Монголын Тариаланчдын Үндэсний Холбоо

11/08/2026

Эрдмийн зөвлөлийн гишүүд УГТЭШХ-д 2026 онд туршигдаж буй үндсэн 50, нэмэлт 37, докторантын 6, магистрантын 2, нийт 95 туршлагатай танилцаж, үнэлгээ өглөө.
Дүнгийн нэгтгэлээр шалгарсан сектор нэгж, үндсэн болон нэмэлт туршилтуудыг эрэмбэлэн харуулбал:
Шалгарсан сектор, нэгж
· Тариалангийн технологи судлалын сектор 92.98 оноогоор I байр,
· Үр тарианы селекци 92.92 оноогоор II байр
Шалгарсан үндсэн туршлага
· “Зусах зөөлөн буудайн сортуудын тариалах агротехникийн судалгаа 2025-2030 он”, Ж.Намбар, Б.Батцэнгэл, Г.Анужин нар 95.5 оноогоор I байр
· “Арвайн селекци” Б.Жавзандулам 94.94 оноогоор II байр
Шалгарсан нэмэлт туршлага
· “Арвайн Шимт сортын үр үржүүлэг” Х.Нямгэрэл, Б.Ганбаатар, Б.Жавзандулам нар 9.83 оноогоор I байр
“Хошуу будааны цуглуулга судалгаа, сорт сорилт” М.Зоригболд 8.96 оноогоор II байр тус тус эзэлсэн байна.
2026 онд манай хүрээлэнгийн туршлагууд арга зүй, хөтөлбөрийн дагуу тавигдаж маш сайн байсныг эрдмийн зөвлөл цохон тэмдэглэсэн байна.
Туршлагаа амжилттай хүлээлгэн өгсөн нийт судлаачид, эхний байруудад шалгарсан нэгж хамт олон, судлаачдад халуун баяр хүргэж цаашдын ажилд нь амжилт хүсье.
Хүндэтгэсэн:
УГТЭШХүрээлэнгийн ЗАХИРГАА, ЭРДМИЙН ЗӨВЛӨЛ

11/08/2026

✅Сэлэнгэ аймгийн хэмжээнд газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхэлж буй аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын үр тариа, тосны ургамал, төмс, хүнсний ногооны тариалалтын явц, ургамлын эрүүл ахуйн нөхцөл байдалтай танилцах, мэргэжил арга зүйн зөвлөгөө, зөвлөмжөөр хангах зорилгоор Ургамал хамгааллын газрын мэргэжилтнүүд Сэлэнгэ аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газрын ургамал хамгааллын хяналтын улсын байцаагч, агрономич нартай хамтран ажиллаж байна.
✅Ажлын хэсэг Түшиг, Цагааннуур, Зүүнбүрэн, Шаамар, Алтанбулаг, Хүдэр, Ерөө сумдад ажиллан газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн тариалангийн талбай, ургамлын төлөв байдалтай газар дээр нь танилцаж, ургамал хамгааллын арга хэмжээг хэрэгжүүлэх чиглэлээр мэргэжил арга зүйн зөвлөгөө, зөвлөмж өгч, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар холбогдох чиглэл, зөвлөмжөөр ханган ажиллаж байна.
✅Энэхүү арга хэмжээ нь ургамлын өвчин, хортон шавж, хог ургамлын тархалтыг бууруулах, ургамал хамгааллын арга хэмжээг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр хэрэгжүүлэх, үйлдвэрлэлийн үр ашиг, ургацын чанар, аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байна.

