Scouts in de oorlog

Scouts in de oorlog Deze pagina is gebaseerd op het verhalenproject Scouting in de Oorlog van Scouting Nederland.

Josephus Hoelen (1891) was huisarts in Bussum van 1919 tot 1967. In 1931 was hij betrokken bij de oprichting van de Kat...
18/08/2026

Josephus Hoelen (1891) was huisarts in Bussum van 1919 tot 1967. In 1931 was hij betrokken bij de oprichting van de Katholieke Sint Hubertusgroep in de Sint Vitusparochie. Hij werd voorzitter van de groep en was groepsdokter. Zijn zoons Jaap en André waren verkenner bij de groep. De Hubertus had goede contacten met de Ericagroep.

Tijdens de oorlog was dr. Hoelen actief in het (artsen) verzet. Hij gaf onder andere valse gezondheidsverklaringen af en was volgens de Duitsers schuldig aan sabotage. Tijdens de oorlog reageerden artsen op de toenemende druk van de Artsenkamer door in maart 1943 hun beroep op naambordjes af te plakken en op receptbriefjes door te krassen. Josephus werd op 12 juli 1943 gearresteerd voor deelname aan de Artsenactie en op grond van valse beschuldigingen. Hij werd twee keer verhoord aan de Euterpestraat in Amsterdam, maar niet veroordeeld. Vervolgens werd hij overgebracht naar kamp Amersfoort en op 22 december 1943 weer in vrijheid gesteld.

Op 19 augustus 1944 werd opnieuw een bevel afgegeven tot arrestatie van dr. Hoelen. Hij kon een kwartier voordat de SD kwam vluchten. Josephus dook in eerste instantie onder in Amsterdam maar moest daar na verraad weer weg. Hij ging naar de achterhoek en assisterende in Groenlo in een huisartsenpraktijk onder de schuilnaam Dr. Jos Bakker.

Na de bevrijding werd hij weer arts in Bussum. Het gebouw van zijn verkennersgroep Sint Hubertus aan de Plaggenweg was tijdens de oorlog in beslag genomen door de Nationale Jeugdstorm, die er niet al te zuinig mee omgesprongen was. Het gebouw overleefde de oorlog wel. De Sint Hubertusgroep moest twee jaar wachten voor ze weer in hun gebouw konden, omdat het voor gezinshuisvesting broodnodig was. In 1960 ontving dr. Hoelen van hopman Herman Post het dankbaarheidsinsigne voor zijn inzet als voorzitter en groepsdokter.

Zijn twee zoons, Jaap en André, kwamen tijdens de oorlog om in kamp Neuengamme.
https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet/verzet-josephus-hoelen/?layout=file

Nationaal Monument Kamp Amersfoort Verzetsmuseum Amsterdam Medisch Contact Nationaal Comité 4 en 5 mei Scouting Regio het Gooi Historische Kring Bussum

Vandaag vieren we de capitulatie van Japan, maar dit betekende niet dat de vrijheid al in alle interneringskampen gevier...
15/08/2026

Vandaag vieren we de capitulatie van Japan, maar dit betekende niet dat de vrijheid al in alle interneringskampen gevierd kon worden. Pas op 31 augustus 1945 werd in kamp 15e bataljon ( Tjkoedapateuh) in Bandung de bevrijding gevierd. De scouts Flip Marks als Jaap Hendriks mochten daarbij de vlag hijsen.

In het kamp werd in januari 1944 illegaal de Paul Krugerstam opgericht. Jaap, met de bijnaam Snelvoet, was hier voortrekker en Flip, een waterscout, was hier loods. De stam kon niet heel veel doen omdat veel leden zwaar corvee moesten doen. Er werden wel een aantal bijeenkomsten georganiseerd met lezingen. Hopman Libanius begon met vaandrig Jaap Hendriks in het kamp ook een verkennerstroep. In januari 1945 kwam er een jongenskamp naast het 15e bataljon en ook hier werd met Scouting begonnen. Op 23 april 1945 – Sint Jorisdag – werd de groep betrapt en kregen de Hopman en vaandrig stokslagen waar alle jongens bij waren.

