https://www.facebook.com/422565430940651/

Saribuhay sa Pisay, Batangas City (2026)

22/05/2025

𝐌𝐚𝐥𝐢𝐠𝐚𝐲𝐚𝐧𝐠 𝐏𝐚𝐧𝐝𝐚𝐢𝐠𝐝𝐢𝐠𝐚𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐧𝐠 𝐒𝐚𝐫𝐢𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲!🌿🪲🌈

Ngayong araw, ipinagdiriwang natin ang kahanga-hangang yaman ng 𝘀𝗮𝗿𝗶𝗯𝘂𝗵𝗮𝘆—ang iba’t ibang anyo ng buhay na bumubuo sa ating mundo. Mula sa maliliit na kulisap hanggang sa mga halamang tahimik na sumisibol sa tabi ng daan, bawat nilalang ay may mahalagang papel sa pagpapanatili ng balanse sa ating kalikasan.

Maging sa maliit na espasyo ng ating kampus, matutuklasan natin na ang saribuhay ay matatagpuan kahit saan, mula sa mga karagatan at kagubatan hanggang sa mga tabing-daan at bakuran. 🌱📚

📸 Narito ang ilang larawan ng mga organismong nakalap namin sa 𝗮𝗻𝗶𝗺 𝗻𝗮 𝘁𝗮𝗼𝗻𝗴 pamamalagi at pagmamasid sa kampus namin. Ito ay patunay na ang kalikasan ay laging naririyan, basta matuto tayong tumingin, makinig, at magpahalaga. Sa pag-unawa at pangangalaga sa mga nilalang na ito, pinangangalagaan din natin ang kinabukasan ng ating mundo.

𝐌𝐚𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲 𝐚𝐧𝐠 𝐬𝐚𝐫𝐢𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲!

20/05/2025

𝐎𝐎𝐓𝐃 #𝟑: 𝐂𝐨𝐚𝐭 𝐁𝐮𝐭𝐭𝐨𝐧𝐬 (𝙏𝙧𝙞𝙙𝙖𝙭 𝙥𝙧𝙤𝙘𝙪𝙢𝙗𝙚𝙣𝙨)🌼🌿

Kung papansinin ang mga madadamong tabing-daan sa ating kampus, marahil ay makakakita ka ng mga munting bulaklak na may mahabang tangkay at mga talulot o petals na kulay dilaw o puti. Ito ang 𝙏𝙧𝙞𝙙𝙖𝙭 𝙥𝙧𝙤𝙘𝙪𝙢𝙗𝙚𝙣𝙨 na mas kilala sa tawag na coat buttons o Tridax daisy.

Mailalarawan natin ang coat buttons na parang maliliit na mirasol o sunflower (Helianthus annuus), at ito ay dahil pareho silang kabilang sa Asteraceae o aster family. Ang mga dahon nito ay may mala-ngiping gilid at medyo malagkit kung hawakan.

Matapos mamulaklak, ang coat buttons ay namumunga ng achenes o mga tuyong prutas na hindi bumubuka. May taglay itong pappus o parang balahibong may bristles, na parang sa dandelion, na tumutulong sa pagkalat sa pamamagitan ng hangin.

Sinasabing native ang coat buttons sa mga tropikal na rehiyon sa Central America, ngunit sa ibang bahagi ng mundo tulad ng Pilipinas, naging invasive ang halaman na ito dahil sa kakayahan nitong mabuhay sa mahihirap na kondisyon at bilis nitong magparami gamit ang achenes na pinapakalat ng hangin. Dahil dito, nasasakop nito ang espasyo at sustansya na dapat sana’y para sa mga katutubong halaman.

Bagaman mahalaga ang coat buttons sa ilang pollinators tulad ng mga bubuyog at paru-paro, ang sobrang pagkalat ng coat buttons ay nagdudulot ng ecological imbalance o nakaaapekto sa biodiversity o saribuhay sa isang lugar.

