Biodiversity and Conservation Center

10/06/2026

Oxytropis ikhbogdicus Munkht., Baasanm. & H.J.Choi

(Их Богдын Ортууз)

29/05/2026

#6. ДЭЛХИЙН ШИНЖЛЭХ УХААНД МОНГОЛООС ШИНЭ ЗҮЙЛИЙН ОРТУУЗ БҮРТГЭГДЛЭЭ.

Баянхонгор аймгийн Богд сумын нутаг, Их Богд уулнаас ургамлын шинжлэх ухаанд шинэ зүйл Oxytropis ikhbogdicus Munkht., Baasanm. & H.J.Choi (Их Богдын ортууз) бүртгэгдлээ.

-Ортууз (Oxytropis DC.) төрөл нь дэлхий даяар ойролцоогоор 600 орчим зүйлтэй бөгөөд үүнээс 100 гаруй зүйл Монгол оронд тархдаг. Энэхүү шинэ зүйл нь богино иштэй, цагаан шаргал өнгийн цэцэгтэй, энгийн налчигар үсэрхэг шинжээрээ Монгол орны Mesogaea садангийн бусад зүйлүүдээс онцгой ялгардаг. Тус зүйл нь өндөр уулын таг, цасан хучлагын зах орчим болон нугархаг тагийн бүсэд ургадаг.
- Морфологийн хувьд O. kansuensis болон O. ochrocephala зүйлүүдтэй төстэй боловч молекулын шинжилгээний үр дүнгээр O. ikhbogdicus нь O. pseudorosea-тай хамгийн ойр төрөл болох нь тогтоогдсон. Энэ нь уламжлалт ангилалд ашиглагддаг зарим морфологийн шинж тэмдэг конвергент (ижилсэх) хувьслын нөлөөтэй байж болохыг харуулж байна. Газарзүйн тархалтын хувьд O. ikhbogdicus нь Алтайн нуруунд эндемик тархалттай бол түүний ойрын төрөл зүйлүүд нь Тянь Шань болон Чинхай–Төвдийн өндөрлөгт тархдаг.
Энэхүү шинэ зүйлийг Говь-Алтайн нурууны ноён оргилуудын нэг, мөнх цаст Их Богд уулын нэрээр нэрлэсэн.

Өгүүлэл: Munkhtulga D, Baasanmunkh S, Nyamgerel N, et al. 2026. Oxytropis ikhbogdicus (section Mesogaea, Fabaceae), A New Species from Mongolia Based On Morphological and Molecular Analyses. Ecology and Evolution

21/05/2026

#5. Монгол орны унаган 5 зүйл Гичгэнэ (Potentilla L.) -ийн хлоропластын бүтэн геномын дарааллыг тогтоож, харьцуулсан геномикс, филогенетикийн судалгаа.

Хлоропластын геномын судалгаа нь ургамлын филогенетик холбоо, хувьслын түүхийг өндөр нарийвчлалтай тогтоохоос гадна, зүйлийн ялгарал, дасан зохицлын молекул механизм болон генетик олон янз байдлыг үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой.

P. gobica Sojak (156,336 bp; PX409049)
P. inopinata Sojak (156,266 bp; PX409051)
P. laevipes Sojak (156,273 bp; PX409048)
P. laevissima Kamelin (156,275bp; PX409047)
P. schmakovii Kechaykin (156,395bp; PX409050)
• Хлоропластын геномын урт нь ойролцоогоор 156k bp, дээд ургамалд илэрдэг дөрвөн хэсгээс бүрдсэн бүтэцтэй (LSC-IRb-SSC-IRa).
• Хлоропластын геном 113 ген агуулах бөгөөд 79 уураг кодлогч, 30 тРНХ, 4рНХ генээс бүрдэнэ. Мөн эдгээрээс 17 ген нь IR бүсэд байрлах тул хоёр хувь агуулагдана.
• Potentilla төрөл нь хлоропластын геномын хувьд харьцангуй тогтвортой бөгөөд ген бус бүсүүдэд нуклеотидын олон янз байдал өндөр илэрсэн. Эдгээр ялгаатай хэсгийг филогенетик судалгаанд молекул маркер болгон ашиглах боломжтой байдаг. Potentilla төрөлд уламжлал хлоропластын маркерууд (matK, RbcL, trnH-psbA) зүйл хоорондох ялгааг тодорхойлоход хангалтгүй байсан. Харин ndhF-rpl32-trnL бүсэд нуклеотид олон янз хамгийн сайн илэрсэн.
• Эндемик зүйл нь филогенетикийн хувьд Argentea кладад багтдаг болохыг тогтоож, тэдгээрийн хувьслын салбарлалт нь ойролцоогоор 5–23 сая жилийн өмнө (Миоценийн сүүл үеэс Плейстоцен хүртэл) явагдсан байх боломжтой байна.
Энэхүү судалгаа нь Монголын ховор ургамлын төдийгүй Төв Азийн ургамлын генетикийн мэдээллийг баяжуулж, тэдгээрийн хувьсал, гарал үүслийг тодорхойлох шаардлагатай суурь судалгааны үндэс болж байна.

Бүтэн өгүүлэл: Nyamgerel N, Baasanmunkh S, Kechaykin A, et al. 2026. Chloroplast genome comparison, phylogeny, and molecular evolution of five endemic Potentilla (Rosaceae) species in Mongolia. Genetica 154: 20. https://doi.org/10.1007/s10709-026-00271-w

23/04/2026

A new project, ‘Astragalus in Central Asia’, has been established on iNaturalist.