11/08/2026

🟢САЙДЫН ШУУРХАЙ: НАМРЫН УРГАЦЫН УРЬДЧИЛСАН БАЛАНС, УРГАЦ ХУРААЛТЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨГ ГАРГАНА
Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат яамны газар, хэлтсийн дарга нар болон харьяа байгууллагуудын удирдлагуудтай шуурхай хурал зохион байгуулж, салбарын тулгамдсан асуудлууд болон намрын тариа хураалт, өвөлжилтийн бэлтгэл бэлэн байдлын асуудлаар мэдээлэл сонсож, холбогдох үүрэг, чиглэл өглөө.
Сайд Ц.Идэрбат: - Ургацын урьдчилсан балансыг шуурхай гаргах, таримлын төрөл тус бүрээр ургацын тооцоо, төлөвийг нарийвчлан боловсруулах, ургац хураалтын арга, технологийн төлөвлөгөөг гаргах, улсын нөөцийн улаанбуудай бэлтгэх, ургацын комиссыг шуурхай байгуулж, үйл ажиллагааг эхлүүлэх, ургац хураалтын үед шаардлагатай шатахууны нөөцийг бүрдүүлэх, ургац хураалтын ажилд оюутан залуусыг татан оролцуулах ажлыг зохион байгуулахыг холбогдох дарга удирдлагуудад даалгав. Мөн өвөлжилтийн бэлтгэл ажлын явцыг эрчимжүүлж, салбарын хэмжээнд шаардлагатай арга хэмжээг цаг алдалгүй авч хэрэгжүүлэхийг үүрэг болголоо.
Хурлаар үргэлжлүүлэн COP17-г зохион байгуулах Үндэсний хорооны Бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын дэд хорооны бэлтгэл ажил, зохион байгуулалтын асуудлаар хэлэлцэв. Түүнчлэн ХХААХҮЯ-наас зарласан тендер, сонгон шалгаруулалт, хэрэгжүүлж буй төслүүдийн мэдээллийг олон нийтэд нээлттэй, ил тод мэдээлэх чиглэлийг өглөө.

31/07/2026

🔈ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙ, ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭРИЙН САЛБАРЫН 2027 ОНЫ ТӨСВИЙН ТӨСӨЛД САНАЛАА ӨГНӨ ҮҮ
Монгол Улсын Төсвийн тухай хуульд заасны дагуу 2027 оны улсын төсвийн төслийг боловсруулах ажлын хүрээнд иргэд, олон нийт, төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн холбоод, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүдээс санал, зөвлөмжийг авч байна.
Санал асуулгад оролцох: https://forms.gle/jqZeGKUDhUrWLavp6
Цахим шуудан: [email protected]
Холбоо барих: 51-262271
Та бүхэн салбарын хөгжлийг дэмжих, төсвийн хөрөнгийг үр ашигтай төлөвлөх, төрийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулахтай холбоотой санал, санаачилгаа ирүүлж, 2027 оны төсвийн төлөвлөлтөд бодитой хувь нэмэр оруулахыг урьж байна.

🔈ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙ, ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭРИЙН САЛБАРЫН 2027 ОНЫ ТӨСВИЙН ТӨСӨЛД САНАЛАА ӨГНӨ ҮҮ

Монгол Улсын Төсвийн тухай хуульд заасны дагуу 2027 оны улсын төсвийн төслийг боловсруулах ажлын хүрээнд иргэд, олон нийт, төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн холбоод, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүдээс санал, зөвлөмжийг авч байна.

Санал асуулгад оролцох: https://forms.gle/jqZeGKUDhUrWLavp6
Цахим шуудан: [email protected]
Холбоо барих: 51-262271

Та бүхэн салбарын хөгжлийг дэмжих, төсвийн хөрөнгийг үр ашигтай төлөвлөх, төрийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулахтай холбоотой санал, санаачилгаа ирүүлж, 2027 оны төсвийн төлөвлөлтөд бодитой хувь нэмэр оруулахыг урьж байна.

