08/09/2026
अन्धविश्वासबीचको सीमारेखा बाईबलले मा लेखिएको सफेद भ्रम”
बाइबलमा अलौकिकता कि अन्धविश्वास? — नयाँ करारका कथाहरूको आलोचनात्मक अध्ययन
बाइबल गिता पछिको प्रभावशाली धार्मिक ग्रन्थमध्ये एक हो। विशेषगरी बाईबलको नयाँ करारमा येशू ख्रीष्टको जन्म, उनले गरेका भनिएका चमत्कार, रोग निको पारेका घटनाहरू, भूत–प्रेत निकालिएका कथाहरू, मृत व्यक्तिलाई जीवित बनाएको दाबी, पानीमाथि हिँडेको घटना, आँधी रोकिएको घटना जस्ता भ्रमित र बिज्ञानले प्रमाणित गर्न नसकेका दन्त्य कथाहरुको वर्णन पाइन्छ।
यी घटनालाई धार्मिक विश्वासले “परमेश्वरको शक्ति” र “चमत्कार” भनेर व्याख्या गर्छ। तर आधुनिक वैज्ञानिक तथा आलोचनात्मक दृष्टिले प्रश्न उठ्छ—प्राकृतिक नियमले व्याख्या गर्न नसकिने वा प्रमाणित गर्न नसकिने घटनालाई केवल धार्मिक अधिकारका आधारमा सत्य घोषणा गर्नु र त्यसलाई चमत्कार कसरी भन्न सकिन्छ ?
यही प्रश्नलाई आधार बनाएर नयाँ करारका केही प्रमुख घटनालाई हेरौँ।
१. कुमारीबाट बच्चा जन्मिएको दाबी
मत्ती 1:18–25 र लूका 1:26–35 मा जेरुसेलमकी एक कुमारी केटि मरियमले पुरुषसँग शारीरिक सम्बन्ध नराखी पवित्र आत्माबाट गर्भधारण गरेको वर्णन छ।
मत्तीले येशूको जन्मलाई यसरी प्रस्तुत गर्छन् कि मरियम विवाहपूर्व नै गर्भवती भएकी थिइन् र उनको गर्भधारण “पवित्र आत्माबाट” भएको बताइन्छ। के योबैज्ञानिक रुपले सम्भब छ ? छ भने यो संसारम पुरुष सङ संसर्ग नगरी पुरुषले बृह नदिई बच्चा जन्मिन्थिए होला ।
वैज्ञानिक दृष्टिले हेर्दा वा अन्य धार्मका धर्मिक ग्रन्थमा पुरुष र महिलाको संसर्ग वा बृह दान बाट मात्र मानव बच्चाको सामान्य प्रजननका लागि शुक्राणु र डिम्बको संयोग आवश्यक हुन्छ।भनिएको छ । त्यसैले पुरुषको जैविक योगदानबिना गर्भधारण भएको दाबी प्राकृतिक मानव प्रजननको स्थापित प्रक्रियाभन्दा बाहिरको दाबी हो।
तर बाईबलको धार्मिक भ्रमित पार्ने व्याख्या तर प्रस्न गरे “यो परमेश्वरको चमत्कार हो।” हो ईस्वरले जे पनि गर्न सक्छ भन्ने जवाफ आउँछ । के यस्तो उत्तर पत्याउन सकिने खालको हो त?
आलोचनात्मक प्रश्न:
चमत्कार भयो भन्ने निष्कर्षमा पुग्नुअघि त्यस घटनाको स्वतन्त्र प्रमाण कहाँ छ?
यहीँबाट “विश्वास” र “प्रमाण” बीचको अन्तर देखिन्छ।
२. पानीलाई दाखमद्य बनाइएको घटना
यूहन्ना 2:1–11 मा कानाको विवाहमा येशूले पानीलाई दाखमद्यमा परिवर्तन गरेको घटना उल्लेख छ।
छ वटा ढुङ्गाका भाँडामा पानी भरिन्छ र त्यसपछि त्यो दाखमद्य बनेको भनिन्छ।
यो रासायनिक रूपान्तरणको सामान्य प्रक्रियाबाट व्याख्या गर्न सकिने घटना होइन। तर कथाले यसलाई **येशूको “चमत्कारी चिन्ह”**का रूपमा प्रस्तुत गर्छ। यो पनि दन्त्य काथा हो ।
आलोचनात्मक दृष्टिले प्रश्न उठ्छ:
के त्यस घटनाको स्वतन्त्र ऐतिहासिक वा वैज्ञानिक प्रमाण छ?
