Stichting Harm Tiesing

09/11/2026

Rudolf Arends

Slagerszoon

Johan Rudolf Arends werd op 13 juli 1933 geboren in Borger. Hij was de jongste zoon in een gezin met vijf kinderen. De meeste mensen kenden hem als Rudolf. Zijn vader had een slagerij aan de Molenstraat, in het pand waar later B. Kaspers gevestigd was.
Tijdens de oorlogsjaren hielp Rudolf, toen hij nog maar elf jaar oud was, zijn vader met het bezorgen van bestellingen in en rondom Borger. Soms lagen er zelfs vuurwapens onder in de bezorgmand verstopt. Zijn vader regelde dit voor de verzetsgroep Oldenbeuving in Eesergroen.
Na de oorlog ging Rudolf naar de vakschool voor slagers in Groningen, waar hij de benodigde vakdiploma's behaalde. In 1954 verhuisde het gezin naar de Hoofdstraat. Daar namen ze de slagerij van de familie Diemer over. Rudolf werd ook wel 'Usie' genoemd, omdat kleine kinderen zijn naam op die manier gemakkelijker konden uitspreken.

Een bijzondere ontmoeting

Tijdens het slachten van een koe stak de 22-jarige Rudolf zichzelf per ongeluk in zijn been. Daarbij werd een slagader geraakt. Gelukkig bond zijn vader het been onmiddellijk af, waardoor Rudolf zijn been kon behouden. Met spoed werd hij naar het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen gebracht. Daar werd hij geopereerd en moest hij enkele weken blijven.
Op de afdeling waar Rudolf verpleegd werd, werkte verpleegster Gerda Hut uit Zuidhorn. In het Wilhelmina Ziekenhuis sloeg de vonk tussen hen over. Toen Rudolf voldoende hersteld was, zocht hij Gerda op. Zij woonde in het zusterhuis aan de Javastraat in Assen.
De relatie werd serieus en in 1957 trouwden ze. Omdat ze nog geen eigen woning hadden, trokken ze bij de ouders van Rudolf in. In 1958 werd hun dochter Tineke geboren. In datzelfde jaar verhuisden ze naar een nieuwe woning aan de Boslaan.
In 1959 behaalde Rudolf zijn diploma's handelskennis. Ook keerden ze dat jaar terug naar de Hoofdstraat, omdat zijn ouders inmiddels ergens anders in Borger waren gaan wonen. In 1961 werd hun tweede dochter, Janny, geboren.

De slagerij

Rudolf werkte bijzonder hard. Hij kon moeilijk nee zeggen tegen de vele aanvragen voor huisslachtingen die er in die jaren waren. Naast de slagerij werd het assortiment uitgebreid met levensmiddelen. In 1964 opende burgemeester G. Grolleman de vernieuwde zaak.
Twee jaar later moest Rudolf op advies van zijn dokter stoppen met de slagerij. Eerst werd de zaak verhuurd en later verkocht aan J. Drenth.
Rudolf liet zich omscholen en trad in dienst bij verzekeringsmaatschappij Delta Lloyd. Dit werk beviel hem uitstekend. Hij bleef er maar liefst twintig jaar werken. Het gezin verhuisde ondertussen naar een woning aan Nieuw Rozendael in Borger.

Zijn latere jaren

Helaas ging de gezondheid van Rudolf achteruit. Na een beroerte raakte hij aan één kant van zijn lichaam verlamd. Toch bleef hij vechten en wist hij gedeeltelijk te herstellen.
Samen verhuisden ze naar een gelijkvloerse woning in Assen. Rudolf genoot ervan om op vakantie te gaan en zong graag bij De Traan in Borger. Ze kregen drie kleinzonen en maakten ook graag nog eens een ritje door Borger, het dorp waarmee Rudolf zo verbonden was.
Later werd hij opnieuw getroffen door een ernstige maagbloeding. Rudolf overleed op 79-jarige leeftijd in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen.

06/11/2026

Wij geven U in ernstige overweging…

Af en toe lees ik in de Week in Week uit de oproep om vooral in eigen dorp te winkelen. Een verstandige boodschap, natuurlijk! Maar blijkbaar is het nog altijd nodig om ons daar zo nu en dan aan te herinneren. En dat is niet nieuw. In 'Ons Maandbericht' van 1 februari 1933, het officiële orgaan van de ‘Afdeeling Borger van de Nederlandsche Vereeniging van Huisvrouwen’, stond precies dezelfde oproep. Bijna honderd jaar later zijn we dus nog steeds bezig elkaar ervan te overtuigen dat winkelen in eigen dorp zo gek nog niet is!

