Radanar Ayar Association - RDA

Radanar Ayar Association - RDA Radanar Ayar Rural Development Association is Myanmar Not-for-Profit Association working on the ground for the rural development and emergency aid.

26/04/2026

#ကိုကျော်ဖတ်ရန်စာ

ရောက်မယ့်ရောက်တော့လည်း စပါးပုံတောင်မတွေ့ရတော့တဲ့အချိန်ဖြစ်နေပြီလို့ အတူသွားတဲ့သူကပြောတော့ ကိုယ့်အဖြစ်ကို ကိုယ်ပြန်တွေးမိတယ်။
တကယ်တော့ မျိုးထောင်ပြိးစတစ်ကြိမ် စိုက်ပျိုးပြီးစတစ်ကြိမ် အပွင့်လှမ်းချိန်မှာတစ်ကြိမ် အနှံစုံချိန်မှာတစ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းချိန်မှာတစ်ကြိမ် အနည်းဆုံးရောက်နေကျ။
လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်နှစ်က သူတို့နဲ့အလုပ်စလုပ်ခဲ့တယ်။
အဓိကရည်ရွယ်တာက မျိုးထုတ်လုပ်တဲ့တောင်သူတွေကို ပြုစုပျိုးထောင်ဖို့ပဲ။
အဲဒီအချိန်က ကျိုက်လတ်မှာ တောင်သူတစ်ယောက် မျိုးစပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်တဲ့အလုပ်နဲ့ အောင်မြင်နေပြီ။
ဒီပရောဂျက်ကိုရှင်းလင်းအသိပေးတဲ့ အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ အများစုက သိပ်သဘောမတွေ့ခဲ့ကြဘူး။
ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းတယ်လို့ဆိုကြတော့ ဒီမြို့နယ်မှာ တစ်ယောက်ပဲရရင် ကျေနပ်ပြီလို့ပြောခဲ့ဖူးတယ်။
ပရောဂျက်ပြီးသွားတာ သုံးနှစ်ရှိပြီ။
ကနေ့အထိ စိးပွားဖြစ်မျိုးထုတ်နေတဲ့တောင်သူ ဆယ့်ငါးယောက်လောက်ရှိနေဆဲ လုပ်ကိုင်ဆဲ အောင်လည်းအောင်မြင်ဆဲပဲ။
အတန်းလိုက် လက်စိုက်စိုက်ဖို့ကအစ ခက်ခက်ခဲခဲစည်းရုံးခဲ့ရတာ ကောက်စိုက်သမရှားပါးတာ ဘောင်မျိုးထောင်ဖို့ လေ့ကျင့်ရတာ မြေဩဇာကိုစနစ်တကျသုံးတတ်အောင် သင်ပြရင်း အဲဒီတောင်သူတွေဟာ( RS ) မျိုးသန့် မျိုးပွားမျိုးစေ့အဆင့်ကို ကောင်းစွာထုတ်လုပ်နိုင်တဲ့အထိ ကျွမ်းကျင်လာကြတယ်။
မျိုးစပါးထုတ်စက မျိုးဈေးရဖို့မလွယ်ကူခဲ့ဘူး။
လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ်လုပ်မယ်ဆိုရင် ဈေးကွက်ရှိဖို့လိုတယ်။
မျိုးကောင်းမျိုးသန့်သုံးစွဲခြင်းရဲ့အကျိုးရလဒ်ကို တောင်သူတွေကလည်းသိမှ ဝယ်သုံးကြမယ်။
ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်ပုံလည်းမျှတရတယ်။
မျိုးစေ့ကုန်သွယ်ပြပွဲတွေလုပ်တယ်။
ဈေးကွက်ရှာပြီးချိတ်ဆက်တယ်။

ဘယ်တုန်းကမှမမြင်ခဲ့ရဖူးတဲ့ မျိုးစပါးဈေးကွက်ကို အတော်အသင့်မြင်လာရတာနဲ့မျိုးထုတ်တောင်သူတွေ စီးပွားဖြစ်လုပ်လာနိုင်တာဟာ အဖြေလို့ပြောချင်တယ်။
အဲဒီအတွက် ရံပုံငွေထောက်ပံ့ပေးခဲ့တဲ့ LIFT နဲ့ လုပ်ဖေါ်ကိုင်ဘက်များအားလုံးကို ကျေးဇူးတင်တယ်။

ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အပြောင်းအလဲတွေလုပ်ရတာ အချိန်ရှည်တယ်။
ငွေကုန်ကြေးကျများပြီး မမြင်လွယ်ဘူး။
အချိန်ရှည်သလောက် ဇွဲလုံးလလိုတယ်
ခိုင်မာတဲ့ယုံကြည်ချက်ရှိဖို့လိုတယ်။
စေတနာအရင်းခံလည်း ထားရမယ်။

မလာတာကြာပြီလို့ မိသားစုလိုဖြစ်နေတဲ့ တောင်သူရဲ့ဇနိးက နှုတ်ဆက်တယ်။
သစ်ပင်အရိပ်ရတဲ့နေရာမှာ ခုံကလေးတွေချပြီး ခါတိုင်းလိုပဲစကားပြောကြတယ်။
ရေနွေးကြမ်းတစ်ဖန်ခွက်ကို မောမောနဲ့ သောက်ပစ်လိုက်မှ ရေငတ်ပြေတော့တယ်။
စပါးတွေက သိုလှောင်ရုံထဲရောက်နေပြီ။
နမူနာလေးပြပါအုံး။
မြေဆီဈေးကြီးလို့ သူတို့အတော်ခက်ခဲခဲ့ကြတယ်။
စပါးဈေးကောင်းလို့ တော်သေးတယ်လို့ ပြောတော့ ပြုံးတယ်။
လယ်သမားအများစုဟာ လုပ်လက်စမို့လုပ်နေကြရတာများတယ်။
လယ်ကွင်းထဲကနေ နိုင်ငံတကာအထိ စီဆင်းသွားတဲ့လမ်းဟာ အဖုအထစ်တွေများသလောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခြေနည်းသေးတယ်။
လာမယ့်မိုးမှာ ဘာစိုက်မလဲ။
ပေါ်ဆန်းဘေးကြားလို့ဖြေရင်း မျိုးရှာရအုံးမယ်လို့လည်းပြောတယ်။
ဟိုတုန်းကတော့ စိုက်/သု ကမှာပေးခဲ့တယ်။
ခုကော ။
မျိုးဈေးတွေမြင့်မယ်ပြောတော့ ရပါတယ်လို့ဖြေကြတယ်။
အသက်ရှည်စွာ အနာမဲ့ကြောင်းပါ ကိုယ့်လူတို့။

အုန်းသစ်(၂၄ရက်ဧပြီ၂၀၂၂)

(ဗီယက်နမ်ရက်၁၀၀မျိုးပါ မျိုးစပါးမိတ်ဆက်ပေးတဲ့ လယ်တော်ကြီး/ပြည် ရဲ့ပိုင်ရှင်ဦးထိုင်ထိုင်ကတော့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ။
ဆန်ချက်ရင်မာကျောကျောမနေဘူး။
ပြီးခဲ့တဲ့မိုးစပါးရာသီမှာ စစိုက်ခဲ့တယ်။
ဒီနွေမှာ တောင်သူတွေအကြိုက်များလာတယ်။
ရောင်းတဲ့အခါမှာတော့ မျိုးသစ်မို့စကားအတော်ပြောရတယ်။
ကိုယ်တိုင်အသန့်ကြိတ်ပြီး လက်လီဈေးကွက်ထဲကိုဝင်ရောင်းချင်တဲ့စိတ်ကူးကလေးတောင် ဖြစ်မိတယ်)

24/04/2026

အနောက်တောင်မုတ်သုံလေဝင်ရောက်နိုင်မည့်အခြေအနေ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း
(ဧပြီ ၂၃ ရက် GEFS, GEPS နှင့် AIGFS models update)
====