यदि प्रमाण छैन भने वैज्ञानिक भाषामा यसलाई प्रमाणित प्राकृतिक घटना भन्न सकिँदैन। धार्मिक भाषामा भने यसलाई चमत्कार भनेर भ्रम छर्ने काम भएको छ ।
३. पानीमाथि हिँडेको घटना
मत्ती 14:22–33, मर्कूस 6:45–52 र यूहन्ना 6:16–21 मा येशू पानीमाथि हिँड्दै आफ्ना चेलाहरूतर्फ आएको वर्णन छ।
मत्तीमा पत्रुस पनि पानीमाथि हिँड्न खोजेको वर्णन आउँछ।
वैज्ञानिक रूपमा मानिस सामान्य परिस्थितिमा पानीको सतहमाथि हिँड्न सक्दैन। सक्दथ्यो भने किन चाहियो पानीजहाज डुङा?
त्यसैले यहाँ दुई सम्भावित दृष्टिकोण हुन्छन्:
धार्मिक दृष्टिकोण: परमेश्वरको शक्ति भएकाले सम्भव भयो।
वैज्ञानिक दृष्टिकोण: कथाको ऐतिहासिकता प्रमाणित गर्न थप स्वतन्त्र प्रमाण आवश्यक हुन्छ।
अर्थात् “सम्भव छैन → त्यसैले परमेश्वरले गर्नुभयो” भन्ने निष्कर्ष वैज्ञानिक प्रमाण होइन; ईस्वरले भने भन्दैमा जे पनि सत्य हुन्छ भन्ने होईन । त्यो धार्मिक व्याख्यालाई प्रमाणित गर्न नसकेपछि प्रमेस्वरले जे पनि गर्न सक्नुहुन्छ भनेर भ्रम छर्ने काम गरिएको हुन्छ।
४. आँधीलाई आदेश दिएर रोकिएको भनिएको दन्त्य कथा रचेर बनाईएको घटना
मत्ती 8:23–27, मर्कूस 4:35–41 र लूका 8:22–25 मा डुङ्गामा यात्रा गर्दा ठूलो आँधी आएको र येशूले आँधी तथा समुद्रलाई आदेश दिएपछि आँधी शान्त भएको वर्णन छ।
मर्कूस 4:39 मा येशूले हावा र समुद्रलाई आदेश दिएको वर्णन पाइन्छ।
धार्मिक व्याख्यामा: “येशूले प्रकृतिमाथि अधिकार देखाए।”
वैज्ञानिक प्रश्न:
के मानिसले मौखिक आदेशद्वारा मौसम प्रणाली रोक्न सक्छ?सक्त्यो भने सुनामी, आउदा बाडी पहिरो आउदा आदेशमै रोक्न सक्नु पर्थ्यो ।
आधुनिक मौसम विज्ञानमा आँधी वायुमण्डलीय दबाब, तापक्रम, हावा तथा अन्य प्राकृतिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित हुन्छ। त्यसैले मानिसको आदेशले आँधी रोकिएको दाबीलाई वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित गर्न पुनरुत्पादनयोग्य प्रमाण आवश्यक पर्छ।
५. पाँच रोटी र दुई माछाले हजारौँलाई खुवाइएको दाबी
मत्ती 14:13–21, मर्कूस 6:30–44, लूका 9:10–17 र यूहन्ना 6:1–15 मा पाँच रोटी र दुई माछाले पाँच हजार पुरुषलाई खुवाइएको घटना वर्णन हुन्छ।
पछि मत्ती 15:32–39 र मर्कूस 8:1–10 मा सात रोटीबाट चार हजारलाई खुवाइएको अर्को घटना आउँछ।
धार्मिक दृष्टिले यो भोजनको चमत्कार हो। यदि यो चमत्कार हो भने अफ़्रिकि देशमा भएको भोकमरिलाई किन यसुलेव्यो चमत्कार प्रयोग गरेर रोक्न सकेनन् ?
आलोचनात्मक दृष्टिले प्रश्न:
के केही रोटी र माछा वास्तवमै हजारौँ मानिसका लागि पर्याप्त मात्रामा बढे?