Want zeg nou zelf: wat zou Borger zijn zonder zijn winkels? Geen supermarkten, kledingzaken, HEMA, fietsenwinkel of opticiens meer. Voor ieder wissewasje zouden we de auto moeten pakken richting Assen, Emmen of Stadskanaal. En dan maar hopen dat we niets vergeten zijn! Vroeger was kopen in eigen dorp bijna vanzelfsprekend. Je had immers niet zoveel vervoersmogelijkheden. Eerst kwam de fiets, daarna de autobus, de Solex en uiteindelijk de auto. Plotseling lagen de grotere plaatsen een stuk dichterbij en werd het wel erg verleidelijk om daar de boodschappen te doen. Tegenwoordig kopen we ons haast suf op internet en rijden de bestelbusjes van PostNL, DHL en Jyve ons soms van de sokken. Maar met het gemak van vandaag dreigen we soms te vergeten wat we daarmee op het spel zetten.

Want onze plaatselijke ondernemers verkopen niet alleen spullen; ze helpen ook Borger leefbaar en gezellig te houden. Ze sponsoren verenigingen, dragen bij aan activiteiten, helpen mee om feestjes op het plein mogelijk te maken en zorgen er mede voor dat Sinterklaas straks weer op zijn paard door het dorp kan rijden. En al die gezelligheid trekt ook toeristen aan, die op hun beurt weer inkomsten opleveren voor de horeca, de recreatiebranche en andere bedrijven. Zo houdt het één het ander in stand.

Daarom sluit Stichting Harm Tiesing zich graag aan bij de oproep uit 1933. Of, om het in de taal van toen te zeggen: „Wij geven U in ernstige overweging Uw inkoopen zooveel mogelijk ter plaatse te doen. Het voorkomt onnoodige reiskosten en steunt het zakenleven hier ter plaatse.” Een boodschap van bijna honderd jaar oud, maar nog altijd springlevend. Dus: steun onze plaatselijke ondernemers, want een levendig dorp koop je niet online bij elkaar!

05/11/2026

02/11/2026

De Boerenleenbank in Borger
Van een bescheiden dorpsbank tot een grote regionale bankorganisatie

Aan het einde van de negentiende eeuw was het voor boeren vaak moeilijk om geld te lenen. Banken waren weinig toegankelijk en leningen konden gepaard gaan met hoge rentes en ongunstige voorwaarden. Hierdoor moesten boeren soms hun vee of landbouwproducten op een ongunstig moment verkopen. Om dit te voorkomen, ontstond het idee van een coöperatieve bank, waarin mensen elkaar konden helpen met sparen en lenen. In 1902 werd in Kloosterveen de eerste Boerenleenbank van Drenthe opgericht. Een maand later kwamen in Borger bij G. Lubbi enkele inwoners bijeen om eenzelfde bank op te richten. Op 1 maart 1902 werd de oprichtingsakte ondertekend bij notaris Trip. De bank begon met 39 leden en een bestuur bestaande uit H. Smit, J.H. Stoker, Js. Boelens, H. Smegen en L. Bruins. Ds. De Haan werd de eerste kassier en stortte zijn jaarlijkse vergoeding van 25 gulden direct terug in de kas. In 1904 volgde H. Pott hem op.
Onder leiding van H. Pott groeide de bank uit tot een belangrijke voorziening in Borger. Aanvankelijk waren de mensen nog wat terughoudend en wilden zij liever niet dat de buren zagen dat ze naar de bank gingen. Daarom hield de kassier eenmaal per week ’s avonds zitting, van zes tot acht uur, aanvankelijk bij hem thuis. Langzaam werd de bank steeds vertrouwder bij de inwoners. In 1902 werd al 10.412,85 gulden aan spaargeld ingelegd en 8.560 gulden aan voorschotten verstrekt. In 1939 kreeg de bank een eigen gebouw aan de Gang. In datzelfde jaar nam H. Pott afscheid en werd O. van den Bosch uit Appelscha zijn opvolger. Ook in Buinen was inmiddels, sinds 1908, een Boerenleenbank gevestigd. Later werd het bankgebouw in Borger uitgebreid met het pand van de firma De Ruiter.
In 1972 ging de Boerenleenbank samen met de Raiffeisenbank verder onder de naam Rabobank. Door de fusie konden de banken hun krachten bundelen en hun dienstverlening uitbreiden naar een steeds bredere groep klanten. Ook de vestigingen in de omliggende dorpen werden geleidelijk samengevoegd. In 1989 fuseerden Buinen en Buinerveen met Borger, gevolgd door Odoorn in 2000. In 2003 ontstond Rabobank Borger-Klenckeland, waarbij ook Sleen, Oosterhesselen en Zweeloo betrokken waren. Westerbork sloot zich in 2016 aan en in 2021 volgde een samenvoeging met Emmen en Coevorden. Zo groeide de kleine dorpsbank uit tot onderdeel van een grote regionale bankorganisatie. Het oude bankgebouw in Borger heeft tegenwoordig een nieuwe bestemming: er zijn appartementen en het Sociaal Team Borger-Odoorn is er gevestigd.