Jaap en Flip zaten voor de oorlog in Soerabaja op de HBS. Jaap was daar voortrekker bij de Ruyterstam van groep Oranje Blauw uit Soerabaja. Na de capitulatie nam hij dienst bij het KNIL.

https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/noi/noi-jaap-hendriks/?layout=file
https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/noi-groepen-ondergronds/groepen-ondergronds-noi-afdeling-15e-bataljon/?layout=file
https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/noi-groepen-ondergronds/groepen-ondergronds-noi-paul-kruger-stam/?layout=file

Oorlogsgravenstichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 Nationaal Comité 4 en 5 mei Indisch4ever

Morgen 15 augustus ondersteunen roverscouts van Scouting Nederland bij de Nationale Herdenking 15 Augustus 1945, dit jaa...
14/08/2026

Morgen 15 augustus ondersteunen roverscouts van Scouting Nederland bij de Nationale Herdenking 15 Augustus 1945, dit jaar voor de vierde keer. Ook direct na de oorlog waren scouts in voormalig Nederlands-Indië nauw betrokken bij de momenten dat werd stilgestaan bij de verschrikkingen in Zuid Oost Azië. Op verschillende momenten vonden herbegrafenissen plaats op de nieuw ingerichte erebegraafplaatsen, beheerd door de Oorlogsgravenstichting, verspreid door de archipel.

Zo ook in december 1947 waarbij 24 kinderen uit het kamp Tandjoeng oost hun laatste rustplaats vonden op Ereveld Menteng Poelo. Dit ereveld was aangelegd door de genietroepen van de 7 December divisie. Padvinders vormden de erehaag en droegen de 24 kisten van de kinderen naar hun laatste rustplaats.

Bij de herbegrafenis van honderdvier slachtoffers van de kampen op Sumatra’s Oostkust in november 1949 op het ereveld in Medan hielpen scouts. Bij de vlaggenmast hield een padvinder en een zeeverkenner de wacht. Militairen droegen de kist van Ridder Militaire Willemsorde Kazen. Scouts droegen de andere kisten naar de graven.

Morgen treden we in hun voetsporen en staan ook even stil.

https://www.onsland.nl/collectie-object/http%3A%2F%2Fhdl.handle.net%2F10648%2F47f7ceba-cccf-c01c-f675-7a95393851eb

Nationaal Comité 4 en 5 mei Vrienden van Bronbeek Nationaal Militair Museum

Gijsbert van Kersen (1923) was zeeverkenner bij groep 18 de MAAS groep in Rotterdam. Na het verbod op Scouting op 2 ap...
11/08/2026

Gijsbert van Kersen (1923) was zeeverkenner bij groep 18 de MAAS groep in Rotterdam. Na het verbod op Scouting op 2 april 1941 ging de groep nog een tijdje door als Kralingse Luchtvaart Club. Aan het begin van de oorlog ging hij studeren aan de Technische Hogeschool in Delft. Hij weigerde om in 1943 de loyaliteitsverklaring te ondertekenen en moest zich daarom meldden voor de Arbeitseinsatz.

Hij kwam op 6 mei 1943 in Kamp Erika in Ommen aan en zat daar een paar dagen. Kamp Erika werd in juni 1942 in gebruik genomen als Arbeitseinsatzlager Erika, een justitieel strafkamp om de overvolle gevangenissen te ontlasten. In 1943 werd het kamp Arbeitseinsatz- und Durchgangslager Erika, een kamp voor 'asocialen' en weigeraars van de Arbeitseinsatz. De eerste, tijdelijke bewoners waren studenten die gehoor gegeven hadden aan de oproep tot de Arbeitseinsatz en er enkele weken verbleven op doorreis naar de werkplekken in Duitsland. In het najaar van 1944 werd Erika weer een strafkamp. Voor de oorlog was het terrein in gebruik voor de 'Sterkampen' van de theosofische beweging. Het kamp lag in de bossen van Ommen op Landgoed Eerde van Baron van Pallandt, op loopafstand van het huidige Scoutingkampeerterrein Eerde.

Gijsbert vertrok op 14 mei 1943 naar Duitsland en werkte als dwangarbeider in een fabriek van Volkswagen in Fallersleben. Hij overleed daar door ziekte op 14 april 1944 .

https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/burgerslachtoffers/burgerslachtoffers-gijsbert-van-kersen/?layout=file

Natuurmonumenten Scouting Kampeerterrein Eerde TU Delft Nationaal Comité 4 en 5 mei OudOmmen.nl

10/08/2026

At just 11 years old, Wiesiek Ciesielski faced shelled streets, barricades, and constant sniper fire. His weapon? A canvas bag filled with mail.

On August 6, 1944—day six of the Warsaw Uprising—the young scouts launched the Scout Field Post.

Every day, these child messengers risked everything to deliver up to 10,000 short messages between separated families, bringing lifeline news to a population trapped in nightmare conditions.

While tragic massacres raged in the Warsaw- Wola district and transit camps like Dulag 121 began receiving expelled civilians, these brave youngsters walked through fire to deliver hope.

Wiesiek survived the war, though forced labor in Germany awaited him months later.

