30/04/2026
एसियाकै ठूलो म्याग्नेसाइट उद्योग २७ वर्षदेखि बन्द, पुनः सञ्चालन अन्योलमै
ओरिएन्ट म्याग्नेसाइट उद्योग २७ वर्षदेखि पूर्ण रूपमा बन्द रहँदा पुनः सञ्चालन कहिले हुने भन्ने अन्योल कायम रहेको छ।
वि.सं. २०३५ चैत २५ गते स्थापना भई सञ्चालनमा आएको उक्त उद्योग २०५५ मङ्सिर २५ गतेदेखि बन्द छ। करिब ३ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ लागतमा निर्माण गरिएको यो उद्योग एसियाकै ठूलो म्याग्नेसाइट उद्योगका रूपमा चिनिन्छ।
उद्योग बलेफी गाउँपालिका–८ लामोसाँघु मा ३६४ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ भने भीमेश्वर नगरपालिका–९ खरीढुंगा मा ५,२०० रोपनी खानी क्षेत्र रहेको छ। कुल ५,५६६ रोपनी क्षेत्र अहिले अलपत्र अवस्थामा रहेको छ।
संरचना जीर्ण, जोखिम बढ्दो
उद्योगका भवन, उपकरण र पूर्वाधार जीर्ण अवस्थामा पुगेका छन्। डीबीएम भट्टी, प्रयोगशाला, संकलन केन्द्र तथा ५१ वटा कर्मचारी क्वार्टर बेवारिसे अवस्थामा छन्। खरीढुंगादेखि लामोसाँघुसम्मको १०.५ किमि रोपवे समेत पूर्ण रूपमा बिग्रिएको छ, जसका ८७ वटा टावर जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेको बताइएको छ।
राज्यलाई अर्बौं घाटा
अर्थ मन्त्रालयको तथ्याङ्कअनुसार उद्योग बन्द भएपछि हालसम्म करिब ५ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ नोक्सान भइसकेको छ। आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा मात्रै ५१ करोड ७९ लाख रुपैयाँ घाटा व्यहोरेको छ।
उद्योगको खुद सम्पत्ति ४ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ ऋणात्मक छ भने सरकारलाई अर्बौँ रुपैयाँ ऋण तिर्न बाँकी छ।
कामदार बेरोजगार, तलब भने जारी
उद्योग बन्द हुँदा १,००० भन्दा बढी कामदार बेरोजगार भएका थिए। तर हालसम्म १८ जना कर्मचारीलाई वार्षिक करिब ६१ लाख रुपैयाँ तलब–भत्ता दिइँदै आएको छ।
किन बन्द भयो?
विशेषज्ञहरूका अनुसार गुणस्तरीय डेड बर्न्ड म्याग्नेसाइट (DBM) उत्पादनमा समस्या, प्राविधिक कमजोरी र सरकारी बेवास्ता उद्योग बन्द हुनुका मुख्य कारण हुन्।
अवसर गुम्दै
खानी तथा भूगर्भ विभागका अनुसार उक्त खानीमा २५० वर्षसम्म उत्पादन गर्न सक्ने क्षमता रहेको छ। विश्व बजारमा म्याग्नेसाइटको माग उच्च भए पनि उद्योग सञ्चालनमा नआउँदा ठूलो आर्थिक अवसर गुमिरहेको छ।
स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूका अनुसार सरकारले पटक–पटक आश्वासन दिए पनि ठोस कदम नचालिँदा उद्योग अझै अलपत्र अवस्थामा छ।