𝐒𝐚 𝐤𝐚𝐛𝐢𝐥𝐚 𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐧𝐲𝐚𝐧𝐠 𝐬𝐢𝐦𝐩𝐥𝐞𝐧𝐠 𝐚𝐧𝐲𝐨, 𝐚𝐧𝐠 𝐜𝐨𝐚𝐭 𝐛𝐮𝐭𝐭𝐨𝐧𝐬 𝐚𝐲 𝐢𝐬𝐚𝐧𝐠 𝐩𝐚𝐚𝐥𝐚𝐥𝐚 𝐧𝐚 𝐡𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐥𝐚𝐡𝐚𝐭 𝐧𝐠 𝐦𝐚𝐠𝐚𝐧𝐝𝐚 𝐬𝐚 𝐩𝐚𝐧𝐢𝐧𝐠𝐢𝐧 𝐚𝐲 𝐦𝐚𝐛𝐮𝐭𝐢 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐬𝐚 𝐤𝐚𝐥𝐢𝐤𝐚𝐬𝐚𝐧.🌼🛣️

𝐌𝐠𝐚 𝐬𝐚𝐧𝐠𝐠𝐮𝐧𝐢𝐚𝐧:
Center for Invasive Species and Ecosystem Health. (2018, October). Coat buttons. invasive.org. https://www.invasive.org/browse/subinfo.cfm?sub=4554

Pacific Island Ecosystems at Risk. (2015). Tridax procumbens. Hear.org. http://www.hear.org/pier/species/tridax_procumbens.htm

19/03/2025

𝑶𝑶𝑻𝑫 #2: 𝑴𝒂𝒕𝒕𝒊𝒑𝒉𝒖𝒔 𝑺𝒉𝒊𝒆𝒍𝒅 𝑩𝒖𝒈 (𝑴𝒂𝒕𝒕𝒊𝒑𝒉𝒖𝒔 𝒓𝒆𝒇𝒍𝒆𝒙𝒖𝒔) 🪲🌈

“𝐓𝐡𝐞𝐫𝐞’𝐬 𝐚 𝐫𝐚𝐢𝐧𝐛𝐨𝐰 𝐚𝐥𝐰𝐚𝐲𝐬 𝐚𝐟𝐭𝐞𝐫 𝐭𝐡𝐞 𝐫𝐚𝐢𝐧,” ika nga ng mga liriko ng awitin ng bandang South Border. Ito siguro ang paalala ng isang insekto na aming natagpuan sa daan sa pagitan ng E-Learning and Multimedia Hub at Advanced Science and Technology Building noong Lunes, ika-17 ng Marso, matapos ang isang maambon na umaga.

Ang insektong ito ay isang Mattiphus Shield Bug (Mattiphus reflexus), isang insekto na matatagpuan sa Timog at Timog-Silangang Asya kabilang ang Pilipinas (Xu et al., 2019). Kapansin-pansin sa insektong ito ang mala-bahaghari o iridescent nitong katawan na nagbabago-bago ng kulay kung titingnan sa iba’t ibang anggulo. Ang Mattiphus Shield Bug ay bahagi ng grupo ng mga insektong tinatawag na Tessaratomids o Giant Shield Bugs, na kilala sa pagkakaroon ng patatsulok na bahagi sa likod na tinatawag na scutellum o “little shield” sa wikang Latin (Merriam-Webster, n.d.). Segmented o nahahati sa mga bahagi ang antenna nito na nakakabit sa ulo. Hindi tulad ng mga insketong katulad ng tipaklong na mayroong pangnguya na tinatawag na mandible, ang tessaratomids ay mayroong rostrum na ginaagamit sa pagtusok at paghigop mula sa mga halaman (Ho & Chen, 2010).

Karamihan din sa mga Tessaratomids ay may makukulay na katawan, gaya ng berde, o kayumanggi, na ginagamit nila upang humalo sa kulay ng mga dahon at kahoy upang magtago sa mga predator nito (Carde & Resh, 2009).

Sa kabila ng makulay at mala-hiyas nitong itsura, katulad ng iba pang Tessaratomid, maaari itong maglabas ng glandular secretions na mayroong hindi kaaya-ayang amoy bilang depensa laban sa mga lumalapit dito (Kheyri et al., 2014). Kaya't kung matatagpuan mo ito sa ating kampus, mas mainam na pagmasdan na lamang ito mula sa malapitan kaysa kunin gamit ang kamay. Gayunpaman, ang insektong ito ay isang patunay sa gandang mamamasdan sa ating kapaligiran.

