28/09/2025
SAFTA Agreement नेपाललाई किन घातक भयो?
१) SAFTA (South Asian Free Trade Agreement) र नेपाल
• SAFTA (2006 बाट लागू) को उद्देश्य: दक्षिण एशियाली देशहरू (SAARC सदस्यहरू) बीचमा tariff कम गर्ने, व्यापार सहज बनाउने।
• तर नेपाल जस्तो सानो, आयातमा निर्भर र सीमित निर्यात क्षमतायुक्त देशले यसबाट धेरै हानि व्यहोर्नुपर्यो।
२) नेपाललाई भएका प्रमुख नोक्सानीहरू
1. भारत र बंगलादेशसँग प्रतिस्पर्धा असक्षम
• भारत र बंगलादेशले subsidy, modern technology, mechanization प्रयोग गरेर उत्पादन गर्ने।
• नेपालका किसान उच्च लागत, साना जमिन, परम्परागत पद्धति मा आधारित।
• फलस्वरूप, SAFTA अन्तर्गत भारत/बंगलादेशका सस्ता वस्तु नेपालमा आउन थाले, जसले नेपाली उत्पादनलाई बजारमै ध्वस्त गर्यो।
2. राजस्व घाटा
• SAFTA पछि धेरै वस्तुमा custom duty घटाइयो।
• तर नेपालको राजस्वको ठूलो हिस्सा भन्सार महसुल बाट आउँथ्यो।
• यसले सरकारी आम्दानी घटायो।
3. नेपालको निर्यात बढेन
• SAFTA ले duty कम गर्यो भने पनि नेपालबाट पठाइने वस्तु quantity/quality/standard नपुगेका कारण निर्यात विस्तार हुन सकेन।
• नेपाली उद्योग (जस्तै: कपडा, जुत्ता, कृषि उत्पादन) SAFTA पश्चात झन् बन्द भए।
4. भन्सार सन्तुलन बिग्रियो (Trade Deficit बढ्यो)
• आयात बढ्यो तर निर्यात नगन्य।
• अहिले नेपालको trade deficit दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा उच्च छ।
३) नेपालको कृषि किन ध्वस्त भयो?
SAFTA सँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध मात्र होइन, तर यसले प्रक्रियालाई छिटो बनायो।
1. सस्तो भारतीय उत्पादनको बाढी
• तरकारी, चामल, गहुँ, दाल, तेल, फलफूल सबै भारत/बंगलादेशबाट सस्तो आयात।
• नेपाली किसानको उच्च लागतमा उत्पादित कृषि प्रतिस्पर्धा गर्न सकेन।
2. Subsidy को असमानता
• भारतमा कृषि अनुदान, मल-सहज उपलब्धता, irrigation, MSP (minimum support price)।
• नेपालमा अल्प अनुदान, वितरणमा भ्रष्टाचार, irrigation अभाव।
• नतिजा: नेपालको उत्पादन महँगो, भारतको सस्तो।
3. नीतिगत कमजोरी
• नेपालले किसानलाई price guarantee दिएन।
• storage, processing, value chain विकास भएन।
• open border policy ले भारतबाट जुनसुकै बेला जुनसुकै परिमाणमा सामान छिर्न दिएपछि स्थानीय उत्पादन बजार पाउनै सकेन।
4. उपभोक्ता प्राथमिकता
• नेपाली उपभोक्ताले सस्तो भारतीय वस्तु रोजे।
• किसानको उत्पादन बजारमा अड्कियो, घाटा खेपेर खेती छाड्न थाले।
5. Youth migration र Agriculture abandonment
• खेती लाभदायक नभएकाले युवाहरू विदेश गए।
• जमिन बाँझो रहन थाल्यो, कृषि उत्पादन झन् घट्यो।
४) सारांश
• SAFTA नेपालका लागि घाटा बढी, फाइदा कम।
• आयात बढ्यो, निर्यात बढेन।
• राजस्व घट्यो।
• विशेष गरी कृषि उत्पादनमा भारत र बंगलादेशसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्दा किसान निराश भए।
• नतिजा: नेपालको कृषि संरचना ध्वस्त हुने अवस्थामा पुग्यो।