Today, we remember the incredible courage of Warsaw's youngest heroes. 🕯️🇵🇱

Iedere keer als we in de vooroorlogse ledenbladen een joodse naam tegenkomen is het weer de vraag wat hun lot tijdens de...
09/08/2026

Iedere keer als we in de vooroorlogse ledenbladen een joodse naam tegenkomen is het weer de vraag wat hun lot tijdens de oorlog was. Een deel van de jongens en meiden, mannen en vrouwen die scout waren doken onder, een aantal overleefden de verschrikkingen van de kampen, maar de meesten werden vermoord of kwamen om door dwangarbeid.

In De verkenner; officieel orgaan voor de Padvinders Beweging in Nederland vonden we een bijdrage van Max P***k (1925) uit 1935. Hij was joods en welp in nest Grijs van de Arkelse Padvinders. Hij schrijft over een filmavond van de Dierenbescherming waar de welpen, verkenners en voortrekkers heengaan en de ouderavond van de groep een week later. De welpen en verkenners lieten allerlei scoutingtechnieken zien en deden sketches. De avond werd met een kampvuur afgesloten. Een gewoon verslag van activiteiten die ook nu nog steeds door Scouting gedaan worden. Hoe lang Max lid was, en of hij ook nog verkenner en voortrekker werd, is niet bekend.

Max was één van de 140 Joodse inwoners uit Gorinchem die tijdens de oorlog werden opgepakt en afgevoerd naar concentratiekampen. Hij woonde aan het begin van de oorlog met zijn familie in de binnenstad, waar zijn vader en stiefmoeder een drogerij hadden. Max kwam op 21 oktober 1942 terecht in Kamp Westerbork en ging twee dagen later met zijn familie op transport naar concentratiekamp Auschwitz. Zijn broertje Julius en zijn stiefmoeder werden op 26 oktober 1942 bij aankomst in Auschwitz vermoord. Max, zijn vader en broertje Nico werden waarschijnlijk geselecteerd om dwangarbeid te verrichten en kwamen mogelijk terecht in één van de satelietkampen. Als overlijdensdatum wordt voor hen 31 maart 1944 in Midden-Europa aangehouden.

Voor hun huis in Gorinchem werden voor de familieleden Stolpersteine gelegd.

https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/joodse-scouts/joodse-scouts-max-polak/?layout=file

Scouting APV Gorinchem Gorinchemse Zeeverkenners Scouting Loevestein Joods Cultureel Kwartier Auschwitz Memorial / Muzeum Auschwitz Nationaal Comité 4 en 5 mei Scouting Regio de Baronie Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Duizenden scouts genieten deze periode van het Nawaka , het grootste waterscoutingkamp ter wereld. Ook voor de oorlog wa...
08/08/2026

Duizenden scouts genieten deze periode van het Nawaka , het grootste waterscoutingkamp ter wereld. Ook voor de oorlog was Nederland een land van waterscouting en op heel veel plekken waren waterscouts actief. Logisch dus dat ook in het verhalenproject veel waterscout in de oorlog zijn te vinden.

Jan Ellerman was schipper van Groep 1 de Scheepsjongens in Utrecht. Tijdens de Wereld Jamboree in 1937 was hij nauw betrokken bij de zeeverkennersaangelegenheden. Tijdens de oorlogsdagen was hij als kapitein Commandant van het detachement ´zinkschepen versperring´ en van het vernietigingsdetachement ´haven van Scheveningen´. Later was hij actief in het verzet. Hij leverde hulp bij berichtgeving naar Engeland, voerde militaire spionagediensten uit en maakte gebruik van een illegale zender op zijn woonschip. Hij werd gearresteerd en kwam onder andere via het Oranjehotel terecht in concentratiekamp Neuengamme waar hij overleed.
vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet/verzet-jan-ellerman/?layout=file

Groep 3 De Batavieren in Amsterdam was als zeeverkennersgroep eigenaar van tweemaster De Lichtstraal en voer er mee op het IJsselmeer. Na het verbod op Scouting werd geprobeerd om De Lichtstraal te laten ‘onderduiken’ maar ze kwam uiteindelijk toch in handen van de Marine Jeugdstorm. Zij doopten het schip om in Van Speijk.