---

Bukas pa rin ang aplikasyon para sa Saribuhay sa Pisay! Maaari itong gawin bilang isang SCALE activity. Ito ang link ng aplikasyon:

https://forms.gle/Xgh9v9ouijmzU3Jt7

𝐌𝐠𝐚 𝐬𝐚𝐧𝐠𝐠𝐮𝐧𝐢𝐚𝐧:

Carde, R., & Resh, V. (2009). Encyclopedia of insects. Elsevier. https://doi.org/10.1016/b978-0-12-374144-8.x0001-x
Global Biodiversity Information Facility. (2025). Mattiphus reflexus (Dallas, 1851). Global Biodiversity Information Facility. https://www.gbif.org/species/7972659
Ho, J.-Z., & Chen, Y.-F. (2010). A Review of the Family Tessaratomidae (Hemiptera: Pentatomoidea) of Taiwan with Descriptions of Newly Recorded Two Genera and Five Species 台灣荔蝽科昆蟲二新紀錄屬及五新紀錄種. Taiwan Journal of Biodiversity, 12(4), 393–406.
Kheyri, H., Cribb, B. W., & Merritt, D. J. (2014). The comparative morphology of epidermal glands in Pentatomoidea (Heteroptera). Arthropod Structure & Development, 43(3), 211–219. https://doi.org/10.1016/j.asd.2014.04.004
Merriam-Webster. (n.d.). Scutellum. In Merriam-Webster Dictionary. Retrieved March 19, 2025, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/scutellum
Xu, S., Wu, Y., Cai, W., & Song, F. (2019). The complete mitochondrial genome of the lychee stinkbug Mattiphus splendidus (Hemiptera: Tessaratomidae). Mitochondrial DNA Part B, 5(1), 321–322. https://doi.org/10.1080/23802359.2019.1703609

05/12/2024

𝑶𝑶𝑻𝑫 #1: 𝑻𝒖𝒌𝒐 (𝑮𝒆𝒌𝒌𝒐 𝒈𝒆𝒄𝒌𝒐) 🦎✨

Isang tuko (𝐺𝑒𝑘𝑘𝑜 𝑔𝑒𝑐𝑘𝑜) ang namataan sa Training Room ng Administration Building kahapon. Halos 30 sentimetro ang haba nito at may blue-gray na balat na may mga pula’t puting tuldok.

Ang tuko ay isa sa pinakamalaking gecko sa mundo, umaabot ng 40 cm sa haba. Maaari itong mahanap sa mga bansa mula Timog hanggang Timog-silangang Asya tulad ng Pilipinas. Bilang isang miyembro ng Order Squamata, ito ay nababalot ng matitigas na kaliskis at mayroong mahabang buntot na maaaring putulin nito upang makatakas sa mga predators. Naiiba sa mga butiking makikita sa mga bahay, ang mga tuko ay kilala sa kanilang natatanging huni. Sa Pilipinas, tinatawag na tuko ang tokay gecko dahil sa huni nito.

Sa wikang Tagalog, madalas gamitin ang katawagang “kambal tuko” bilang paglalarawan sa dalawang tao na malapit o hindi mapaghiwalay sa isa’t isa. Ang katawagang ito ay nanggaling sa malagkit na mga paa ng tuko na mayroong maliliit na buhok na ang tawag na setae kung saan may sumasangang mas maliit pang buhok na ang tawag naman ay spatulae.

Ang napakaraming maliliit na spatulae na ito ay kumakapit sa mga surfaces gamit ang Van der Waals Forces or London Dispersion Forces sa pagitan ng spatulae at surface na kinakapitan ng tuko. Ang Van der Waals Forces ay mga forces na resulta ng maliliit na interaksyon sa pagitan ng mga magkalapit na molecules. Mahina lang ito ngunit dahil sa dami mga spatulae, nakakadikit ang mga tuko sa halos kahit anong bagay. Mapa sanga, pader, bubong, basta’t hindi basa o malangis ay kayang dikitan ng tuko.

