24/09/2025
БИЧИХ АВЬЯАС ГЭЖ…
УЙГАГҮЙ ХӨДӨЛМӨР УУГУУЛ АВЬЯАС БИЛГИЙГ ТОРДДОГ
Өнөө цагт их утга зохиолд зүрх сэтгэлээ зориулан зүтгэж, галыг нь манаж, манай утга зохиолын нэрд гарч буй өнөө үеийн төлөөлөгчийн нэгэн бол яах ч аргагүй “Монгол хурандаа” нийгэмлэгийн тэргүүн, Монгол Улсын Гавьяат багш, хурандаа Чойжавын Баатар билээ. Тэрээр уншигч олон түмэндээ нэгэнт танигдаж, үнэлэгдсэн нэртэй сайн нийтлэлч, үргэлжилсэн үгийн авьяаслаг зохиогч, олон бүтээл туурвисан эрдэмтэн зохиолч, бичгийн зүтгэлтэн. Ойрд номын хур бууж, Баатар хурандаа маань бүтээлүүдээ уншигч олондоо өргөн барьсан ёстой босоо хийморьтой сайхан өдрүүд байлаа.
Баатар хурандаагийн авьяас билгийг хүн, хүний амьдралын утга учир, учгийг нарийн чадмаг дүрсэлж үзүүлсэн богино өгүүллэгүүдээс нь дутахгүйгээр нээн харуулсан утга зохиолын төрөл зүйл бол түүний романууд юм. Тэрбээр гараас нь дараа дараалан гарч буй туурвисан романуудаараа уншигчдын талархал хүлээж, тэдгээр нь хамгийн эрэлт хэрэгцээтэй, уншигчдын сонирхол татсан бүтээлүүд болжээ.
Ер нь бичнэ гэдэг авьяас болохоос хичээгээд сурчихдаг зүйл биш л дээ. Бичих авьяасыг хүнд бурханаас ховорхон заяадаг, угаасаа дотортой төрдөг. Тэр тусмаа роман бичих амаргүй ажил байх. Тухайн цаг үеийн түүх судлана, олон цаг сууна, бодно, нэгтгэж дүгнэнэ гээд их л тэвчээртэй, ухаан сийрэг, мэдлэгтэй хүний хийдэг ажил.
Зохиолч Ч.Баатар нь зохиол бүтээлээрээ шинэ Монголын төдийгүй гадаадын уншигчдад хүрсэн уран бүтээлч юм. Тэрбээр өөрийнхөө “Босоо хийморь” анхны романаа орос хэлнээ хөрвүүлж, оросын уншигчдын хүртээл болгосныг нь уран бүтээлийн орчуулгынхаа эх суурийг тавьсан гэж хэлж болохоор байна. Номын нээлт нь Улаан-Үд хотноо энэ оны 9 дүгээр сарын 11-ний өдөр нижгэр сайхан болжээ.
Манай зохиолчдоос дэлхийн дэвжээнд Монголынхоо нэрийг дуурсгаж чадсан онцгой гавьяатай олон хүн бий. Маш олон ном, зохиол туурвил, бүтээлүүд дэлхийн 50 шахам хэлнээ нь хэвлэгдэн орчуулагдаж, Монголын орчин үеийн утга зохиолыг гадаад орнуудад таниулан сурталчилжээ. Монгол-Орос ахан дүүсийн эртний хэлхээ холбоо бол яах аргагүй бичиг соёлоор дамжиж ирсэн түүхэн улбаатай. Д.Нацагдоржоос эхлээд манай зохиолчдын олон ном бүтээл орос хэлнээ орчуулагдан бүрэн эхээрээ болон түүвэрлэн сэтгүүлүүдийн дугааруудад нийтлэгдэж байсан.