In 1922 werd het 25-jarig bestaan van de Boerenleenbank gevierd. Op de foto het bestuur staande van links naar rechts de heren: F. Dillingh, Hsm. Oosting, F. Teunissen, J. Roosjen, H. Meijeringh, A. Sikkens, en H. Schuiling. Zittend: H. Pott, (kassier), D. Halma, J. Berends, Hm. Nijenhuis en J. Kroeze.
De foto was destijds genomen achter de boerderij waar nu Roelof Pott woont.

30/10/2026

Harm Tiesingdag 2026

zaterdag 7 november, Hotel Restaurant Eeserhof, Dorpsstraat 2 Ees

Paul Brood: Hoe kaarten het verhaal van Drenthe vertellen Een boeiende lezing tijdens de jaarlijkse Harm Tiesingdag Waar liepen wegen die inmiddels zijn verdwenen? Hoe veranderden dorpen, waterlopen en het landschap? En wat kun je op oude kaarten ontdekken dat vandaag de dag niet meer zichtbaar is?

Tijdens de Harm Tiesingdag van 2026 neemt Paul Brood, archivaris en rechtshistoricus, ons mee in de wereld van historische atlassen. Aan de hand van oude kaarten laat hij zien hoe onze omgeving (en ook de regio Borger) door de jaren heen veranderde en wat kaarten ons vertellen over de geschiedenis van een gebied. Een vraag over een oude kaart? Heeft u zelf een oude kaart waar u altijd al meer over wilde weten? Of staat er iets op een historische kaart waar u nieuwsgierig naar bent? Neem uw vraag mee! Tijdens de bijeenkomst is er gelegenheid om deze aan Paul Brood voor te leggen.

Geniet mee met het capucijner- en stamppottenbuffet Na de lezing praten we graag nog even met elkaar na onder het genot van een capucijner- en stamppottenbuffet.

Inloop vanaf 13.30 uur, toegang: gratis voor donateurs van Stichting Harm Tiesing. Reserveren is niet nodig, maar kom op tijd (vol=vol).
Buffet: Bij entree kunt u aangeven of u (op eigen rekening) aansluit bij het tradionele en gezellige capucijner- en stamppottenbuffet na afloop.

Donateur worden kan via www.stichtingharmtiesing.nl en ontvang vier keer per jaar ons tijdschrift De Zwerfsteen en heeft u gratis toegang tot de jaarlijkse Harm Tiesingdag in november en donateursbijeenkomst in het voorjaar.

26/10/2026

Cornelis Darwinkel

Molenaar en graanhandelaar *

Bakkerij en avondschool

Cornelis Hendrik Gijsbertus Darwinkel, roepnaam Cor, werd geboren op 1 augustus 1918 in Bonnerveen. Hij was de tweede zoon in een groot gezin. Zijn vader was bakker en had daarnaast een kleine maalderij.

Om vier uur ’s morgens stond Cor al met zijn vader en een knecht in de bakkerij om brood en beschuit te bakken. Rond negen uur gingen zijn vader en de knecht op pad om hun producten te venten.