မေလ ၉ ရက် အတွက် 850 hPa Wind Forecast ပုံ (၃) ပုံစလုံးကို ခြုံငုံသုံးသပ်ရရင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မုတ်သုံလေ စတင်ဝင်ရောက်ဖို့အတွက် အလားအလာကောင်းတဲ့ လက္ခဏာရပ်တွေကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။
မော်ဒယ်လ် (၃) ခုစလုံး (GEFS, GEPS, AIGFS) ရဲ့ တူညီချက်နဲ့ ကွဲပြားချက်တွေကို အသေးစိတ် ခွဲခြားရှင်းပြပေးပါမယ် -

၁။ Somalia Jet နှင့် Cross Equatorial Flow (အဓိက အင်ဂျင်)
ပုံ (၃) ပုံစလုံးမှာ အာဖရိက အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း (ဆိုမာလီ) ကနေ အီကွေတာကို ဖြတ်ပြီး တိုက်ခတ်လာတဲ့ လေစီးကြောင်းဟာ သိသိသာသာ အားကောင်းလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။
• GEFS (ပုံ-၁): အပြာရောင်သန်းနေတဲ့ လေတိုက်နှုန်း (၁၆ - ၂၅ knots ဝန်းကျင်) ဟာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအလယ်ပိုင်းအထိ ပြန့်နှံ့နေပြီဖြစ်ပါတယ်။
• AIGFS (ပုံ-၃): AI Model မှာတော့ လေစီးကြောင်းဟာ ပိုပြီး "စနစ်တကျ (Organized)" ရှိနေတာကို တွေ့ရပြီး အနောက်တောင်လေတွေဟာ သီရိလင်္ကာတောင်ဘက်ကနေ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲကိုတိုးဝင်ဖို့ အသင့်ဖြစ်နေတဲ့ ပုံစံရှိပါတယ်။

၂။ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း စုဖွဲ့မှု (Low Pressure Centers)
• ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် - မေလ ၉ ရက်ခန့်မှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် တောင်ပိုင်းနဲ့ အလယ်ပိုင်းတို့မှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း (L) တွေ စတင်စုဖွဲ့လာနိုင်တာကို AIGFS ပုံမှာ အထင်အရှား တွေ့ရပါတယ်။
• အာရပ်ပင်လယ် - အိန္ဒိယအနောက်ဘက် (အာရပ်ပင်လယ်) မှာလည်း လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတွေ ရှိနေတဲ့အတွက် ဒါဟာ မုတ်သုံလေရဲ့ အရှေ့ဘက်ကို တွန်းပို့မှု (Monsoon Surge) စတင်တော့မယ့် သဘောပါ။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်နိုင်မှု (The Forecast Context)
မေလ ၉ ရက် ဝန်းကျင် ခန့်မှန်းချက်အရ -
• အနောက်တောင်လေ - ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တောင်ပိုင်းနဲ့ ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင် (Andaman Sea) ထဲကို အနောက်တောင်လေတွေ တည်ငြိမ်စွာ စတင်ဝင်ရောက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
• မိုးရွာသွန်းမှု - မုတ်သုံလေ တိုက်ရိုက်မဝင်သေးပေမယ့် ၎င်းလေစီးကြောင်းကြောင့် ပါလာတဲ့ စိုထိုင်းဆတွေက မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း (တနင်္သာရီတိုင်း) နဲ့ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွေမှာ မုတ်သုံရာသီကြိုမိုး တွေကို ပိုမိုသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းစေနိုင်ပါတယ်။
====

အနှစ်ချုပ် သုံးသပ်ချက်
မော်ဒယ်လ် (၃) ခုစလုံးရဲ့ မေလ ၉ ရက် ခန့်မှန်းချက်အရ မုတ်သုံလေဟာ ပုံမှန်ထက် မစောသော်လည်း အချိန်မှန် ဝင်ရောက်ဖို့အတွက် အစပျိုးမှု (Onset Process) တွေဟာ အားကောင်းနေပါတယ် လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

အကြံပြုချက် - AIGFS (AI Model) ဟာ လက်ရှိမှာ လေစီးကြောင်း စုဖွဲ့မှုကို ပိုပြီး အသေးစိတ်ပြသနိုင်တာကြောင့် ၎င်းရဲ့ အပြောင်းအလဲကို ပိုမိုအာရုံစိုက် စောင့်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။

