03/07/2025
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် (Molybdenum - Mo)
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် (Molybdenum) ကို ဓာတုသင်္ကေတအားဖြင့် Mo လို့ ဖော်ပြပြီး ငွေရောင်သမ်းတဲ့ မီးခိုးရောင်ရှိတဲ့ သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ကူးပြောင်းဒြပ်စင် (transition metal) အမျိုးအစားထဲမှာ ပါဝင်ပြီး သံမဏိသတ္တုစပ်တွေ ထုတ်လုပ်ရာမှာ အဓိက အသုံးပြုကြပါတယ်။
ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ
* ဓာတုသင်္ကေတ: Mo
* အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number): 42
* အရည်ပျော်မှတ် (Melting Point): 2,623° C (4,753° F) - ဒြပ်စင်တွေထဲမှာ အမြင့်ဆုံး အရည်ပျော်မှတ် ရှိတဲ့ အရာတွေထဲက တစ်ခုပါ။
* ဆူမှတ် (Boiling Point): 4,639° C (8,382° F)
* သီးခြားဆွဲအား (Specific Gravity): 10.2 (ရေထက် ၁၀.၂ ဆ ပိုလေးတယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ)
* သိပ်သည်းဆ (Density): 10.28 g/cm^3
ထွက်ရှိရာ ကျောက်အမျိုးအစား
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ကို အဓိကအားဖြင့် မိုလစ်ဘ်ဒီနိုက် (Molybdenite - MoS2) လို့ခေါ်တဲ့ တွင်းထွက်ပစ္စည်းကနေ ထုတ်ယူရရှိပါတယ်။ ဒီမိုလစ်ဘ်ဒီနိုက်ဟာ သဘာဝအတိုင်း ရရှိတဲ့ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ရဲ့ အဓိကအရင်းအမြစ် ဖြစ်ပြီး ခဲရောင် ဒါမှမဟုတ် အနက်ရောင်ရှိပါတယ်။ သူက အများအားဖြင့် ကော့ပါး (copper) တွင်းထွက်တွေနဲ့အတူ တွဲပြီး ပေါ်တာကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ Porphyry copper deposit တွေမှာ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ကို ဘေးထွက်ပစ္စည်းအဖြစ် ထုတ်ယူရရှိတာက အများဆုံးပါပဲ။
အသုံးပြုပုံများ
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဂုဏ်သတ္တိတွေကြောင့် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြပါတယ်။
* သတ္တုစပ်များ (Alloys) ထုတ်လုပ်ခြင်း:
* သံမဏိ (Steel):
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ကို သံမဏိနဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ သံမဏိရဲ့ ခိုင်ခံ့မှု၊ မာကျောမှု၊ အပူဒဏ်ခံနိုင်ရည်အားနဲ့ သံချေးတက်ခြင်းကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့် လေယာဉ်အစိတ်အပိုင်းတွေ၊ ကားအစိတ်အပိုင်းတွေ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်တဲ့စက်ရုံသုံးပစ္စည်းတွေနဲ့ စက်ကိရိယာတွေ ပြုလုပ်ရာမှာ အရေးပါပါတယ်။
* စူပါသတ္တုစပ်များ
(Superalloys): အပူချိန်မြင့်မားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တွေမှာ အသုံးပြုရတဲ့ ဂျက်အင်ဂျင်အစိတ်အပိုင်းတွေ၊ ဓာတုဗေဒစက်ရုံသုံးပစ္စည်းတွေမှာ အသုံးပြုတဲ့ စူပါသတ္တုစပ်တွေ ထုတ်လုပ်ရာမှာလည်း မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုပါတယ်။
* ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ (Catalysts): ရေနံစိမ်းသန့်စင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ် (petroleum refining) မှာ ဆာလဖာဓာတ်ကို ဖယ်ရှားတဲ့နေရာမှာ ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုပါတယ်။
* ချောဆီများ (Lubricants): မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ဒိုင်ဆာလဖိုက် (MoS_2) ကို အပူချိန်မြင့်မားတဲ့နေရာတွေနဲ့ ဖိအားများတဲ့နေရာတွေမှာ အသုံးပြုတဲ့ ချောဆီအဖြစ် အသုံးပြုပါတယ်။
* လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာပစ္စည်းများ (Electrical applications):
