09/02/2026
Peristiwa Berdarah Penentangan Suku Badeng terhadap Pemerintahan Brooke di Usun Apau🔥🔥🔥
Berdasarkan catatan sejarah dan tradisi lisan suku Kenyah Badeng (Madang), pertempuran dan penentangan terhadap askar Rajah Brooke di dataran tinggi Usun Apau tertumpu di beberapa lokasi utama di hulu sungai Rajang dan Baram.
Berikut adalah tempat-tempat utama yang menjadi medan pertempuran atau sasaran serangan askar Brooke suatu ketika dahulu:
1. Danum (Long Petan)
Ini adalah salah satu tapak pertempuran yang paling tragis. Askar upahan Rajah Brooke (yang kebanyakannya terdiri daripada pahlawan Iban dari Rejang) telah menyerang penempatan suku Badeng di kawasan ini. Menurut sejarah lisan:
Peristiwa: Serangan ini menyebabkan banyak korban jiwa di kedua-dua belah pihak.
Kesan: Dikatakan bahawa jumlah korban yang sangat tinggi menyebabkan air di sungai Long Petan bertukar menjadi merah kerana darah, dan peristiwa ini kekal dalam ingatan kolektif suku Badeng sebagai salah satu titik hitam dalam sejarah mereka.
2. Peliran (Long Ampan Aing / Lidong Jelo)
Kawasan Peliran merupakan pusat kepadatan penduduk suku Badeng pada masa itu.
Peristiwa: Ribuan pahlawan Badeng telah berkumpul di Long Ampan Aing untuk menunggu pertempuran besar-besaran dengan askar Brooke.
Keputusan: Namun, pertempuran besar di lokasi ini dikatakan tidak berlaku kerana askar Brooke memutuskan untuk berundur. Hasil risikan askar Brooke menunjukkan bahawa suku Badeng telah bersedia sepenuhnya dengan kekuatan yang besar, dan serangan diteruskan di kawasan lain yang lebih terdedah.
3. Long Taa
Terletak di kawasan Usun Apau, lokasi ini menjadi saksi kepada peristiwa berdarah pada bulan Julai 1903.
Peristiwa: Berlaku pembunuhan beramai-ramai (massacre) yang melibatkan kira-kira 40 orang, kebanyakannya wanita dan kanak-kanak, ketika lelaki dewasa suku Badeng sedang keluar memburu atau berdagang.
Kaitan dengan Brooke: Serangan ini dilakukan oleh pasukan yang digerakkan di bawah pentadbiran Charles Hose (Residen Baram pada masa itu) sebagai sebahagian daripada ekspedisi untuk "menundukkan" suku-suku pedalaman yang enggan membayar cukai pintu atau tunduk kepada pemerintahan Brooke.
Mengapa Pertempuran Ini Berlaku?
1. Enggan Tunduk kepada Kuasa Brooke,mempunyai ketua sendiri dan menganggap Usun Apau wilayah kedaulatan mereka
Suku Badeng dikenali sebagai pahlawan yang sangat berani, berdikari dan enggan mengiktiraf kedaulatan Rajah Brooke. Bagi Brooke, mana-mana kaum yang tidak membayar Cukai Pintu (door tax) dianggap sebagai pemberontak. Keengganan Badeng untuk tunduk dilihat sebagai ancaman kepada kewibawaan kerajaan Brooke di wilayah hulu.
2. Isu "Ngayau" (Memburu Kepala)
Pihak Brooke menggunakan aktiviti pemburuan kepala sebagai alasan moral untuk melancarkan ekspedisi ketenteraan. Suku Badeng sering terlibat dalam konflik dengan suku-suku lain yang sudah berada di bawah perlindungan Brooke (seperti sesetengah kumpulan Iban dan Kayan). Brooke menyerang atas alasan mahu "mengamankan" kawasan tersebut dan menghentikan amalan ngayau.
3. Persaingan Wilayah dan Ekonomi
Usun Apau adalah kawasan dataran tinggi yang strategik dan kaya dengan hasil hutan. Brooke mahu memastikan laluan perdagangan di sungai-sungai utama (seperti Sungai Rajang dan Sungai Baram) selamat daripada gangguan. Dengan menundukkan Badeng, Brooke dapat mengawal aliran sumber alam dari pedalaman ke pelabuhan.
4. Strategi "Pecah dan Perintah"
Dalam serangan ke Usun Apau, Brooke tidak hanya menggunakan tentera upahan, tetapi juga mengerahkan ribuan pahlawan dari suku lain yang merupakan musuh tradisional Badeng. Ini adalah taktik standard Brooke: menggunakan permusuhan antara kaum untuk mengukuhkan kuasa sendiri tanpa mengorbankan ramai tentera Eropah.
Akibat daripada siri peperangan dan serangan ini, suku Badeng akhirnya terpaksa meninggalkan kubu kuat mereka di Usun Apau dan berpindah mencari perlindungan di kawasan Sungai Silat, Sungai Tinjar, malah ada yang berhijrah merentasi sempadan ke Kalimantan (Indonesia) untuk mengelakkan tekanan daripada kerajaan Brooke.