https://mofa.gov.mn/news/TIME/6a6abe1a958db4681638b9b7

29/07/2026

ТАРИАЛАНГИЙН ТАЛБАЙД ИЛЭРЧ, ТАРХАЖ БУЙ ХӨНӨӨЛТ ОРГАНИЗМУУДЫГ ТОДОРХОЙЛОХ ҮЗЛЭГ, ТАНДАЛТ ХИЙЖ БАЙНА
Ургамал хамгааллын газрын даргын А/67 дугаар тушаалаар батлагдсан удирдамжийн дагуу Ургамал хамгааллын газрын Ургамлын хөнөөлт организмын менежментийн хэлтсийн мэргэжилтнүүд Сэлэнгэ аймгийн Түшиг, Цагааннуур, Зүүнбүрэн, Шаамар, Хушаат, Алтанбулаг, Жавхлант, Ерөө, Хүдэр, Орхон, Сант, Баруунбүрэн, Орхонтуул, мөн Дархан-Уул аймгийн Орхон, Хонгор сумдад хяналт, зөвлөн туслах ажлыг зохион байгуулан ажиллаж байна.
Тус ажлын хүрээнд аймгийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн газрын ургамал хамгааллын хяналтын улсын байцаагч, сумдын агрономчидтой хамтран ургамал ургалтын хугацаанд үр тариа, тосны ургамал, төмс, хүнсний ногоо, жимс, жимсгэний тариалангийн талбайд илэрч, тархаж буй хөнөөлт организмуудыг тодорхойлох, тэдгээртэй тэмцэх арга хэмжээг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, зүй зохистой хэрэгжүүлэх чиглэлээр газар дээр нь үзлэг, тандалт хийж байна.
Мөн тариалан эрхлэгч иргэн, аж ахуйн нэгжүүдэд хөнөөлт организмын тархалтаас урьдчилан сэргийлэх, илэрсэн тохиолдолд тэмцлийн арга хэмжээг оновчтой хэрэгжүүлэх талаар мэргэжлийн зөвлөгөө, зөвлөмж өгч, цаашид хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар чиглэл өгч ажиллаж байна.

29/07/2026

НАМРЫН САРУУДАД НОЙТОН ЦАС ОРЖ, ЭРТ ХҮЙТРЭХ ТӨЛӨВ ГАРЧЭЭ
Ус, цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнгийн Хиймэл оюун ухаан, тоон загварчлалын судалгааны хэлтэсээс 2026 оны 9–11 дүгээр саруудын цаг агаарын урьдчилсан төлөвийг тооцоолон гаргажээ. Урьдчилсан төлөвийг сар бүрийн 28-ны өдөр шинэчлэн гаргадаг уламжлалтай.
2026 оны 9–11 дүгээр саруудын цаг агаарын урьдчилсан төлөв
Есдүгээр сар:
Агаарын дундаж температур Баян–Өлгий, Увс, Завхан, Хөвсгөл, Архангай, Булганы нутаг, Ховд, Говь–Алтай, Баянхонгорын хойд, Сэлэнгэ, Төв аймгийн баруун хэсгээр олон жилийн дундажаас дулаан, Дорноговийн нутаг, Дорнод, Сүхбаатарын ихэнх, Өмнөговийн зүүн хэсгээр олон жилийн дундажаас хүйтэн, бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй байна.
Аравдугаар сар:
Агаарын дундаж температур Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатарын нутаг, Сэлэнгэ, Төв аймгийн зүүн хэсгээр олон жилийн дундаж орчим, бусад нутгаар дунджаас дулаан байх төлөвтэй байна
Арваннэгдүгээр сар:
Агаарын дундаж температур Баян–Өлгийн нутаг, Ховд, Говь–Алтайн ихэнх, Баянхонгорын өмнөд, Өмнөговийн баруун хэсгээр олон жилийн дундажаас дулаан, Сэлэнгэ, Төв, Хэнтий, Дорнодын нутаг, Сүхбаатарын ихэнх, Булганы зүүн хэсгээр олон жилийн дундажаас хүйтэн, бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй байна.
ЗӨВЛӨМЖ
Намрын саруудад баруун аймгуудын нутгаар харьцангуй хур тунадас багатай, дулаан байх төлөвтэй байгаа боловч 9 болон 11 дүгээр саруудад төв болон говийн аймгуудын нутгийн зүүн, зүүн аймгуудын нутгаар хур тунадас ахиу орж, агаарын дундаж температур дунджаас сэрүүн болох төлөвтэй байна. Иймээс нойтон цас, цочир хүйтрэл эрт ажиглагдах магадлалтай байгаа тул ард иргэд, малчид, тариаланчид, аж ахуй нэгж байгууллагууд өвлийн бэлтгэл ажилдаа эртнээс анхаарна уу.
(Доорх зураг тус бүр дээр дарж, коммент хэсгээс тайлбарыг харна уу.)