Tobs Biallosterski was loods bij stam de Flibustiers van groep 3. Langzaam raakte Tobs betrokken bij het verzet en sloot zich aan bij de Ordedienst (OD). Hij werd Engelandvaarder en kreeg een opleiding tot geheim agent. Als verbindingsofficier voor koningin Wilhelmina werd hij gedropt in Nederland en had contact met andere scouts die in het verzet zaten. Bij het inspecteren van een droppingsterrein werd hij bij een poging om te ontsnappen neergeschoten. Hij overleed in het Oranjehotel aan zijn verwondingen.
vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet/verzet-tobs-biallosterski/?layout=file

Roelof en Gerrit Edzes van de Bevers uit Groningen werden in 1944 opgepakt voor het drukken van stukken voor het studentenverzet. Ze hebben gevangen gezeten in Kamp Amersfoort en belandden in concentratiekamp Neuengamme. Gerrt stierf door uitputting en Roelof kwam om bij het bombardement op de Cap Arcona.
vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet/verzet-roelof-edzes/?layout=file
https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet/verzet-gerrit-edzes/?layout=file

Wim Wolters was zeeverkenner bij de Kamper Zeeverkenners. Hij nam dienst bij de onderzeebootdienst en was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië aan boord van de onderzeeër O16. Oud scout Anton Bussemaker was zijn commandant. Het lukte ze om in ondiepe baai in Maleisië vier bewapende Japanse vrachtschepen te torpederen. Vier dagen na de succesvolle actie liep de onderzeeër op een verborgen Japanse zeemijn. Wim kreeg een zeemansgraf.
vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/scouts-in-militaire-dienst-in-nederlands-oost-indie/militair-noi-wim-wolters/?layout=file

Nationaal Monument Oranjehotel KZ-Gedenkstätte Neuengamme / Neuengamme Concentration Camp Memorial Scouting Regio Groningen Scouting Regio Amsterdam Amstelland Scouting Regio Drie Rivieren Utrecht Scouting Henk Brunt Groep Kampen Oorlogsgravenstichting Nationaal Comité 4 en 5 mei Marinemuseum Museum Engelandvaarders

Marie Bloemhard werd geboren in 1931 in Medan, NOI. Maria kwam terecht in het Keudah-kamp in Kota Radja op de noordpunt ...
07/08/2026

Marie Bloemhard werd geboren in 1931 in Medan, NOI. Maria kwam terecht in het Keudah-kamp in Kota Radja op de noordpunt van Sumatra. Het kamp voor vrouwen en kinderen was ondergebracht in de Keudah-kazerne. Op 30 juni 1943 werd de "Kinka-Club" opgericht, een soort padvinderij. Vooral voor de jongens was dit reuze goed om hen een beetje in toom te houden. De eedaflegging ging reuze plechtig en de jongens en meisjes waren zoveel mogelijk in witte blouses en blauwe broek of rok gekleed. En de meesten hadden sinds een jaar weer eens schoenen aan de voeten, een emotie! Ze hadden prompt blaren!

De vrouwen en kinderen bleven anderhalf jaar in het kamp en gingen in september 1943 naar kamp Laweh Sigalagala bij Koetatjane. Dit kamp lag in de binnenlanden aan de Alas-rivier. Een aantal meisjes in dit kamp waren actief als padvindster en Maria was één van hen. Hanneke van D. was haar leidster. In het kamp waren veel zieken, onder andere door malaria. Verschillende vrouwen en kinderen overleden door ziekte en ondervoeding. Maria overleed op 31 januari 1944. E. de Vries-Gundelach schrijft op 29 januari 1944 in haar dagboek: Een meisje van 14 jaar overleden. Door haar vriendinnetjes van de Padvindstersclub uitgedragen. De leidster ervan, Hanneke v. D., was die dag net jarig.

Ze werd begraven vlak buiten het kamp. Vervolgens werd ze in 1950 herbegraven en nogmaals in 1966 op het Nederlands Ereveld Leuwigajah in Cimahi.

https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/noi/noi-marie-bloemhard/?layout=file

Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 Oorlogsgravenstichting NEDERLANDS-INDIË, JAPANSE BEZETTING,BERSIAP, RAMPOK,MERDEKA, NAAR NEDERLAND

Volgende week, op 15 augustus, herdenken we de capitulatie van Japan. Voor de oorlog waren er in Nederlands-Indië bloei...
06/08/2026

Volgende week, op 15 augustus, herdenken we de capitulatie van Japan. Voor de oorlog waren er in Nederlands-Indië bloeiende scoutingverenigingen. Eén daarvan was de Nederlands-Indische Padvinders Vereniging (NIPV). In het project Scouts in de oorlog hebben we veel verhalen opgenomen van jeugdleden, leiding en bestuurders die hier lid van waren.