कथामा त्यसको भौतिक प्रक्रिया व्याख्या गरिएको छैन। त्यसैले यसलाई धार्मिक विश्वासले चमत्कारका रूपमा स्वीकार गर्छ। यो चमत्कार गरिबिले पिल्सिएका भोकमरीको सिकार बनेका देशहरुमा प्रयोग गर्न किन सकिँदैन? यति धेरै अन्धबिस्वास र भ्रम कसरी सत्य हुन सक्छ के?
६. मृत व्यक्तिलाई जीवित बनाइएको घटना
नयाँ करारमा मृत व्यक्तिलाई जीवित बनाइएको धेरै महत्वपूर्ण घटना छन्।
याइरसकी छोरी
मत्ती 9:18–26, मर्कूस 5:21–43, लूका 8:40–56
येशूले मृत भनिएकी याइरसकी छोरीलाई जीवित बनाएको वर्णन छ। के मरेको मानिसलाई जिबित बनाइन सकिन्छ भने बिस्वका प्रभावसाली मानिसलाई जिबित गर्न सकिन्थ्यो नि ।
यो सबै दन्त्य कथा मात्र हो जसले सर्वसाधारणलाई ईस्वरको डर देखाउदै समजमा भ्रम छर्ने काम गरेको छ । किनकी
नाइनकी विधवाको छोरा लूका 7:11–17
येशूले शवयात्रामा लगिँदै गरेको युवकलाई जीवित बनाएको वर्णन छ। यश अनुसार त समाजलाई चाहिने मान्छेलाई जिवित गर्क सकिन्थ्यो ।त्यस्तै बाईबलमा अर्को घटना बताईएको छ ।
लाजरस सबैभन्दा चर्चित घटना यूहन्ना 11:1–44 हो।
लाजरस चार दिनदेखि चिहानमा रहेको अवस्थामा येशूले उनलाई बाहिर आउन बोलाउँदा उनी जीवित भएर बाहिर आएको वर्णन छ। के यो सम्भब छ ? यस्ता हावा कुराको बारेमा किन बिरोध हुदैन । किनकी ईस्वरको डर देखाईन्छ ।
यो दाबी मानव जीवविज्ञानको सामान्य नियमभन्दा पूर्ण रूपमा बाहिरको र असम्भव घटना हो।
त्यसैले धार्मिक विश्वासले यसलाई पुनर्जीवनको चमत्कार मान्छ भने वैज्ञानिक दृष्टिले यसको सत्यता प्रमाणित गर्न नसकिने असम्भव कुरा हो ।
७. भूत–प्रेत वा दुष्ट आत्मा निकाल्ने घटनाहरू
कुनै धर्म मा सबै भन्दा धेरै अन्धबिस्वास र पुरातन बादी छ भने केवल ईसाई धर्म र बाईबलमा छ । जसको ज्वलन्त उदाहरण हो- नयाँ करारमा आज हामीले मानसिक रोग, न्युरोलोजिकल अवस्था वा अन्य स्वास्थ्य समस्याका रूपमा बुझ्न सक्ने व्यवहारलाई कतिपय ठाउँमा **“दुष्ट आत्मा”**सँग जोडिएको पाइन्छ।
उदाहरण:
मर्कूस 1:23–26 — दुष्ट आत्मा लागेको मानिस।
मर्कूस 5:1–20 — “लेगियन” नामका धेरै दुष्ट आत्मा भएको भनिएको मानिस।
मत्ती 8:28–34 — दुई जना मानिसमा दुष्ट आत्मा र त्यसपछि सुँगुरमा प्रवेश गरेको घटना।
लूका 8:26–39 — दुष्ट आत्मा लागेको मानिस र सुँगुरको घटना।
मत्ती 17:14–18 — एक बालकमा दुष्ट आत्मा भएको भनिएको घटना।
विशेष गरी मर्कूस 5 मा दुष्ट आत्माहरूलाई सुँगुरभित्र प्रवेश गर्न दिइएको र त्यसपछि ठूलो संख्यामा सुँगुरहरू समुद्रतर्फ दौडेर मरेको कथा छ। के एउटाको आत्मालाई अर्को जिवमा प्रबेश गराउन सम्भव छ?