Bagamat nakakatakot tingan ang tuko, hindi ito sobrang mapanganib sa mga tao. Ang tuko ay walang kahit anong lason at minsa’y nangangagat lang kapag ito ay nabulabog. Kung mag-iingat, wala itong masyadong panganib.

---
𝑩𝒖𝒌𝒂𝒔 𝒑𝒂 𝒓𝒊𝒏 𝒂𝒏𝒈 𝒂𝒑𝒍𝒊𝒌𝒂𝒔𝒚𝒐𝒏 𝒑𝒂𝒓𝒂 𝒔𝒂 𝑺𝒂𝒓𝒊𝒃𝒖𝒉𝒂𝒚 𝒔𝒂 𝑷𝒊𝒔𝒂𝒚! Maaari itong gawin bilang isang SCALE activity o karagdagang proyekto. Ito ang link ng aplikasyon:

https://forms.gle/Xgh9v9ouijmzU3Jt7

𝐌𝐠𝐚 𝐬𝐚𝐧𝐠𝐠𝐮𝐧𝐢𝐚𝐧:
Autumn, K., Sitti, M., Liang, Y. A., Peattie, A. M., Hansen, W. R., Sponberg, S., Kenny, T. W., Fearing, R., Israelachvili, J. N., & Full, R. J. (2002). Evidence for van der Waals adhesion in gecko setae. Proceedings of the National Academy of Sciences, 99(19), 12252–12256. https://doi.org/10.1073/pnas.192252799
Mat Diah, S. Z., Hashim, R., Yong, H. S., Belabut, D., N., S. D., & Lim, B. L. (2010). Preliminary Survey of Lizards of Pantai Melawi, Bachok, Kelantan, Malaysia. Malaysian Journal of Science, 29(SP), 117–120. https://doi.org/10.22452/mjs.vol29nosp.13
Smithsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute. “Tokay Gecko.” Smithsonian’s National Zoo, 25 Apr. 2016, nationalzoo.si.edu/animals/tokay-gecko.

16/10/2024

𝐈𝐬𝐚 𝐤𝐚 𝐛𝐚𝐧𝐠 𝐧𝐚𝐭𝐮𝐫𝐞-𝐥𝐨𝐯𝐞𝐫? 𝐍𝐚𝐠𝐡𝐚𝐡𝐚𝐧𝐚𝐩 𝐤𝐚 𝐩𝐚 𝐛𝐚 𝐧𝐠 𝐒𝐂𝐀𝐋𝐄 𝐚𝐜𝐭𝐢𝐯𝐢𝐭𝐢𝐞𝐬? 𝐍𝐚𝐢𝐬 𝐦𝐨 𝐛𝐚𝐧𝐠 𝐭𝐮𝐦𝐮𝐥𝐨𝐧𝐠 𝐬𝐚 𝐦𝐠𝐚 𝐩𝐫𝐨𝐲𝐞𝐤𝐭𝐨𝐧𝐠 𝐦𝐚𝐲 𝐤𝐢𝐧𝐚𝐥𝐚𝐦𝐚𝐧 𝐬𝐚 𝐛𝐢𝐨𝐝𝐢𝐯𝐞𝐫𝐬𝐢𝐭𝐲 𝐚𝐭 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐥𝐢𝐠𝐢𝐫𝐚𝐧?🌱🐦

Sali na sa 𝐒𝐚𝐫𝐢𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲 𝐬𝐚 𝐏𝐢𝐬𝐚𝐲, isang proyektong binuo ng mga iskolar ng Philippine Science High School -CALABARZON Region Campus na naglalayong ibahagi sa mga iskolar at publiko ang 𝐬𝐚𝐫𝐢𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲 𝐨 𝐛𝐢𝐨𝐝𝐢𝐯𝐞𝐫𝐬𝐢𝐭𝐲 sa munti ngunit makulay nating kampus! 🦋

Ang aktibidad na ito ay bukas sa lahat ng kasalukuyang mag-aaral ng PSHS- CALABARZON at maaari itong gawin bilang isang 𝐒𝐂𝐀𝐋𝐄 𝐚𝐜𝐭𝐢𝐯𝐢𝐭𝐲 sa ilaim ng strands ng Service at Creativity!