Veel Nederlandse scoutinggroepen hebben, vaak onbewust, een relatie met de geschiedenis in de Archipel. Nederlandse jongens en meisjes, die hier scout waren, vertrokken maar Indië om te werken, voor de liefde of het avontuur. De meeste van hen werden geinterneerd in een burgerkamp of als krijgsgevangene, werden actief in het verzet of kwamen de oorlog door als buitenkamper.

In veel burgerkampen begonnen, illegaal, scoutinggroeoen, als zinvolle invulling van de tijd, om behulpzaam te zijn in de kampen en om steun te vinden bij elkaar. Voortrekkers en leiders vonden elkaar langs de Birmaspoorlijn of in andere krijgsgevangenkampen in Zuidoost Azië. In de verhalen die bewaard zijn, blijkt ook hier dat scouting hen de skills en de mentaliteit bracht om door te gaan. EHBO, pionieren, overleven in het oerwoud, maar ook omzien naar de ander en doorzetten waren skills die goed van pas kwamen. Helaas overleefden veel scouts de erbarmelijke omstandigheden niet en kwamen om door oorlogsgeweld, uitputting, ziekte of het zwaard van de bezetter.

Het is hierom dat Scouting Nederland betrokken is bij de Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 in Den Haag en steeds meer groepen lokaal betrokken zijn.

Benieuwd naar de verhalen? Kijk op https://vrijheid.scouting.nl/scouts-in-de-oorlog/verhalen-over-scouts-in-de-oorlog

Wil je weten of jouw groep oud-leden in Indië had, of ken je verhalen die ontbreken? Kijk op de site of laat het ons weten.

Opdat wij niet vergeten.

NEDERLANDS-INDIË, JAPANSE BEZETTING,BERSIAP, RAMPOK,MERDEKA, NAAR NEDERLAND Stichting Herdenking Birma-Siam Spoorweg en Pakan Baroe Spoorweg - SHBSS Vrienden van Bronbeek Scouting Nederland

Maria (Mies) Lau (1895) trouwde met Peter van Oort. Haar man was arts inwendige ziekten en zij was huidarts. Ze vertrok...
05/08/2026

Maria (Mies) Lau (1895) trouwde met Peter van Oort. Haar man was arts inwendige ziekten en zij was huidarts. Ze vertrokken naar Nederlands-Indië om daar een praktijk te beginnen, eerst in Soerabaja en later in Semarang.

Mies was actief binnen Scouting. Ze werd welpenleidster (Baloe) in Semarang. In 1936 werd ze assistent districtscommissaris (ADC) Welpen van district Soerabaja en later van district Semarang en Oost Pekalongan.

Na de Japanse bezetting begon Mies in april 1942 met het uitdelen van rijst aan twee- tot driehonderd behoeftigen, onder andere vanaf haar eigen erf. Er kwamen steeds meer inschrijvingen; ‘soldatenvrouwen en kinderen, allen zonder enige bron van inkomsten’.

Ze zorgde er ook voor dat levensmiddelen, sigaretten, geld en medicijnen een nabij gelegen krijgsgevangenenkamp werden binnengesmokkeld. Toen het verzoek kwam om ook nieuws over het oorlogsverloop te leveren, zorgde ze daarvoor. In december ’42 werd zij wegens het doen overbrengen van die berichten door de Kempeitai gearresteerd, maar kwam vrij toen ze beloofde het nooit meer te doen. Zij zette het doorgeven van berichten voort en werd midden januari ’43 opnieuw gearresteerd, nu naar Batavia overgebracht en daar door de Japanse militaire rechtbank tot vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Mies werd geïnterneerd in kamp Lampersari in het oosten van Semarang. Een aantal padvindsters uit Semarang die patrouille de Mar vormden, gingen in het kamp door met padvindsters activiteiten, maar het is niet bekend of Mies zich hier ook mee bezig hield.

Bij koninklijk besluit heeft ze de dapperheidsonderscheiding Verzetsster Oost-Azië ontvangen met als reden: Heeft na de capitulatie onmiddellijk de berichtendienst verzorgd van de Nederlandse en Australische onderdanen. Met grote durf een guerrillagroep in de bossen van Weleri (Midden-Java) van genees- en levensmiddelen voorzien.
https://vrijheid.scouting.nl/~documents/scouts-in-de-oorlog/verzet-noi/verzet-noi-mies-van-oort-lau/?layout=file

Nederland in de Tweede Wereldoorlog Nationale Herdenking 15 Augustus 1945 Verzetsmuseum Amsterdam NEDERLANDS-INDIË, JAPANSE BEZETTING,BERSIAP, RAMPOK,MERDEKA, NAAR NEDERLAND Oorlogsbronnen

Adres

Zeewolde

Website

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Scouts in de oorlog nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Snelkoppelingen

Delen

Type