မေလ ၉ ရက်နောက်ပိုင်းမှာ အနောက်တောင်လေတွေက မြောက်ဘက် (မြန်မာနိုင်ငံကမ်းရိုးတန်း) ဆီကို ဘယ်လောက်အထိ အရှိန်နဲ့ တိုးဝင်လာမလဲဆိုတာကို နောက်ထပ် Update ပုံတွေရရင် ကျွန်တော်တို့ ထပ်ပြီးနှိုင်းယှဉ်ခန့်မှန်းကြည့်ကြပါမယ်။

(Win Naing page မှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

20/04/2026

မြေအမျိုးအစားအလိုက် နှုံးထားပြောင်းလဲသုံးစွဲသင့်သည့် ပေါင်းအုပ်ဆေးနှင့် မြေပေါ်တိုက်ရိုက်ပက်ဖျန်းနိုင်သော အသုံးများသည့် ပေါင်းသတ်ဆေး အချို့အကြောင်း ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။

ဒီဆေးတွေဟာ မြေကြီးထဲမှာ ပျော်ဝင်ပြီးမှ ပေါင်းပင်ရဲ့ အမြစ် သို့မဟုတ် အစေ့မှအပင်ပေါက်လာတဲ့ အညွန့်လောင်း/အမြစ်လောင်းကနေ စိမ့်ဝင်တာဖြစ်လို့ မြေကြီးရဲ့ ဖမ်းယူကပ်တွယ်ထားနိုင်စွမ်း (Adsorption) က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

မြေကြီးအမျိုးအစားအလိုက် ပြောင်းလဲရသော Active Ingredients များ_
အောက်ပါ AI များပါဝင်သော ဆေးများသည် မြေကြီးထဲတွင် အလွယ်တကူ ကပ်ငြိနိုင်စွမ်း (High binding potential) ရှိကြပါတယ်။
• Triazines အုပ်စု: ဥပမာ - Atrazine, Simazine (ပြောင်းဖူး၊ ကြံ ခင်းများတွင် သုံးသည်)။
• Dinitroanilines အုပ်စု: ဥပမာ - Pendimethalin (ပေါင်းအုပ်ဆေး)။ စပါးအခြောက်ကြဲခင်း၊ နှမ်း၊ ပဲ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွင် သုံးသည်)။
• Substituted Ureas: ဥပမာ - Diuron။
• Imidazalinones: ဥပမာ - Imazethapyr။
ဘာကြောင့် ပမာဏ ပြောင်းသုံးဖို့ လိုအပ်ပါသလဲ?
ဆေးတစ်မျိုးတည်းကို မြေကြီးနှစ်မျိုးမှာ သုံးတဲ့အခါ
သဲမြေ သို့မဟုတ် မြေဆွေးပါဝင်မှုနည်းသောမြေတွေမှာ ဆေးမော်လီကျူးတွေကို ဆွဲကပ်ထားမယ့် မြေမှုန် မျက်နှာပြင်နည်းပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ဆေး AI အားလုံးနီးပါးဟာ ရေမှာပျော် ဝင်ပြီး ပေါင်းပင်ကစုပ်ယူဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်နေပါတယ်။ အန္တရာယ်အားဖြင့် ဆေးနှုံးထားများသွားရင် သီးနှံပင်ကို ဆေးအဆိပ်သင့်စေနိုင် သလို၊ မိုးများ/အစိုဓာတ်များရင် မြေအောက်ရေထဲကို စိမ့် ဝင်ဆုံးရှုံးမှု များနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်ဆေးနှုံးထားကို အနည်းဆုံး (Low dose) သာ သုံးရမှာဖြစ်ပါတယ်။

မြေစေး သို့မဟုတ် မြေဆွေးပါဝင်မှုများသောမြေ (Heavy/Organic Soils)
တွေဟာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အမဆောင်ပြီး ဆေးမော်လီကျူးတွေကို သံလိုက်လို ဆွဲကပ်ထားပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ဖျန်းလိုက်တဲ့ဆေးရဲ့ တစ်ဝက်ကျော်ဟာ မြေကြီးမှာ ကပ်နေပြီး အပင်စုပ်ယူလို့မရတဲ့ "Inactivated" အခြေအနေ ဖြစ်သွားပါတယ်။ အန္တရာယ်အားဖြင့် ဆေးနှုံးထားနည်းသွားရင် ပေါင်းပင်တွေ မသေဘဲ ဆေးမတိုးသလို ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဆေးနှုံးထားကို အများဆုံး ထားပြီး သုံးစွဲရန် လိုအပ်ပါတယ်။