Cor bezocht de lagere school in Gieterveen. Toen hij dertien jaar oud was, ging hij zijn vader helpen in de bakkerij en de maalderij. Daarnaast bezocht hij vijf avonden per week de Handelsavondschool in Wildervank. Door weer en wind fietste hij naar school, waar hij de diploma’s enkel en dubbel boekhouden behaalde.

Moderne maalderij

Op zestienjarige leeftijd solliciteerde Cor naar een baan als molenaarsknecht bij Klaas Graver in Gasselternijveen. Het loon bedroeg tien gulden per week. Hij werd aangenomen en werkte dag en nacht. Met paard en wagen bracht hij veevoer naar boeren in de wijde omgeving. Toen hij zijn rijbewijs behaalde, werd het werk een stuk gemakkelijker.

Klaas Graver zocht een grotere woning voor zijn gezin en zijn knechten en kocht daarom café Kruizinga in Drouwenerveen. Hij beloofde Cor: “Als jij gaat trouwen, komen jullie op de molen.”

Later ging Cor werken bij een broer van Graver, die al over een elektrische maalderij beschikte. Deze was gevestigd op de plek waar tot enkele jaren geleden Vishandel Stevens in Drouwenerveen zat.

Militaire dienst en mobilisatie

Cor kreeg verkering met Geertje de Vries, een meisje dat bij hem aan de overkant woonde. In 1938 moest hij zich melden voor militaire dienst in Assen. Daar werd hij opgeleid tot seiner-telegrafist. Hij bediende de centrale en legde in het veld telefoonlijnen aan voor strategische posten. Zijn soldij bedroeg slechts één gulden en vijf cent per week.

Na zijn diensttijd moest Cor al snel opnieuw onder de wapenen vanwege de afgekondigde mobilisatie. Hij werd gelegerd in Hilversum, waar de militairen hun intrek namen in villa’s aan de Heuvellaan. Cor vervoerde onder andere munitie naar Utrecht en Amersfoort. Op de terugweg haalde hij in Gelderland vaak veevoer op voor de paarden van de cavalerie.

Na ongeveer een jaar vertrok hij naar Haarlem. Daar behaalde hij zijn militaire rijbewijzen voor zowel de auto als de motor. Zijn soldij was inmiddels verhoogd tot twee gulden en tien cent.

Naar Buinen

In de winter van 1941 trouwden Cor en Geertje. Ze vestigden zich op de molen in Gasselternijveen. Samen kregen ze drie kinderen: Marie, Gini en Jan Willem.

In 1951 besloot Cor voor zichzelf te beginnen. Hij nam de zaak van Geert Stel over, die een maalderij aan de Molenstraat in Buinen had. Voor zijn gezin liet hij er een nieuw huis bouwen.

Zaken doen met boeren en graanhandelaren

Later kocht Cor de boerderij aan de Hoofdstraat 39 in Buinen. Daar richtte hij een drogerij en opslagruimte in. In de beginjaren bezorgde hij zelf veevoer bij de boeren. Toen hij een auto aanschafte, kon hij zijn werkgebied uitbreiden tot aan Odoornerveen. Daarnaast handelde hij in partijen graan.

Wekelijks bezocht Cor de korenbeurs in Groningen. Hij nam graanmonsters mee in kleine zakjes, die daar werden gekeurd. Het graan van Darwinkel stond bekend om zijn goede kwaliteit. Hij leverde onder meer aan de firma Koopmans in Leeuwarden en vooral aan Wouda in Sneek.

Het ging soms om grote partijen graan. Binnen een week hadden de boeren hun geld al ontvangen. Bij de grotere coöperaties duurde dat vaak enkele weken. Soms kregen de boeren alvast een voorschot in contanten.

Ook Geertje had haar aandeel in de zaak. Zij hielp de klanten in het pakhuis, waar ze kippen- en varkensvoer kwamen ophalen. De boekhouding deed Cor ’s avonds thuis. Later hielp dochter Marie hem met het schrijven van de rekeningen.

Bridge, vissen en fietsen

Op 75-jarige leeftijd stopte Cor met zijn werkzaamheden. Hij kreeg meer tijd voor andere bezigheden. Zo speelde hij graag bridge bij hotel Bieze en ging hij regelmatig vissen met zijn buurman, bakker Koop Reinders.