လျှပ်စစ်မီးသီးတွေရဲ့ မီးစာ (filaments)၊ လျှပ်စစ်အပူပေးပစ္စည်းတွေနဲ့ အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းအချို့မှာ အသုံးပြုပါတယ်။
* ဓာတ်မြေဩဇာ (Fertilizers):
အပင်တွေအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အာဟာရဓာတ်တစ်မျိုး ဖြစ်တဲ့အတွက် ဓာတ်မြေဩဇာအဖြစ်လည်း အသုံးပြုပါတယ်။
* ဆေးဝါး (Medicine):
ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုမှာ အသုံးပြုတဲ့ Technetium-99m ကို ထုတ်လုပ်ရာမှာ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်-99 ကို အသုံးပြုပါတယ်။
ထွက်ရှိရာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ
ကမ္ဘာပေါ်မှာ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် အများဆုံး ထွက်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေကတော့-
* တရုတ် (China)
* ချီလီ (Chile)
* အမေရိကန် (United States)
* ပီရူး (Peru)
* မက္ကဆီကို (Mexico)
* ကနေဒါ (Canada)
တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ထွက်ရှိရာ ဒေသမြို့နယ်များ
မြန်မာနိုင်ငံမှာ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ကို အဓိကထား ထုတ်ယူတာမျိုး မရှိသေးပေမယ့် ကော့ပါး (ကြေးနီ) တွင်းထွက်တွေနဲ့အတူ တွဲလျက်တွေ့ရှိရနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်အထိ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် အဓိကထွက်ရှိရာ ဒေသ သို့မဟုတ် မြို့နယ်တိတိကျကျ မရှိသေးေပမဲ့ရေနံချောင်း၊ အောင်လံ၊ မုံရွာ-စစ်ကိုင်းဒေသတို့လို ကြေးနီထွက်ရှိတဲ့ ဒေသတွေမှာ မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် တွင်းထွက်တွေ ရှိနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ကယားပြည်နယ် ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်နဲ့ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းကဖယ်ခုံမြို့နယ် နောင်တရားမြို့နယ်တွေမှာထွက်ရှိတာတွေ့ရပါတယ်
အခြားထူးခြားချက်များ
* မရှိမဖြစ် ဓာတ်သတ္တု (Essential Trace Element):
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ဟာ လူသားတွေနဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ဓာတ်သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး အချို့သော အင်ဇိုင်းတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်အတွက် အရေးပါပါတယ်။ အပင်တွေမှာလည်း နိုက်ထရိုဂျင်ကို စုပ်ယူနိုင်ဖို့အတွက် အရေးပါတဲ့ ဓာတ်သတ္တု ဖြစ်ပါတယ်။
* သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု: မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် ထုတ်လုပ်မှုက သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ သတ္တုတူးဖော်ခြင်းနဲ့ သန့်စင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွေက ရေနဲ့ မြေဆီလွှာ ညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
* အလွန်မြင့်မားသော အပူချိန်ခံနိုင်ရည်:
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ဟာ အပူချိန်အလွန်မြင့်မားတာကို ခံနိုင်ရည်ရှိတာကြောင့် လေဟာနယ်မီးဖိုတွေ (vacuum furnaces) မှာ အသုံးပြုတဲ့ အပူပေးစက်အစိတ်အပိုင်းတွေ ပြုလုပ်ရာမှာလည်း အသုံးပြုပါတယ်။
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်ဟာ ခေတ်မီစက်မှုလုပ်ငန်းတွေအတွက် အရေးပါတဲ့ သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သူ့ရဲ့ထူးခြားတဲ့ ဂုဏ်သတ္တိတွေကြောင့် နည်းပညာအသစ်တွေ တိုးတက်ရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေပါတယ်။
Ref:Google gemini&wikipedia