Bukas ang aplikasyon mula ngayong araw, ika-16 ng Oktubre hanggang 𝐬𝐚 𝐬𝐮𝐬𝐮𝐧𝐨𝐝 𝐧𝐚 𝐁𝐢𝐲𝐞𝐫𝐧𝐞𝐬, ika-25 ng Oktubre. I-click lamang ang link o i-scan ang QR code sa ibaba!

Link: https://forms.gle/Mu1K4ErehAaQ1RGFA

Mangyaring alamin ang mga iba pang impormasyon sa naunang post. Kita kits!🌱

15/10/2024

𝑾𝒂𝒍𝒂 𝒌𝒂 𝒃𝒂𝒏𝒈 𝒏𝒂𝒑𝒂𝒑𝒂𝒏𝒔𝒊𝒏 𝒔𝒂 𝒊𝒚𝒐𝒏𝒈 𝒎𝒈𝒂 𝒌𝒂𝒑𝒂𝒍𝒊𝒈𝒊𝒓𝒂𝒏?🌱🐦🌳

Magandang buhay! ☀️Kami ang 𝑺𝒂𝒓𝒊𝒃𝒖𝒉𝒂𝒚 𝒔𝒂 𝑷𝒊𝒔𝒂𝒚, isang proyektong binuo ng mga iskolar ng Philippine Science High School -CALABARZON Region Campus na naglalayong ibahagi sa mga iskolar at publiko ang saribuhay o biodiversity sa munti ngunit makulay nating kampus!

𝐌𝐠𝐚 𝐋𝐚𝐲𝐮𝐧𝐢𝐧:
1. 𝐈𝐛𝐚𝐡𝐚𝐠𝐢 sa mga iskolar at sa publiko ang saribuhay (biodiversity sa Ingles) sa loob ng ating kampus (at maaari ring sa Pilipinas);
2. 𝐌𝐚𝐠𝐛𝐢𝐠𝐚𝐲-𝐤𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐚𝐧 ukol sa mga hayop, halaman, at iba pang organismo sa loob ng kampus at sa kahalagahan ng saribuhay; at
3. 𝐇𝐢𝐤𝐚𝐲𝐚𝐭𝐢𝐧 ang mga iskolar at ang publiko na magmasid sa saribuhay sa kanilang mga paligid at tumulong sa layunin na protektahan ang saribuhay.

𝐌𝐠𝐚 𝐒𝐮𝐛𝐩𝐫𝐨𝐣𝐞𝐜𝐭𝐬
1. 𝐎𝐫𝐠𝐚𝐧𝐢𝐬𝐦 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐃𝐚𝐲 (𝐎𝐎𝐓𝐃): Lingguhang posting sa social media page ng organisasyon ng mga larawan at kaalaman ukol sa mga organismo sa loob ng campus.
2. 𝐊𝐨𝐦𝐩𝐢𝐥𝐚𝐬𝐲𝐨𝐧 ng mga organismo sa loob ng kampus na ilalathala bilang isang munting libro (o e-book) sa katapusan ng taon.
3. 𝐏𝐚𝐠𝐠𝐚𝐰𝐚 𝐧𝐠 𝐈𝐧𝐟𝐨𝐠𝐫𝐚𝐩𝐡𝐢𝐜𝐬: Ukol sa mga nasabing organismo para sa mga ganap tulad ng International Day for Biological Diversity
(at marami pang iba!)

𝐊𝐚𝐫𝐚𝐠𝐝𝐚𝐠𝐚𝐧𝐠 𝐈𝐦𝐩𝐨𝐫𝐦𝐚𝐬𝐲𝐨𝐧:
- Maaaring gawing 𝐒𝐂𝐀𝐋𝐄 𝐚𝐜𝐭𝐢𝐯𝐢𝐭𝐲 ang proyektong ito.
- 𝐖𝐢𝐤𝐚𝐧𝐠 𝐅𝐢𝐥𝐢𝐩𝐢𝐧𝐨 ang gagamiting wika ng komunikasyon sa ating mga proyekto at awtput sapagkat makatutulong ito sa pag-unlad ng wika lalo na sa larangan ng agham at teknolohiya.

Saribuhay sa Pisay

22/05/2025

20/05/2025

19/03/2025

05/12/2024

16/10/2024

15/10/2024

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category