Toch kon Cor het ondernemen niet helemaal loslaten. Samen met Ede Baas knapte hij fietsen op en kocht hij fietsen in voor de verkoop. Daar was veel belangstelling voor; de fietsen vonden zelfs hun weg naar Zeeland.

Zo bleef Cor Darwinkel ook na zijn werkzame leven een ondernemende man, die graag de handen uit de mouwen stak.

23/10/2026

Van ingang naar kerkgang

Als je meer dn 100 jaar geleden in een buitendorp woonde dat kerkelijk onder de kerk van Borger viel en je hoorde bij het kerkvolk dat op zondag de Hervormde kerk wilde bezoeken dan was dat bij slecht weer en vooral in de winter lang niet altijd even gemakkelijk. Had je een koets met een paard ervoor, dan had je niet veel pijn. Koetsen waren echter alleen bij grote boeren te vinden. Het merendeel van de kerkgangers was aangewezen op de fiets of men ging te voet. Veel oudere mensen konden zelfs niet eens fietsen. Ook leidde de lange weg naar de kerk nogal eens tot sanitaire problemen. Vooral voor vrouwen was dit dan penibel. Jongere vrouwen maakten er minder een probleem van en deden als het nodig was hun plas in de berm, achter een boom of in een bosje. Als dat gebeurde, keken de mannen even de andere kant op en wenden zich van het tafereel af. De schilder Van Dulmen Krumpelman sr. Die in zijn jongere jaren enkele perioden in Orvelte verbleef en daar ook heeft gewerkt keek soms zijn ogen uit op zijn zondagse wandeling. Hij legde wat hij zag vast in een tekening die voor zichzelf spreekt en die nu in het bezit is van het Drents Museum in Assen. Veel kerkgangers losten het probleem op door ruim voor aanvang van de dienst een ‘ingang’ te hebben bij mensen die niet ver van de kerk woonden. Je kon daar even naar het ‘hoesie’ gaan, je wat warmen en voor de oudere vrouwen werden stoven klaar gezet die bij de winterdag voorzien werden van een kooltje vuur. Zo toog men dan met de stoof waaraan meestal een hengsel zat ter kerke. Na de dienst werden stoof en kerkboek terug gebracht naar de ‘ingang’. Er werd dan nog even gepraat en natuurlijk werden er dorpsnieuwtjes uitgewisseld. In de meeste gevallen waren het familieleden of goede bekenden die aan de kerkgangers ‘ingang’ beschikbaar stelden. Er stond tegenover dat men wel iets terugdeed.
Men liet door de bakker bij een verjaardag bijvoorbeeld een opgespoten koek of taart bezorgen. Ook werd er turf uit het veen gehaald ter compensatie voor al die verstrekte gloeiende kooltjes voor de stoof. Men noemde dat een vrachtje ‘braand’.
Zwaantien Wieringh-Lambers (geb. 1873) woonde in Buinen en ging als er een preek was te voet ter kerke en weer terug. Als haar familie hun ‘otie' op de terugweg in de verte zagen aankomen werd de pan met soep alvast op het vuur gezet. Ze had haar ‘ingang’ bij de familie Smegen-Bakker die een boerderij bewoonde in de Torenlaan nabij de kerk.

19/10/2026

Jan Alberts (Jan Bussie), melkrijder en techneut
Boer of smid?

Jan Alberts werd geboren op 17 oktober 1923 in Ees. Het gezin bestond uit vader, moeder, een dochter en drie zoons. Jan was de jongste van de kinderen.
Vanaf zijn vijfde jaar bezocht Jan de lagere school in Ees. Hij doorliep acht klassen. Het hoofd van de school was destijds F.A. van Engen. Thuis hielp Jan wel mee op de boerderij, maar zijn hart lag daar niet echt. Hij wilde liever het smidsvak leren en ging daarom naar de ambachtsschool in Emmen.
Op vijftienjarige leeftijd kwam hij als smidsknecht in dienst bij Egbert Egberts in Borger. Daarnaast volgde hij de avondschool, waar hij zijn diploma als elektricien behaalde.

