22/07/2026
Farfesa Idris Bugaje ya rubuta:
"Akwai wani abin mamaki da ke faruwa a Najeriya.
Matashi yana shafe kusan shekaru 20 yana hawa matakan ilimi:
Shekaru 6 a firamare.
Shekaru 6 a sakandare.
Shekaru 4 zuwa 6 a jami'a.
Shekara 1 ta hidimar ƙasa (NYSC).
A ƙarshe, ya kwashe kusan kwanaki 6,500 zuwa 7,000 yana shirin fuskantar rayuwa.
Sai rayuwa ta zo ta yi masa tambaya guda ɗaya mai sauƙi:
"Wace matsala za ka iya magancewa?"
Shiru ya biyo baya.
Ba don bai da hankali ba.
Ba don kasala yake yi ba.
Sai dai saboda a wani wuri a cikin tafiyarsa, mun rikita ilimi da takardar shaidar kammala karatu.
Mun koya wa mutane yadda za su ci jarabawa, amma ba yadda za su samar da ƙima da mafita ba.
Ka yi tunani;
Wani ƙwararren mai aikin lantarki da bai taɓa zuwa jami'a ba, zai iya shiga ginin da darajarsa ta kai miliyoyin naira, ya haɗa dukkan wutar lantarkin ginin tun daga tushe har zuwa bene na ƙarshe cikin ƙwarewa.
Amma wanda ya kammala jami'a da takardun shaida masu yawa na iya tsayawa a gefe bai ma iya gane wace waya ce ke ba ginin wuta ba.
Ɗaya yana da takardar shaida.
Ɗayan kuma yana da ƙwarewa.
Kasuwa ba ta biyan takarda; ƙwarewa take biya.
Shi ya sa gaskiyar rayuwa take koyar da darasi mai tsauri.
Idan wanda ya kammala jami'a yana samun albashin ₦100,000 a wata, zai samu ₦1.2 miliyan a shekara.
Amma ƙwararren mai sana'a da ke karɓar ₦40,000 a kowane aiki, kuma yana yin ayyuka biyu kacal a mako, zai samu sama da ₦4 miliyan a shekara.
Ƙasa ɗaya.
Amma ƙwarewa daban.
Sakamako ma daban.
Babbar masifar ba wai ɗaya ya fi ɗaya kuɗi ba.
Masifar ita ce har yanzu muna shirya miliyoyin matasa ne domin wata gasa da ta daina wanzuwa.
Muna murnar samun gurbin shiga jami'a domin a ci babban kambun nasara.
Muna murnar ranar yaye ɗalibai kamar an riga an ba su aikin yi.
Daga baya kuma sai mu yi mamakin yadda dubban mutane ke fafatawa kan aiki guda ɗaya.
Ka yi tunanin mutum 1,000 na neman guraben aiki 10 kacal.
Lissafi mai sauƙi ya nuna cewa mutum 990 za su koma gida ba tare da aikin ba.
Ko wane ƙwararren mai magana ba zai iya sauya sakamakon wannan lissafi ba.
Duk da haka, muna ci gaba da fitar da masu takardun shaida fiye da yadda muke samar da guraben aiki.
Wannan tamkar ƙera makullai ne ba tare da gina ƙofofi ba.
Abin ban tausayi kuwa shi ne:
Mutanen da a da ake raina sana'arsu, su ne yanzu muke dogaro da su.
Idan wutar gidanka ta samu matsala da tsakar dare, ba wanda ya kammala falsafa za ka kira ba.
Idan famfon ruwa ya daina aiki, ba masanin kimiyyar siyasa za ka nema ba.
Idan na'urar sanyaya iska ta lalace a lokacin zafi, ƙwarewar hannu ta fi duk wata ka'ida ko rubutu amfani.
Tattalin arziki ba ya yaudara.
Yana ba da lada ga wanda yake da amfani, ba wai wanda yake da matsayi kawai ba.
Ƙasashen da s**a fahimci wannan tun da wuri sun gina ci gabansu ta wata hanya dabam.
Ba wai kawai suna tambayar:
"Masu digiri nawa muke da su?"
Suna kuma tambayar:
"Ƙwararrun magina nawa? Masu aikin lantarki fa? Masu walda? Masu gyaran motoci? Masu sarrafa injuna? Masu shirya kwamfuta? Masu kirkire-kirkire nawa za mu iya samarwa?"
Aikin ilimi yana da daraja.
Sana'ar hannu ma tana da daraja.
Kuskurenmu shi ne ɗaga ɗaya sama da ɗaya.
Al'ummar da ke girmama takardun shaida amma ta yi watsi da ƙwarewa, daga ƙarshe za ta gane cewa takardun da aka rataye a bango ba su gina tituna, ba su gyara injuna, ba su haɗa masana'antu, ba su ƙera kayayyaki, kuma ba su samar da arziki.
Makoma tana hannun masu iya magance matsaloli.
Ko sun koya a jami'a, ko a cibiyar koyon sana'a, ko wajen koyon aiki, ko ma ƙarƙashin bishiya, wannan ba shi ne abin farko ba.
Domin a ƙarshe, kasuwa ba ta bayar da maki.
Ƙima take saya.
Kuma ƙima ba ta taɓa neman ganin takardar shaidar kowa ba kafin ta biya shi haƙƙinsa.
Allah Ya ba Najeriya nasara. 🇳🇬"