28/07/2026

Эдгээр өдрүүдэд МТҮХ-ны төлөөлөгчид Сорго үйлдвэрлэгчдийн холбооны урилгаар АНУ-ын Техас мужийн Аустин хотод айлчлан сорго ургамлын тариалангийн талбай болон үйлдвэрлэлийн бүхий л дамжлагийг цогцоор харах туршлага судлах аялалыг амжилттай хийж байна. Байгалийн нөөцийг бага ашиглан өндөр шимтэй малын тэжээл болон хүнсний зэрэглэлийн тарималыг нутагшуулан тариалах ажил нэг алхамаар ойртож байгаад бид талархалтай байна. Цаашлаад экспортын асар их нөөц бололцоотой энэхүү тарималыг нутагшуулан гишүүд тариаланчдынхаа эдийн засгийг тэлэхийн төлөө МТҮХ тууштай ажиллах болно.

Эрдэнэшишээс дутахгүй "шидэт" тэжээл буюу Сорго ургамал Монголд эргэн ирэх үү?

​Газар тариалан, эрчимжсэн мал аж ахуй эрхэлдэг хэн бүхний хувьд өвлийн хатууг яаж малынхаа тарга хүчийг унагахгүйгээр, сүү саалийг нь таслахгүй давах вэ гэдэг хамгийн том даваа байдаг. Үүний гол түлхүүр нь чанартай дарш буюу малын өвлийн "аминдэм" гэдгийг бид бүгд мэднэ. Олон жилийн турш бид "эрдэнэшишийн дарш л хамгийн шилдэг нь" гэж бодож, түүнийг л тариалах гэж улайрч ирсэн шүү дээ. Тэгвэл яг энэ цаг үед, бидний мэдлэг, туршлагад нэгэн том хувьсал хийх, эрдэнэшишийг бүрэн орлож чадах тэжээлийн сорго хэмээх ургамлын талаарх маш чухал бөгөөд таатай мэдээг та бүхэндээ задлан хүргэе.

​Саяхан даа, манай улсад нэн шаардлагатай байгаа малын тэжээлийн ургамлын төрөл зүйлийг баяжуулах, үр нийлүүлэх, шинэ технологи нутагшуулах зорилгоор АНУ-ын төрийн болон хувийн хэвшлийн томоохон төлөөллүүд Монголд ирж, МТҮХ-ны удирдах зөвлөл болон тариалангийн 5 бүсээс цугласан тариаланчидтай маш үр дүнтэй уулзалт хийлээ. Уулзалтад АНУ-ын Үр тарианы зөвлөл, Хөдөө аж ахуйн яамны Атташе нар болон Техас мужийн сорго үйлдвэрлэгчдийн бизнесийн төлөөллүүд өөрсдийн биеэр оролцсон юм. Тэд 1955 оноос хойш шинжлэх ухааны өндөр түвшинд хөгжүүлж, дэлхий даяар нийлүүлж буй гибрид сортын үрээ манай орны хөрс, эрх зүйн байдалд нийцүүлэн санал болгож, цаашид хамтран ажиллах бат бөх суурийг тавилаа.