De zuivelfabriek

Jan wilde echter een andere richting op en ging werken bij de zuivelfabriek in Borger. In het begin reed hij samen met Nanno Hakkeling door de omgeving om melkproducten bij de melkboeren af te leveren. Hun werkgebied reikte zelfs tot aan Musselkanaal.
Ook moest Jan regelmatig op de fiets naar Assen om de boterpot te laten keuren. Daarna ging hij naar de bank om geld op te halen. Dat geld vervoerde hij in een aktetas die aan de stang van zijn fiets hing. Vervolgens fietste hij met een flink bedrag over het Rolderveld terug naar Borger. Een dergelijke manier van geld vervoeren is tegenwoordig nauwelijks meer voor te stellen!

De oorlogsjaren

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg Jan verkering met Tiny Bruins uit Nieuw-Buinen. Door de oorlogsomstandigheden werd hun verkering echter onderbroken.
Omdat Jan chauffeur was, wilden de Duitsers hem inzetten op een gevorderde melkwagen. De toenmalige directeur van de zuivelfabriek, Albert Kamer, wist dit te voorkomen. Mensen die werkzaam waren in de voedselvoorziening konden namelijk worden vrijgesteld van tewerkstelling in Duitsland. Jan kreeg hiervoor een pas, die hij op het gemeentehuis moest ophalen.
In 1947 trouwde Jan met Tiny. Het echtpaar kreeg een woning aan de Hoofdstraat 190 in Buinen. Samen kregen ze twee kinderen: Albertje en Tony.

Jan Bussie

Jarenlang haalde Jan de melk op bij de boeren in Drouwen, Bronneger en Bronnegerveen. Zijn bijnaam, Jan Bussie, kreeg hij van Jan Hooiveld, de caféhouder van café Centrum, die op het kantoor van de maalderij werkte.
Eenmaal per week werd een vracht kaas afgeleverd bij de N.C.Z. (Nationale Coöperatieve Zuivelverkoopcentrale) in Meppel. Op de terugweg nam Jan veevoer mee van de C.L.M. (Coöperatieve Landbouwbank Meppel). Via de maalderij van de fabriek werd dit vervolgens bij de boeren afgeleverd. Meestal gebeurde dit werk in de middaguren.
Jan herinnerde zich nog goed de winter van 1957. Samen met Harm Kiers van de maalderij kwam hij bij Beilen vast te zitten in de sneeuw. Verder rijden was onmogelijk. Ze vonden onderdak bij mensen in Beilen en moesten de nacht zittend op een stoel doorbrengen.
Zelfs tijdens die onverwachte overnachting kwam Jans technische kennis van pas. De stofzuiger van de gastvrouw was kapot, maar Jan wist als handige techneut het euvel te verhelpen.

Een nieuwe carrière

Ondanks zijn werk bij de zuivelfabriek wilde Jan met zijn behaalde diploma's meer mogelijkheden benutten en meer verdienen. In 1960 maakte hij daarom de overstap naar de AKU in Emmen, waar hij als onderhoudsmonteur aan de slag ging. Daar bleef hij werken tot aan zijn pensioen.
In de tussentijd had het echtpaar een woning gekocht aan de Borgerderstraat in Ees, waar ze jarenlang met plezier woonden.
Ook na werktijd zat Jan niet stil. In zijn vrije uren verleende hij assistentie bij de TT-races en maakte hij zelf fietsdragers en allerlei andere technische hulpmiddelen. Zijn technische aanleg kwam hem daarbij goed van pas.
Daarnaast was Jan een trouwe supporter van de voetbalvereniging E.E.C. (Eesergroen Combinatie).

Jan Alberts was een man die niet graag stilzat. Of het nu ging om het vervoeren van melk en kaas, het oplossen van een technisch probleem of het bedenken van een handige constructie: Jan wist van aanpakken. Van boerenwerk moest hij niet veel hebben, maar als smid, melkrijder en onderhoudsmonteur vond hij uiteindelijk zijn eigen weg.

16/10/2026

De Lagere Landbouwschool in Borger

Met de voeten in de klei en de handen aan het werk

Wie vroeger in Borger de lagere school in de zesde klas had bereikt, stond voor een belangrijke keuze: wat moest het worden na de lagere school? Op ouderavonden overlegden vader en moeder met de meester over het vervolgonderwijs. De jongen of het meisje was daar zelf niet bij, al zal er thuis ongetwijfeld over gesproken zijn. De schoolprestaties, de belangstelling van het kind en vermoedelijk ook het beroep van vader speelden mee bij die keuze.
Voor jongens met belangstelling voor het boerenbedrijf was de Lagere Landbouwschool aan de Hoofdstraat 86 in Borger een goede mogelijkheid. Deze school was opgericht door het DLG en bood een vierjarige opleiding, waarbij de praktijk een belangrijke plaats innam. Want van alleen boekenwijsheid werd je nog geen goede boer!