आजको चिकित्सा विज्ञानले मानसिक तथा न्युरोलोजिकल अवस्थालाई फरक ढंगले अध्ययन गर्छ। त्यसैले प्रत्येक असामान्य व्यवहारलाई अलौकिक शक्ति वा दुष्ट आत्मासँग जोड्नु अन्धविश्वास र पाखण्डिपनको प्रमुख आधार बन्न सक्छ। न यो काथाले कुनै नैतिक अनुसासनको ब्यख्या गर्न सक्छ । न त प्रमाणित।
तर यहाँ पनि ऐतिहासिक कथाको धार्मिक अर्थ समजले पचाउन सक्ने वा बिश्वास योग्यनै छ । यी कथाहरु सबै भ्रम मात्र हुन तर पनि कोहि यसको बिरोध गर्यो भने ईस्वरको डर देखाएर सत्यलाई दबाईन्छ ।
८. पानीमाथि मात्र होइन—मृत्युबाट पुनरुत्थान
नयाँ करारको सबैभन्दा ठूलो अलौकिक दाबी येशू मृत्युपछि पुनर्जीवित भएको घटना हो। जुन न प्रमाणित छ । न त बिस्वस्नियता नै ।
यसको वर्णन:
मत्ती 28
मर्कूस 16
लूका 24
यूहन्ना 20–21
मा पाइन्छ।
क्रिश्चियन धर्मको मूल विश्वास नै यही घटनासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
वैज्ञानिक दृष्टिले मानिसको मृत्यु भएको केही समयपछि पुनः सामान्य जीवनमा फर्कनु स्थापित जैविक प्रक्रिया हुँदै होइन।
त्यसैले यहाँ पनि मूल प्रश्न एउटै हुन्छ:
“यो धार्मिक विश्वास वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित तथ्य?”
ईसाई धर्मले यसलाई चमत्कारको नाममा जनमानसमा भ्रम र अन्धबिस्वासको प्रदाले छोपेको छ ।
विज्ञानले भने यस्तो असाधारण दाबीका लागि असाधारण स्तरको प्रमाण माग्छ।
९. स्वर्गबाट आवाज आएको दाबी
मत्ती 3:16–17, मर्कूस 1:10–11 र लूका 3:21–22 मा येशूको बप्तिस्माका क्रममा स्वर्गबाट आवाज आएको वर्णन छ।
त्यस्तै मत्ती 17:1–8, मर्कूस 9:2–8 र लूका 9:28–36 मा रूपान्तरण (Transfiguration) को घटनामा पनि स्वर्गीय आवाजको वर्णन हुन्छ।
धार्मिक दृष्टिले यो परमेश्वरको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप हो। को हो त प्रमात्मा? यसु कि अरु कोहि ? यदि यसु हुन भने उनी त पृथ्वीमै जन्मेका हुन । यदि यसु होईनन भने बुद्ध, राम कृष्ण त उनी भन्दा सयौ बर्ष, हजारौ बर्ष अगाडि धर्तिमा आएका हुन् । उनिहरुले भनेको भ्रम र यसुले गरेको कुरा कसरी चमत्कार हुन सक्छ?
तर बाह्य प्रमाणको दृष्टिले प्रश्न उठ्छ:
त्यो आवाजको स्रोत के थियो? त्यसलाई कसरी स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित गर्ने?
१०. स्वर्गदूतको प्रत्यक्ष उपस्थितिको दाबी
नयाँ करारका धेरै ठाउँमा स्वर्गदूतहरूको उपस्थितिको वर्णन हुन्छ।
उदाहरणका लागि:
मत्ती 28:2–7 — येशूको चिहानमा स्वर्गदूत।
लूका 1:26–38 — गब्रिएल स्वर्गदूतले मरियमलाई सन्देश दिएको घटना।
लूका 2:8–14 — गोठालाहरूलाई स्वर्गदूतहरू देखा परेको घटना।
यी सबै धार्मिक परम्परामा अत्यन्त महत्वपूर्ण घटना हुन्।
तर वैज्ञानिक विधिबाट स्वर्गदूतको अस्तित्व प्रमाणित भएको छैन।
त्यसैले विश्वासमा सत्य हुनु र प्रयोगात्मक प्रमाणमा सत्य प्रमाणित हुनु एउटै कुरा होइन।
११. अन्जीरको रूखलाई श्राप दिइएको घटना
मत्ती 21:18–22 र मर्कूस 11:12–25 मा येशूले फल नभएको अन्जीरको रूखलाई श्राप दिएको र त्यो सुकेको घटना उल्लेख छ।
मर्कूसको वर्णनअनुसार येशूले रूखलाई सम्बोधन गरे र पछि त्यो सुकेको भेटियो।
धार्मिक व्याख्यामा यो चमत्कार तथा विश्वासको शक्ति देखाउने घटना हो।
यदि यो चमत्कार हो भने बिष्णुले बृन्दाको सराप पाएर पिपल, तुलसी कुस बनेको कुरा पनि सत्य हुनुपर्यो । किनकी चमत्कार केवल बारम्बार जेसिजले मात्र गर्न सक्ने अरुले गर्न नसक्ने त पक्कै होईन होला?