The genus Astragalus L. (Fabaceae) is one of the largest and most diverse genera of angiosperms, comprising more than 3,100 species from 250 sections worldwide. Central Asia represents a major center of diversity for the genus Astragalus, containing over 650 species. In the case of many previously described Astragalus species, particularly those that are endemic and rare, there is a lack of critical information, such as wild photo illustrations, taxonomic notes, and genetic resources. This project will contribute to resolving taxonomic challenges in the genus Astragalus by engaging both botanists and citizen scientists.

Project Link: https://www.inaturalist.org/projects/astragalus-in-central-asia

We invite anyone interested in Astragalus species across Central Asia to join us.

18/04/2026

#4. Казахстан улсын Хунчирын зүйлүүдийн морфологи болон молекул генетикийн судалгаа.

—Хунчир (Astragalus L.) төрөл нь 250 гаруй саданд хамаарах 3,100 орчим зүйлтэй дэлхийн хамгийн том төрөл юм.
—Уг төрлийн өмнө нь тодорхойлогдсон олон зүйлийн хувьд, ялангуяа унаган (endemic) болон ховор зүйлүүдэд морфологи шинжийн зураг, таксономийн тайлбар, генетикийн нөөц зэрэг чухал мэдээлэл дутмаг байсаар байна. Энэхүү дутагдлыг нөхөх зорилгоор бид Казахстан улсын Хунчирын (320 орчим зүйлтэй) төрөлд хамаарах гурван унаган зүйлийг багтаасан нийт 26 зүйлийн морфологи болон молекул генетикийн судалгааг хийв. Хээрийн судалгааг 2025 онд Чу-Или уулын бүсэд хийж гүйцэтгэсэн.
—Судалгаанд зүйл тус бүрийн байгалийн зургийг нарийвчилсан дүрслэлтэй нь хамтатган оруулж, тархалтын ерөнхий мэдээлэл, таксономийн тодорхойлолт, ургах орчин, тархалтын онцлог зэрэг мэдээллийг багтаасан.

Бүтэн өгүүлэл: Munkhtulga D, Baasanmunkh S, Park JH, et al (2026). Phylogenetic relationships and critical taxonomic notes on the genus Astragalus (Fabaceae) in Kazakhstan (Central Asia): Part I. PhytoKeys 274:185–227. https://doi.org/10.3897/phytokeys.274.180290

01/04/2026

#3 ДЭЛХИЙН ШИНЖЛЭХ УХААНД МОНГОЛООС УРГАМЛЫН ШИНЭ ЗҮЙЛ БҮРТГЭГДЛЭЭ.

Монгол орны алс баруун хязгаар болох Ховд аймгийн Дарви сум, Сутай Хайрхан уулнаас дэлхийн ургамлын аймагт Дариймаагийн ортууз (Oxytropis dariimaae Munkht. & Baasanm.) шинэ зүйл бүртгэгдлээ.
-- Ортууз (Oxytropis DC.) төрөл нь дэлхий даяар ойролцоогоор 600 орчим зүйлтэй бөгөөд үүнээс 100 гаруй зүйл нь Монгол оронд тархдаг. Энэхүү шинэ зүйл нь тойруулган навчтай, энгийн үсэрхэг, зөвхөн баг цэцгийн иштэй байх шинжээрээ Verticillares секцид хамаардаг. Ойролцоо зүйлүүдээсээ баг цэцгийн хэлбэр, цэцгийн дагавар навч, буурцагны морфологи шинжээрээ тод ялгагдах бөгөөд өндөр уулсын хөндий, хормой, чулуурхаг хажуугаар ургадаг.
--Энэхүү шинэ зүйлийг Монголын нэрт ургамал судлаач, Биологийн шинжлэх ухааны доктор, профессор Ш. Дариймаа багшийн нэрээр нэрлэсэн. Тэрээр Монгол орны Голгэсэртэн (Asteraceae) овгийн судалгаанд үнэтэй хувь нэмэр оруулж, Шарилж (Artemisia L.) төрлийн олон шинэ зүйлийг дэлхийн шинжлэх ухаанд бичсэн байдаг.

Бүтэн өгүүлэл: Munkhtulga D, Baasanmunkh S, Choinom C, et al (2026). Oxytropis dariimaae (Fabaceae), a new species from Khovd Province, Mongolia . Taiwania 71:319–324. https://doi.org/10.6165/tai.2026.71.319

01/04/2026

Ургамлын судалгааны талаар сонирхолтой ярилцлага уншаарай.

Хавар болохоор хамгийн их догдолдог хүмүүс хэн бэ гэвэл би ургамал судлаачдыг л гэж хэлнэ. Яг өдийд тэд сонин, ухуур, хавтсаа зэхэн, хээрийн бэлтгэлээ базааж суугаа.

28/03/2026

Монгол орны цахилдаг.

Цахилдаг (Iris L.) нь Iridaceae овогт хамаарах, дэлхий даяар тархсан гоёмсог цэцэгт ургамлын төрөл юм. Ойролцоогоор 280–300 зүйл бүртгэгдсэн бөгөөд Европ, Ази, Хойд Америкт өргөн тархсан (POWO 2026).

Манай оронд 20 зүйлийн цахилдаг ургадаг ба 5, 6-р сараас цэцэглэж эхэлдэг. Бид өөрсдийн дарсан 12 зүйлийн байгаль дээрх зураг болон цэцгийн зургийг бэлдэж орууллаа 😊.

📸🌷📚
Энэ хавар та доорх зүйлүүдээс аль нэг зүйлийн цэцэгний зургийг comment хэсэгт оруулаарй. Бид нийт оруулсан зурагнаас хамгийн гоё дарсан зургийг “Woody plants of Mongolia: A Field Guide”номоор шагнана. (Comment хэсэгт зураг оруулахдаа, газрын нэр, он сар өдрөө бичээрэй).