01/03/2026
मिति २०८२ फागुन १२ देखि १५ गते (Feb 24–27, 2026) सम्म National Indigenous Disabled Women Association Nepal (NIDWAN) द्वारा आयोजना तथा International Indigenous Women’s Forum (FIMI) को सहयोगमा “4 days Training of Trainers on UNDRIP, CEDAW and its GR 39 and Advocacy Skills for their Effective Implementation at All Tiers of Government” विषयक चार दिने प्रशिक्षक प्रशिक्षण (ToT) कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो। देशका सातवटै प्रदेशबाट प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको उक्त कार्यक्रमले आदिवासी जनजाति, विशेषगरी आदिवासी महिलाहरू तथा अपाङ्गता भएका आदिवासी महिलाहरूका अधिकारसम्बन्धी गहन अध्ययन, छलफल र सीप विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
गण्डकी प्रदेशबाट CIPDAG का अध्यक्ष श्रुति कुमाल, कोषाध्यक्ष आशा गुरुङ, सदस्य उमा छन्त्याल तथा स्वयंसेवक आरती लिंखाले संस्थागत प्रतिनिधित्व गर्दै सक्रिय सहभागिता जनाउनुभएको थियो। सातै प्रदेशका सहभागीहरूसँग अनुभव आदान–प्रदान गर्दै साझा मुद्दाहरूमा सामूहिक दृष्टिकोण निर्माण गर्ने अवसर यस तालिमले प्रदान गरेको थियो।
कार्यक्रमको दैनिक सहजीकरण तथा प्रशिक्षण श्री कृष्ण गहतराज ज्यू साथै डा. प्रतिमा गुरुङ ज्यू ले प्रभावकारी रूपमा गर्नुभएको थियो।
तालिमको पहिलो दिन अधिवक्ता भीम राई, उपाध्यक्ष, Lawyers’ Association for Human Rights of Nepalese Indigenous Peoples (LAHURNIP) ले UNDRIP तथा ILO 169 सम्बन्धी सत्र सञ्चालन गर्नुभएको थियो। उक्त सत्रमा आदिवासी जनजातिको आत्मनिर्णयको अधिकार, सामूहिक भूमि तथा प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकार, सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षण, तथा FPIC (Free, Prior and Informed Consent) को सिद्धान्तबारे विस्तृत व्याख्या गरिएको थियो। यी अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी दस्तावेजहरूले राष्ट्रिय कानुन र नीतिनिर्माणमा पार्ने प्रभावबारे पनि गहिरो छलफल भएको थियो।
दोस्रो दिन अधिवक्ता इन्दिरा श्रीस मगर, अध्यक्ष, Indigenous National Women Lawyers Association (INWOLAG) ले CEDAW सम्बन्धी सत्र सञ्चालन गर्नुभयो। उक्त सत्रमा महिला विरुद्धका सबै प्रकारका विभेद उन्मूलनसम्बन्धी महासन्धिको उद्देश्य, राज्यका दायित्वहरू, तथा लैङ्गिक समानताको सुनिश्चिततामा यसको भूमिका स्पष्ट पारियो। आदिवासी महिलाहरूले भोग्ने बहुआयामिक विभेदको सन्दर्भमा CEDAW को प्रयोग र त्यसको प्रभावकारिताबारे समेत विश्लेषण गरिएको थियो।
तेस्रो दिन अधिवक्ता दिनेश कुमार घले, अध्यक्ष, Lawyers’ Association for Human Rights of Nepalese Indigenous Peoples (LAHURNIP) ले CEDAW को General Recommendation No. 39 (GR 39) सम्बन्धी सत्र लिनुभयो। यस सत्रमा आदिवासी महिलाहरूका विशेष अधिकार, उनीहरूको सामूहिक पहिचान, भूमि र स्रोतसाधनमाथिको पहुँच, निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता, तथा अपाङ्गता भएका आदिवासी महिलाहरूका विशिष्ट चुनौतीहरूबारे विस्तृत रूपमा छलफल गरियो। GR 39 ले आदिवासी महिलाहरूको सन्दर्भमा राज्यले अपनाउनुपर्ने विशेष उपायहरूबारे स्पष्ट मार्गनिर्देशन प्रदान गर्ने विषयमा सहभागीहरूले गहिरो समझ हासिल गरे।
चौथो दिन दिबेश सयामी ज्युले Advocacy तथा Facilitation Skills सम्बन्धी सत्र सञ्चालन गर्नुभयो। यस अन्तर्गत प्रभावकारी वकालतका रणनीतिहरू, नीतिगत हस्तक्षेपका तरिकाहरू, सन्देश प्रवाह गर्ने शैली, समूह सहजीकरण सीप, तथा समुदायस्तरदेखि नीतिगत तहसम्म आवाज सशक्त बनाउने व्यावहारिक अभ्यासहरू समावेश थिए। सहभागीहरूले सिकेका ज्ञानलाई आफ्ना समुदायमा प्रशिक्षणमार्फत विस्तार गर्ने क्षमता विकासमा यस सत्रले महत्वपूर्ण सहयोग पुर्यायो।
समग्र रूपमा, उक्त चार दिने प्रशिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रमले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी संयन्त्रहरूको गहिरो अध्ययनसँगै व्यवहारिक वकालत सीप विकास गर्ने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्यो। गण्डकी प्रदेशको प्रतिनिधित्व गर्दै सातै प्रदेशका सहभागीहरूसँग सिकाइ आदान–प्रदान गर्न पाउनु हामी सबैका लागि गौरवको विषय हो। आदिवासी जनजाति तथा आदिवासी महिलाहरूका अधिकार सुनिश्चितताका लागि सिकेका ज्ञान र सीपलाई समुदायस्तरमा कार्यान्वयन गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धता निरन्तर रहनेछ।