Уран зохиолын орчуулгын давалгаа өмнөх зуунд ихээхэн эрчтэй байсан боловч 21 дүгээр зуун гарснаар нэлээд саарсан гэж Монголын орчуулагчдын эвлэлийн эрхмүүд үздэг юм билээ. Манай утга зохиол, яг одоо бүтээн туурвиж буй зохиолчдын тухай мэдээлэл ч гадаадын уншигчдад хомс болсон цаг үе. 21 дүгээр зуун гарснаар орос хэл дээр Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, дипломатч, зохиолч, сэтгүүлч Т.Баасансүрэнгийн туурвисан “Тэрбумтан” романыг Төрийн шагналт эрдэмтэн, зохиолч, академич Цэндийн Дамдинсүрэнгийн охин, ОХУ-ын Москвагийн Хүмүүнлэгийн ухааны их сургуулийн доктор, профессор, монгол судлаач Анна Цендина (бид нэг сургуульд сурч байлаа) орос хэл рүү хөрвүүлснийг эс тооцвол голдуу тууж, өгүүллэг, яруу найраг орчуулагдсан байдаг байна.
Ийнхүү цоглог, дайчин зохиолчийн маань "Конь удачи. Босоо хийморь" роман нь оросын уншигчдын гарт хүрээд байна. Монголын орчин цагийн зохиолчдын бүтээлүүдийг оросын уншигчдад өргөн барьсан явдал нь манай хоёр орны хооронд бүдгэрч асан утга зохиолын харилцааг сэргээж буйгаараа онцлог ажээ. Мөн түүнчлэн орос хэлээр гарсан гэдэг утгаараа ч олон орны монголч эрдэмтэдэд чухал материал болно гэж бодож байна.
Аливаа улсын соёлын их амжилт, шилдэг уран зохиолын булгийг гадаадын уншигчдад нээж өгөх хэлний хэрмийн түлхүүр нь зохиолч, орчуулагч нарын гарт байдаг. Уул овооноос их цаасан дундаас сайныг нь бэдрэх хүсүүштэй ажил биш байх аа. Нэлээдгүй ийм том романыг орчуулна гэдэг маш том эр зориг, хариуцлага. Орчуулга гэх хүнд хөдөлмөрийн эзэн болж, уран зохиолын төлөө бүхнээ өгөхөд ч бэлэн сэтгэл зүрхнийхээ хүч, өмөг түшгээр ийнхүү "Босоо хийморь" романыг оросын уншигч ард түмэнд хүргэсэн эзэд нь ОХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн, Бурядын нэрт зохиолч, яруу найрагч, Орос-Монголын яруу найргийн харилцааны элч, шилдэг орчуулагч Цындыма Бабуева орос хэлнээ хөрвүүлж, номын ерөнхий редактораар ОХУ-ын Гавьяат жүжигчин, БНБуриад Улсын хоёр удаагийн Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, зохиолч, яруу найрагч Дорж Норбосампилович Сультимов ажиллажээ. Тэгэхээр оросын уншигчид тун азтай. Тэд бестселлер болоод буй энэхүү романыг уран зохиолын мэдлэгтэй, бэлээхэн орчуулагч, редакторын сонголтоор уншчихаж байна. Номыг бүтээгчдэд мянгантаа талархаж, түмэнтээ мэхийе!
Хэрэв уншигч авхай ТА Ч.Баатар зохиолчийн "Босоо хийморь" хэмээх зохиолыг уншиж үзээгүй бол заавал унших номын тоондоо оруулаарай. Учир нь хүний ертөнцөд сайн, муу гэдэг ойлголт зөвхөн харагдаж буй өнгөн төрхөөр хэмжигддэггүй гэдгийг та энэ зохиолоос мэдрэх болно. Миний бие ч гэсэн энэ зохиолыг орчуулсан хэл дээр нь улам илүүгээр танилцах юм сан гэж хүсэн хүлээж байна.
Монголын орчин үеийн уран зохиолыг дэлхий дахинаа түгээн дэлгэрүүлэх их үйлсэд өөрийн хувь нэмрээ оруулж яваа Ч.Баатар хурандаа Танд халуун талархал өргөе! Уран бүтээлч хүнд уран бүтээлийн эхлэл цэг гэж байхаас төгсгөл цэг гэж байхгүй гэж би бодном, энэ бол хувь миний бодол шүү.
Таны бичгийн их үйлсийн зам нь дардан байж, туг шиг босоо хийморь Тань үргэлж өөдөө бадарч байг!
Багш, хурандаа Н.ОЮУНЧИМЭГ