​Одоо танд "Сорго гэж ер нь ямар ид шидтэй эд юм бэ? Эрдэнэшишээс юугаараа дээр гэж?" гэх асуулт төрж байгаа байх. Маш энгийнээр тайлбарлая.
Сайн чанарын эрдэнэшишийн даршинд малд эрчим хүч өгдөг гол түлш болох "цардуул" 25-35 хувь байдаг бол соргонд 11-15 хувь орчим байдаг. Энийг сонсоод хүмүүс шууд л "Өө, цардуул багатай юм чинь малд тарга тэвээрэг өгч чадахгүй юм байна" гэж яаран дүгнэх гээд байдаг. Гэтэл байгаль эх өөрөө маш ухаалаг. Соргонд нэг нууц хөзөр бий. Тэр нь маш өндөр шингэцтэй эслэг болон байгалийн сахарын агууламж. Энэ хоёр давуу тал нь нийлэхээрээ малын ходоодонд ороод, өнөөх дутуу цардуулын энергийг 100 хувь нөхөж чаддаг.

​Нэг үгээр хэлбэл, сорго маань "Би цардуулаар бага байж магадгүй ээ, гэхдээ миний эслэг малд чинь маш хурдан бөгөөд амархан шингэдэг, бас би чихэрлэг учраас чиний малд яг л эрдэнэшиш идсэн юм шиг илчлэг, хүч тамирыг өгч чадна шүү" гэж хэлж байгаатай л ижил. Үр дүнд нь соргын дарш эрдэнэшишийн даршны 80-90 хувьтай шууд тэнцэхүйц хүчирхэг үр шимийг малд өгч чаддаг байна. (Үүнийг Небраска-Линкольны Их Сургуулийн судлаачид М.Древноски, К.Х.Вилке) баталсан байдаг).

​Хамгийн олзуурхууштай нь, энэ ургамал Монголд цоо шинэ, гаднын зүйл огтхон ч биш. МТҮХ-ын зөвлөх агрономич Х.Мягмаржав болон туршлагатай тариаланчдын маань хэлж буйгаар, бид өмнө нь соргыг малын тэжээлийн холимог хэлбэрээр туршиж, тариалж л байсан. Гэхдээ тухайн үед зах зээл дээрх эрэлт бага байснаас болоод өргөн хүрээнд тариалагдахаа больсон хэрэг. Харин одоо бол нөхцөл байдал шал өөр болсон. Олон сая малтай манай улсад эрчимжсэн аж ахуй хүчээ авч, сайн чанарын тэжээлийн эрэлт хэрэгцээ урьд урьдынхаас илүү өндөр болсон энэ цаг үед тэжээлийн сорго яг л "цагаа олсон" аврагч болон дахин орж ирж байна.

​Уг уулзалтын үеэр яригдсан бас нэгэн онцгой сэдэв бол үүнийг зөвхөн малын тэжээлээр хязгаарлахгүй, хүний хүнсэнд ашиглах боломж байлаа. Сорго нь ургамлын гаралтай уургаар маш баялаг, хамгийн гол нь глютен огт агуулдаггүй, эслэг болон антиоксидантаар дүүрэн байдаг. Өнөө үед сахар болон глютенд мэдрэг хүмүүсийн тоо олширч, ийм төрлийн эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүнийг бид дандаа гаднаас өндөр үнээр импортолж байгаа шүү дээ. Тэгвэл бид өөрсдөө соргоор 10 гаруй нэр төрлийн хүнсний эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх бүрэн боломжтой. Үүнийг уулзалтад оролцсон тариаланчид маань дуу нэгтэйгээр дэмжиж, хүн амынхаа эрүүл хоол зүйд хувь нэмэр оруулахад бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн юм.

​Хэдийгээр АНУ, Монгол хоёр газарзүйн хувьд алслагдмал хэдий ч, хөдөө аж ахуйн салбарт ийнхүү технологи, үр сортоо солилцон алхам алхмаар хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхээ хоёр тал батлан амлалаа. Энэхүү ажил амжилттай хэрэгжиж, хүрээгээ тэлснээр бид дотоодынхоо малын тэжээлийг шийдээд зогсохгүй, цаашлаад ХАА-н экспортын бүтээгдэхүүний тоо хэмжээг нэмэгдүүлэх өргөн үүд хаалга нээгдэж байгаа юм.