ဥပမာ - Pendimethalin လို ဆေးမျိုးအတွက်ဆိုရင်
သဲဆန်သောမြေ - organic matter ပါဝင်မှု ၀.၅-၁.၅ % မှာ ဆေးနှုံးထား ၈၀၀ စီစီ/ဧက ခန့်
နုန်းမြေ - organic matter ပါဝင်မှု ၁.၅-၃ % မှာ ဆေးနှုံးထား ၁၀၀၀-၁၂၀၀ စီစီ/ဧက ခန့်
မြေစေး - organic matter ပါဝင်မှု ၃ % အထက်မှာ ဆေးနှုံးထား ၁၄၀၀-၁၆၀၀ စီစီ/ ဧကခန့် အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။

အခြား ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အခြားအချက်များအနေနဲ့
မြေစိုထိုင်းဆ): မြေကြီးခြောက်နေရင် organic matter က ဆေးကို ပိုပြီး တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ဆွဲထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြေစိုနေချိန်မှာ ဆေးဖျန်းတာက စိမ့်ဝင်မှု (Diffusion) ကို ပိုကောင်းစေပါတယ်။
မြေချဉ်ငံကိန်း: အထူးသဖြင့် Atrazine လို ဆေးမျိုးတွေဟာ pH မြင့်ရင် ပို၍ပျော်ဝင်မှုကောင်းပြီး၊ pH နိမ့်ရင် မြေကြီးနဲ့ ပိုကပ်နေတတ်ပါတယ်။
ဓာတ်ကြွင်းကျန်ရှိမှု : Organic matter များတဲ့မြေမှာ ဆေးနှုံးတိုးသုံးလိုက်ရင် ဆေးအာနိသင်က မြေထဲမှာ ကြာကြာကျန်နေတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ နောက်သီးနှံ စိုက်တဲ့အခါ ထိခိုက်မှု ရှိမရှိ သတိပြုရပါမယ်။
ဒီအချက်တွေအရ မြေပေါ်ကို တိုက်ရိုက်ပက်ဖျန်းတဲ့ ပေါင်းသတ်ဆေးတွေကို သုံးတော့မယ်ဆိုရင် မိမိရဲ့ မြေကြီးက သဲဆန်သလား၊ စေးသလား၊ ဒါမှမဟုတ် သစ်ဆွေးဓာတ် ကြွယ်ဝသလားဆိုတာကို အရင်ဆုံး သိထားဖို့ လိုပါတယ်။ သစ်ဆွေးဓာတ် (organic matter) များတဲ့မြေမှာ ဆေးစိမ့်ဝင်မှု နည်းသွားတတ်တာကို ကာမိစေဖို့ ဆေးနှုံးထားကို အနည်းငယ် တိုးသုံးဖို့ လိုအပ်နိုင်ကြောင်းကို သိရှိစေရန် ဆွေးနွေးရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

20/04/2026

မေးခွန်း- စိုက်ပျိုးမြေမှာ Organic matter လုံလောက်စေဖို့ သဘာဝမြေဩဇာ၊ သစ်စိမ်းမြေဩဇာတို့ကို ထည့်သွင်းပါတယ်။ မြေဧရိယာအားလုံးကို မထည့်နိုင်သေးပဲ တတ်နိုင်သလောက်ကိုပဲ ဖြည့်စွက်တာပါ။ ကျန်ဧရိယာတဝက်လောက်က သဘာဝမြေဩဇာမထည့်ဖြစ်သေးပါဘူး။ အနည်းငယ် သဲဆန်ပါတယ်။ အဲဒီမြေ ၂ မျိုးမှာ ပေါင်းသတ်ဆေး အတူတူဖျန်းပါတယ်။ ပေါင်းသေနှုန်းဟာ သဘာဝမြေဩဇာ မထည့်ထားတဲ့အကွက်မှာ ပိုမြန်တာကိုတွေ့ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ ရှင်းပြပါတဲ့။