Leren voor het boerenbedrijf

Op het lesrooster stonden vakken als veeteelt, veevoeding, plantenteelt en bemestingsleer. Maar ook rekenen, taal, Engels en boekhouden hoorden erbij. Klassenleraar Pieters verzorgde het grootste deel van de lessen, terwijl directeur Von Eije het boekhouden voor zijn rekening nam. Twee dagen per week waren de leerlingen vrij om praktijkervaring op te doen op het land. Daar leerden ze het boerenwerk immers pas echt kennen.
Achter de school was een praktijklokaal ingericht. Onder leiding van timmerleraar Van Deenen uit Balloo leerden de leerlingen allerlei houten gebruiksvoorwerpen maken. Dat kon een huishoudtrapje zijn, maar ook een aardappelschilbakje. Het waren nuttige spullen waar je thuis ook nog wat aan had.
Niet alleen met hout werd gewerkt. Ook landbouwmachines werden uit elkaar gehaald, gerepareerd, ontroest en opnieuw in de verf gezet. Leraar Steenhuis uit Nieuweroord hield daarbij een oogje in het zeil. Vooral over zijn geliefde Lanz Bulldog-trekker kon hij prachtig vertellen. Zo kregen de leerlingen niet alleen de techniek onder de knie, maar leerden ze ook het gereedschap en de machines van het boerenbedrijf goed kennen.

Koeien kijken en varkens beoordelen

Bij de lessen veeteelt van leraar A. Hidding uit Vries trokken de leerlingen er regelmatig op uit. Boeren in de omgeving stelden hun bedrijf open, zodat de jongens met eigen ogen konden zien hoe het er in de praktijk aan toeging.
Bij veeboer Pieters aan de Strengenweg werden de koeien nauwkeurig bekeken. Hoe was het met de rug, het beenwerk en de uiers gesteld? Allemaal zaken waarop een toekomstige boer moest leren letten. Ook de fokzeugen van boer Klaasens aan de Bronnegerstraat werden aan een kritisch oordeel onderworpen.
Het was dus niet alleen een kwestie van in de schoolbanken zitten en luisteren naar de meester. Er moest gekeken, beoordeeld en vooral veel geleerd worden door zelf aan het werk te gaan.

Voetballen en koffie drinken

Ook gymnastiek hoorde bij de opleiding. Gymnastiekleraar Haitsma uit Borger probeerde de boerenjongens wat soepeler in de spieren te krijgen. Het liefst werd er gevoetbald op het veldje bij de ULO. Oefeningen aan de rekstok, de ringen en het paard konden op heel wat minder enthousiasme rekenen.
Als het weer niet meewerkte, werd uitgeweken naar de gymzaal aan de Westeresstraat.
De schooltijd bestond natuurlijk niet alleen uit leren en werken. Ook de pauzes waren belangrijk. Op de eerste verdieping, aan de voorkant van de school, bevond zich de kantine. Daar aten de leerlingen tussen de middag hun meegebrachte brood. In de kleine pauze werd er een leerling op uit gestuurd om melk te halen bij mevrouw Pietersma, die vlakbij woonde.
De leraren zetten om beurten koffie. Wie als leerling een kopje wilde drinken, betaalde daarvoor een dubbeltje. Dat was nog eens wat anders dan de automaten en kantines van tegenwoordig!
Na het eten moest er ook worden afgewassen. De leerlingen waren daarvoor bij toerbeurt ingedeeld, al werd die taak niet altijd even nauwgezet uitgevoerd. De kopjes kregen wat meer aandacht, want niemand zat erop te wachten om uit een vies kopje te drinken.

Met de fiets op schoolreis

Een schooltijd was natuurlijk niet compleet zonder schoolreis. In het eerste en het vierde leerjaar gingen de leerlingen een week op reis. Samen met meneer Pieters trokken ze op de fiets langs herbergen. Zo'n tocht was op zichzelf al een belevenis en bood volop gelegenheid om samen plezier te maken.
In het vierde leerjaar stond bovendien een uitwisseling met de landbouwschool in Laren in Gelderland op het programma. De leerlingen logeerden bij elkaar en maakten verschillende excursies. Een van de bezoeken ging naar het afvalverwerkingsbedrijf VAM. Voor de jongens uit Borger was dat een mooie gelegenheid om eens buiten de eigen streek te kijken en kennis te maken met andere bedrijven en werkwijzen.