​Тиймээс тариаланч, фермер, малчин та бүхэн минь малын тэжээлээ төлөвлөхдөө заавал эрдэнэшиш гэж улайралгүйгээр, өөрийн хөрс, цаг уурын онцлогтоо тааруулан тэжээлийн соргыг зоригтойгоор сонгож, үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж үзээрэй. Гагцхүү технологио л зөв барьж, зөв цагт нь хураан авч сайн чанарын дарш бэлтгэхэд анхаарвал үр дүн нь таны нүдэн дээр илхэн харагдах болно шүү..

24/07/2026

ЗУСАХ БУУДАЙГ ХАЛУУНЫ СТРЕССЭЭС ХЭРХЭН ХАМГААЛАХ ВЭ?
2026 оны 7-р сарын сүүлийн 10 хоног, 8-р сард зарим нутгаар халах төлөвтэй байгаа тул буудайн ургацаа халуунаас хамгаалах нь чухал юм. Энэ талаар Ургамал хамгааллын газраас гаргасан зөвлөмжийг хүргэж байна.
Энэхүү зөвлөмжийг 2026 оны 7-р сарын сүүлчийн 10 хоногийн болон 8-р сарын урьдчилсан цаг агаарын мэдээнд үндэслэн боловсруулав. Өнөөдрийн байдлаар зусах буудайн ургалт ихэнх бүс нутгаар түрүүлэх, цэцэглэх, үр цутгах шатанд явагдаж байгаа тул буудайн ургацад шууд нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй байна.
Манай орны тариалангийн бүс нутгуудад 8-р сард зусах буудай үр тогтолтоос аарцан болон бүрэн болцын үе шатанд шилждэг. Энэ үед агаарын температур +28°C+30°C-аас давж, агаарын харьцангуй чийгшил буурахад буудайн ургамалд халууны стресс үүсэж, фотосинтезийн идэвх саатан, агаарын хуурайшлаас шалтгаалан нүүрс-усны хуримтлал багасан, үрийн болц түргэсэж, 1000 үрийн жин буурах сөрөг нөлөө бий болдог.
Халууны стресст хамгийн эмзэг үе шат
-Түрүү үүсэх болон цэцэглэлтийн эхэн үе: Цэцгийн тоос бүрэлдэж байдаг тул халуунд маш эмзэг үе. Энэ үед халуун тохиовол тоос хүртэх чадвар алдагдаж, хоосон түрүү үүсэх нь нэмэгддэг.
-Цэцэглэлт ба цэцэглэснээс хойших үе: Үр суух, үр тогтолтын хамгийн шийдвэрлэх үе юм. Өндөр температур таримлын ургац бүрдэхэд хамгийн их хөнөөл учруулдаг.
-Үр цутгалтын эхэн ба дунд үе: Цардуул, уургийн хуримтлал, 1000 үрийн жин бүрэлдэх үе тул удаан үргэлжлэх халуун нь ургацын чанар, тоо хэмжээг бууруулдаг.
Халуун өдрүүд үргэлжлэх эрсдэл өндөр бүс нутагт хэрэгжүүлэх арга хэмжээ
-7-р сарын 24-29-ний хооронд усалгаатай талбайд гадаргын усалгааг эрчимжүүлэх.
-Далайн замгийн экстракт, амин хүчлийн бэлдмэл зэрэг биоидэвхижүүлэгчийг халууны үед 5-7 хоногийн зайтай шүршиж хэрэглэх.
-Гумин/фульвийн хүчил агуулсан бордоо хэрэглэж ус, тэжээлийн элементийн шимэгдэлтийг сайжруулж, стресст тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлэх.
-Цэцэглэснээс хойш халуун эхлэхээс 1-2 хоногийн өмнө калийн бордоог навчинд урьдчилан шүрших (буудайн халуунд тэсвэрлэх байдлыг нэмэгдүүлэх бөгөөд навч эрт хөгшрөхөөс сэргийлж, ургацыг нэмэгдүүлдэг).
Зусах буудайнд халууны үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулах агротехникийн зөвлөмж
1. Усалгааны системтэй талбайд өдрийн халуун үед (12:00-16:00) бага хэмжээгээр хөнгөн шүршилт хийх нь ургамлын навчны температурыг 2-4°C-аар бууруулж, стрессийг арилгана. Хог ургамал нь хөрсөн дэх чийгийг хамгийн түрүүнд сорж авдаг тул устгасан байх хэрэгтэй.
2. Навчаар бордох ба стресс эсэргүүцэх чадварыг дэмжих - Халууны стресс эхлэхээс өмнө болон аарцан болцын эхэнд кали (K) агуулсан навчны бордоо шүрших нь ургамлын навчны амсрын зохицуулалтыг сайжруулж, усыг ууршуулахаас сэргийлнэ.
3. Халуунд гэмтсэн эсүүдийн нөхөн сэргээх - Амин хүчилтэй биологийн идэвхт бодис, бичил элементүүд (цахиур) агуулсан бэлдмэлийг шүршвэл халуунд гэмтсэн эсүүдийн нөхөн сэргэлтийг хурдасгана.
4. Өвчин, хортон шавжийн хяналт- Халуун, хуурай цаг агаар нь трипс, бясаа болон үр тарианы бөөс, зэв өвчин тархах таатай нөхцөл болдог. Өвчин, хортны тандалтыг 3-5 өдөр тутамд хийж, хөнөөлийн босгын хязгаараас давсан тохиолдолд шууд тэмцэх арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ.
5. Таримлын болц ба ургац хураалтын бэлтгэл:
- Аарцан болцын шатыг тогтмол хянах: Халууны зэрэг өндөр бүс нутгуудад аарцан болцын хугацаа 3-5 өдрөөр наашилж болзошгүй.
-Ангилан болон шууд хураалтын төлөвлөгөө: Халууны нөлөөгөөр буудай жигд бус боловсрох эсвэл үр хэт жижигрэх магадлалтай тул комбайн, ангилан хураагч техникүүдийн тохируулгыг эртнээс хийх.
Эдгээр бэлдмэлүүдийг ялангуяа халуун эхлэхээс өмнө урьдчилан сэргийлэх зорилгоор, эсвэл халууны эхний өдрүүдэд навчинд хэрэглэхэд үр дүнтэй байна. Хэд хэдэн бэлдмэлийг хослуулан хэрэглэх (жишээ нь далайн замаг экстракт + кали) нь ганц бэлдмэл дангаар хэрэглэхээс илүү үр дүнтэй байдаг.
Хослуулж хэрэглэхэд нийлэмжтэй байдлыг шалгах хэрэгтэйг анхаарна уу.