वैज्ञानिक दृष्टिले कसैको शब्द वा श्रापका कारण रूख तुरुन्तै सुक्नु प्राकृतिक नियमसँग मेल खाँदैन। यदि श्राप बाट नास हुने भए कसैले कसैलाई चित्त बुझाउन सकेन भने श्राप दिएर नास गर्थ्यो होला ।
१२. रोग निको पार्ने असंख्य चमत्कार
नयाँ करारमा येशूले विभिन्न रोग निको पारेका धेरै घटना छन्।
उदाहरण:
मत्ती 8:1–4 — कुष्ठरोगी निको।
मत्ती 8:5–13 — सेनापतिको सेवक निको।
मत्ती 9:1–8 — पक्षाघात भएको व्यक्ति निको।
मत्ती 9:27–31 — अन्धा मानिसहरू निको।
मर्कूस 7:31–37 — बहिरो तथा बोल्न नसक्ने व्यक्ति निको।
मर्कूस 8:22–26 — अन्धो व्यक्ति निको।
लूका 17:11–19 — दस जना कुष्ठरोगी निको।
यूहन्ना 9:1–12 — जन्मदेखि अन्धो मानिस निको।
यी घटनाहरूलाई धार्मिक चमत्कारका रूपमा स्वीकार गरेको छ। धर्मिक चमत्कारले काम गर्ने भए किन अस्पताल, चाहियो? किन चिकित्सक चाहियो?
तर आधुनिक चिकित्सा विज्ञानले कुनै पनि रोग निको भएको घटनाको सत्यता मूल्याङ्कन गर्दा निदान, उपचार, समयक्रम र चिकित्सकीय उपाय खोज्छ । आधुनिक चिकित्साको सुरु त झण्डै १० हजार पुर्व सुसुप्तले भारत बाट सुरु गरेका थिए ।
१३. “चमत्कार” र “अन्धविश्वास” बीचको मुख्य अन्तर
यहाँ एउटा महत्वपूर्ण कुरा छुट्याउनुपर्छ।
अन्धविश्वास भन्नाले प्रमाण वा तर्कको पर्याप्त आधारबिना कुनै कुरा सत्य हो भनेर स्वीकार गर्नु बुझिन्छ।
त्यसैले हरेक धार्मिक चमत्कार भन्दै सबै बिस्वास गर्न योग्य हुदैनन “अन्धविश्वास”लाई ईस्वरको वचन, ईस्वरको कृपा भनेर जनमानसमा भ्रमबाट स्थापित गराउने सडयेन्त्र मात्र हो ।
“बाईबलका दफा दफा मा गरिएको दाबीको धार्मिक प्रमाण के हो?बैज्ञानिक प्रमाण के हो?"
यदि प्रमाण धार्मिक ग्रन्थमा लेखिएको कुरा मात्र हो भने त्यो यो झन मानिसलाई डर देखाएर धर्मका आधारमा राजनिती गर्ने एउटा भ्रमको कटु प्रमाण हो।
तर वैज्ञानिक दाबीका लागि स्वतन्त्र, परीक्षणयोग्य र पुनरुत्पादनयोग्य प्रमाण चाहिन्छ।
निष्कर्ष
नयाँ करारमा कुमारीबाट जन्म, पानीलाई दाखमद्य बनाउनु, पानीमाथि हिँड्नु, आँधी रोक्नु, थोरै भोजनबाट हजारौँलाई खुवाउनु, दुष्ट आत्मा निकाल्नु, मृतलाई जीवित बनाउनु, स्वर्गदूत देखा पर्नु र येशूको पुनरुत्थानजस्ता अनेकौँ अलौकिक दाबीहरू प्रस्तुत गरिएका छन्।
धार्मिक मानिसका लागि यी परमेश्वरको शक्ति र चमत्कार हुन भन्ने लाग्न सक्लान् ।
तर वैज्ञानिक तथा आलोचनात्मक दृष्टिकोणले यी घटनाहरूलाई प्राकृतिक नियमद्वारा प्रमाणित तथ्यका रूपमा स्वीकार गर्न नसकिने हुन्छ ।