Een school waar je de handen uit de mouwen stak

De Lagere Landbouwschool in Borger was meer dan een plek waar leerlingen hun vakkennis opdeden. Ze leerden er omgaan met machines, dieren en gereedschap, maakten kennis met het boerenbedrijf in de omgeving en ontdekten hoe belangrijk samenwerken was.
Tussen de lessen, het werk in het praktijklokaal, de voetbalpartijtjes en de schoolreizen ontstonden vriendschappen en herinneringen die velen zich later nog goed zullen hebben herinnerd.
Het was een opleiding die paste bij de tijd en bij de streek: met beide benen op de grond, de voeten in de klei en de handen aan het werk.

12/10/2026

De grenzen van Drenthe
Als er één provincie is waarvan de grenzen sinds de eerste vermeldingen vrijwel altijd onveranderd zijn gebleven, dan is het Drenthe wel. In vroeger tijden maakten ook het zuidoostelijke deel van Groningen en de stad Groningen zelf deel uit van Drenthe. Afgezien daarvan had het gewest in grote lijnen al de contouren die het nu nog heeft.

De grenzen werden voor een groot deel door de natuur bepaald. Onbegaanbare veenmoerassen omringden Drenthe en sloten het landschap af. De hoogvenen in het oosten, vanouds grenzend aan het bisdom Münster, vormden regelmatig een bron van conflicten, zeker toen het veen werd ontgonnen. Ook over het gebruik van de moerassige graslanden langs de bovenloop van de kleine riviertjes ontstonden geregeld geschillen. Om daar een einde aan te maken, werd bepaald dat de bewoners aan weerszijden van het water hun vee er mochten laten grazen.
Een gebied dat was aangewezen voor dit ‘samenweiden’ kreeg de naam compascuum. Dit is een Latijnse benaming voor ‘gemeenschappelijke weide’. De namen Emmer- en Barger-Compascuum herinneren nog altijd aan deze periode en aan de strijd om het gebruik van de veengebieden.

Na langdurige Gronings-Drentse twisten over de veenmoerassen ten oosten van de Hunze gaf stadhouder Willem Lodewijk van Nassau de landmeter Jan Sems opdracht om het grensgeschil te beslechten. Zo ontstond de rechte Semslinie, die nog altijd een opvallend onderdeel van het landschap vormt. Aan de noordzijde werd de grens mede bepaald door Groningen. De stad ontwikkelde zich tot een belangrijk handelscentrum en wist uitbreiding in zuidelijke richting grotendeels tegen te houden. Ook aan de westzijde was het veen bepalend voor het verloop van de grens. In het zuiden is de grens met Overijssel in de loop der eeuwen nauwelijks veranderd. Daar wordt zij voor een belangrijk deel gevormd door de loop van het riviertje de Reest.
(Bron: Nieuwsblad van het Noorden.)
Wie de grenzen van Drenthe liever zelf wil verkennen, kan dat ook op de fiets. Er is een route van maar liefst 342 kilometer die de provinciegrenzen volgt. De route is te vinden op Drenthe.nl.

Door de eeuwen heen zijn er verschillende kaarten van Drenthe gemaakt. Bekende voorbeelden zijn de kaart van Cornelis Pijnacker uit 1634, de Franse kaarten uit 1811-1813 die bij toeval in Frankrijk werden teruggevonden (zie de foto bij dit bericht), de kaart van Blaeu uit de zeventiende eeuw en de historische topografische kaarten die tegenwoordig ook via Topotijdreis.nl te bekijken zijn. Op zulke oude kaarten valt nog heel wat te ontdekken. Zo blijkt bijvoorbeeld dat Borger ooit een schietbaan had. Daarover meer in Zwerfsteen 2026-4.

Tijdens de aanstaande Harm Tiesingdag, op 7 november 2026 in Hotel Eeserhof, zal historicus Paul Brood meer vertellen over historische kaarten. Daarbij komt ook zeker de regio Borger aan bod.