24/07/2026

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат:
📌“Хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн хөгжил” төслийн 2 дахь шатны хүрээнд арилжааны банкнуудтай гэрээ байгуулсан
✅Хөдөө аж ахуйн гаралтай түүхий эдийн нэмүү өртгийг дээшлүүлж экспортод чиглэсэн ААН-үүдэд арилжааны банкнуудаар дамжуулан 199 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгоно.
✅ААН-үүд жилийн 9 хувийн хүүтэй, 150 мянгаас 3 сая ам.доллартой тэнцэх төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл авах боломжтой.
📌Тухайлбал, мах, махан бүтээгдэхүүний үйлдвэр,
📌Арьс ширний гүн боловсруулах, эцсийн бүтээгдэхүүний үйлдвэр,
📌Ноос ноолууран бүтээгдэхүүний үйлдвэр,
📌Эрчимжсэн ба цөм сүргийн аж ахуй,
📌Үр үйлдвэрлэгчид,
📌Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэр,
📌Яс боловсруулах,
📌Био бордоо үйлдвэрлэгчид,
📌Эмийн ургамлын тариалалт,
📌Хүлэмжийн аж ахуй эрхэлдэг ААН-үүд хөнгөлөлттэй зээл авах боломжтой.
Цагаанхүүгийн Идэрбат