15/05/2026
EEN SCHUURMACHINE ALS UITKOMENDE STEM
- verslag van Hemelvaartsconcert Rien Donkersloot in de Sint-Joriskerk Amersfoort -
Barok, Franse Romantiek, twintigste-eeuws idioom en Neobarok; het was er allemaal donderdagmiddag – Hemelvaartsdag – in een weergaloos orgelconcert van Rien Donkersloot. Zo’n 125 bezoekers, waaronder een aantal zeer jonge, beleefden 80 (tachtig!) gelukzalige minuten met de klanken van onze prachtige orgels, bespeeld door een bevlogen organist in topvorm.
MINIPEDAALSOLO
Op het koororgel klonk direct de heerlijke minipedaalsolo – een toonladder omhoog die de Hemelvaart zou symboliseren – aan het begin van Bachs Preludium und Fuge in D (BWV 532) en daarna de minutenlange fuga in virtuoze ritmiek en briljante complexiteit, die rustig en bedachtzaam eindigde.
Ook de tekst Psalm 24 bevat een verwijzing naar de hemelvaart van Christus (Hef, o poorten, uw hoofden omhoog – de koning vol majesteit wil binnengaan). De bijbehorende Geneefse melodie ervan inspireerde Rien tot een geïmproviseerde partita in barok-stijl, waarin alle registers van het koororgel aan bod kwamen, bijzondere versieringen rond de melodie klonken. De improvisatie eindigde met een fuga-achtige en doorwrochte climax, waarin elke regel afzonderlijk werd behandeld. Een lang tussen-applaus was het resultaat.
DANSENDE KOEIEN
Na de barok op het koororgel klonk het Naber-orgel op volle kracht in de eerste maten van het (weinig gespeelde) Deuxième Choral van Hendrik Andriessen. Iedereen zat meteen rechtop; dat was andere koek. Scherpe harmonieën, veel chromatiek, soms zweverige dissonanten en meditatieve passages leiden naar een marcherend hoogtepunt met schurende akkoorden.
Aansluitend de zangerige Aria van Flor Peeters in een neobarok-registratie, die Rien bij zijn introductie met enige trots vermeldde. Met name de Hobo en Vox Humana speelden daarbij een hoofdrol, maar ook de combinatie van 8- en 16-voets register in de melodie. De uitkomende stem klonk zodoende als een goed gestemde schuurmachine. En dat was precies Riens bedoeling.
Het sloot bijzonder mooi aan bij Mendelssohns Variations serieuses (van oorsprong een pianowerk) in een gloedvolle transcriptie van Reitze Smits. Dit stuk is ‘als een impressionistisch schilderij’ merkte orgelcommissievoorzitter Gijs van Bezooijen op. Mijn (Johans) associatie was met een voorjaarslandschap met blije, dansende koeien en veel vogelgekwetter.
GESPREK VAN DE DAG
Met een korte improvisatie van zes minuten over het hemelvaarts/wederkomstlied ‘Wij knielen voor uw zetel neer’ in het idioom van de twintigste eeuw kwamen we weer in de buurt van Andriessen. Opnieuw liet Rien zijn veelzijdigheid zien, waarvan we helaas in de toekomst minder zullen kunnen genieten. De keuze voor dit koraalthema verraste een aantal concertbezoekers die Rien wat langer kennen. Want de voormalige Jorisorganist had meermalen zijn afkeer laten blijken voor de in zijn ogen saaie en zeurderige melodie.
Tenslotte uit Widors beroemdste werk, het Allegro Vivace (eerste deel) van diens vijfde Orgelsymfonie. Het Naber-orgel in een Frans kathedraaljasje! Virtuoze techniek, wonderschone akkoorden en een magistrale climax. Het was er allemaal en mede mogelijk gemaakt door de registranten Rik Wuister en Koen van Andel.
Aan de koffie na afloop was de vertolking van de Variations Serieuses het gesprek van de dag, evenals de vraag wat het thema was van de tweede improvisatie, die op het hoofdorgel. Ik dacht dat het Hemelvaartslied ‘Wij knielen voor uw zetel neer’ (gezang 231 in het Liedboek voor de kerken uit 1973) overbekend was, maar heel wat concertbezoekers uit de gereformeerde gezindte hadden het thema niet kunnen plaatsen. Ook nadat het hen was geopenbaard, bleven de blikken wazig. ‘Wij kennen en zingen geen gezangen’.
Hoe dan ook, we schonken tachtig koffie en twintig thee, drie frisdranken en veel bekertjes kraanwater.
Mocht je het concert hebben gemist, Rien Donkersloot is weer in de de Joriskerk te horen op Tweede Pinksterdag, maandag 25 mei, 's middags om 15:30 uur.
[JOHAN van der STEEN & PETER de SNEEP]
