19/09/2026
ШИНЭ НОМЫН МЭДЭЭ:
ЗӨВ БИЧИХ ДҮРМИЙН ЛАВЛАХ ТОЛЬ БИЧИГ
🔹 ШУА-ийн грант төслийн дэмжлэгээр “Зөв бичих дүрмийн лавлах толь бичиг” (А5, 418 нүүр) хэмээх нэгэн шинэ бүтээл хэвлэгдэн гарлаа. Хэл зохиолын хүрээлэн нь “Монгол хэлний тухай хууль”-д заасан эрх бүхий судалгааны байгууллагын хувьд өдөр тутмын суурь судалгааны ажлаас гадна нийтийн эх хэлний боловсролыг дээшлүүлэх, олон нийтэд зөвлөгөө өгөх, соён гэгээрүүлэх, сургалт зохион байгуулах, хүүхэд залууст эх хэлний мэдлэг түгээх зэрэг олон үүрэгтэйбайдаг билээ.
🔹 Бүх нийтийн эх хэлний боловсролд зөв бичих дүрмийн мэдлэг нь нэн чухал байдаг тул уг бүтээлийг энэхүү эрэлт хэрэгцээнд нийцүүлэхийг зорьжээ. Өдөр тутамд хамгийн идэвхтэй хэрэглэгддэг 5000 шахам үгийг давтамжаар нь сонгон авч, зөв бичих дүрмийг энгийн ойлгомжтой тайлбарлаж, толгой үгийг кирилл үсгээр, ард нь монгол бичгийн бичлэгийг хадан хэл зүйн нөхцөлүүдээр хувилгаж дагалдуулснаараа онцлогтой толь бичиг болсон байна. Мөн хүмүүсийн ихээхэн алдаж бичдэг, маргаан дагуулдаг үгсийг ч багтаажээ.
🔹 Аливаа хэл нь амьд учраас байнга хувьсан өөрчлөгдөж байдаг бөгөөд хэсэг хугацааны дараа хүмүүс их төлөв сонсгол, дуудлагаараа бичдэг болсноор нэг үгийг олон янзаар бичих, ингэснээр зөв бичих дүрэм өөрчлөгдсөн мэт төөрөгдөл үүсэх нь бий. Үүнийг цэгцлэх зорилгоор Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Хэлний бодлогын үндэсний зөвлөлөөс “Монгол хэлний зөв бичих дүрмийн журамласан толь”-ийг 2018 онд батлан гаргасан билээ. Зөв бичих дүрмийг тухайн хэлтэн ард түмэн бүх нийтээр дагаж мөрдөх үүргийг хуулиар хүлээж байдгийн хувьд энэхүү “Зөв бичих дүрмийн лавлах толь бичиг” ч дээрх журамласан толийг гол тулгуур болгожээ.
🔹 Уг грант төслийн удирдагчаар Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Хэл шинжлэлийн салбарын эрхлэгч, доктор Дашдондогийн Боролзой ажилласан бол редактораар Гэрэлт-Одын Батзаяа (Хэл бичгийн шинжлэх ухааны доктор, дэд профессор), ЖанцангийнБат-Ирээдүй (Хэл бичгийн шинжлэх ухааны доктор, профессор) нар тус тус ажиллажээ.