Organic matter (သစ်ဆွေး/မြေဆွေး) ပါဝင်မှု၊ ဖြည့်စွက်မှုဟာ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍမှာ ဓာတုဆေးထိရောက်မှုရှုထောင့်ကကြည့်ရင် ဓားသွား နှစ်ဖက်လိုပါပဲ။ စိုက်ပျိုးမြေမှာ မြေဆွေးပါဝင်မှုများခြင်းသည် ကောင်းကျိုးတွေများသလို ဓာတုဆေး (မြေကြီးမှာ တိုက်ရိုက်အသုံးပြုတဲ့အခါ) အားနည်းချက်လည်းဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

အကျိုးကျေးဇူးအနေနဲ့ Organic matter (OM) များတဲ့အတွက် အပင်ရဲ့ အမြစ်ထိုးဖောက်နိုင်စွမ်း အခွင့်အလမ်းကောင်းစေမယ်။ မြေဆွေးပါဝင်မှုများခြင်းကြောင့် မြေကြီးပွလာပြီး အမြစ်တွေဟာ မြေကြီးထဲက ရေနဲ့အာဟာရဓာတ် စုပ်ယူမှုဖြစ်စဉ်တွေဖြစ်တဲ့ Diffusion နဲ့ Osmosis အတွက် လိုအပ်တဲ့ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုရလာပါတယ်။ ဒါကြောင့် အပင်က အာဟာရနဲ့ရေ ကို ပိုမိုစုပ်ယူနိုင်ပါတယ်။
အကျိုးပြုအဏုဇီဝသက်ရှိ (Microbes) တွေအတွက် organic matter သည် အစာဖြစ်လို့ ဦးရေ များလာစေနိုင်ပါတယ်။ ဒီအကျိုးပြုသက်ရှိတွေက အပင်ကို ရောဂါဒဏ်ခံနိုင်အောင် ကူညီပေးသလို၊ အချို့သော ဓာတုဆေး အကြွင်းအကျန်တွေကို အဆိပ်အတောက် မဖြစ်အောင် ခြေဖျက်ပေးပါတယ်။
မြေသားဖွဲ့စည်းပုံကို ကောင်းမွန်စေပြီး မြေကြီးရဲ့ ရေထိန်းနိုင်စွမ်း၊ အောက်စီဂျင် စုပ်ယူအသုံးချမှုကိုလည်း ကောင်းမွန်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒီအချက်တွေရဲ့ အခြားဘက်မှာ
ဓာတုဆေး အသုံးပြုမှုနဲ့ organic matter ပါဝင်မှုကို ဆက်စပ်မယ်ဆိုရင် ….
မြေကြီးမှာ မြေဆွေးပါဝင်မှုများခြင်းဟာဓာတုဆေးစိမ့်ဝင်မှု နည်းရခြင်း အကြောင်းရင်း (The Scientific Conflict) တစ်ခုလည်း ဖြစ်စေနိုင်တာပါ။
ဒီနေရာမှာ "Adsorption" (မျက်နှာပြင်တွင် ကပ်ငြိခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်က အဓိကပါ။
စုပ်ယူထားခြင်း (Binding): သြဂဲနစ်ဓာတ်တွေမှာ Humic Acid လိုမျိုး ရှုပ်ထွေးတဲ့ မော်လီကျူးတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ၎င်းတို့မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင်တဲ့ (ဓာတ်ဖို၊ ဓာတ်မ) နေရာတွေ အများကြီးရှိလို့ မြေကြီးထဲ ထည့်လိုက်တဲ့ ဓာတုဆေး (ဥပမာ- ပေါင်းသတ်ဆေး သို့မဟုတ် ပိုးသတ်ဆေး) မော်လီကျူးတွေကို အမြစ်ဆီ မရောက်အောင် "သံလိုက်" လိုမျိုး ဆွဲကပ်ထားလိုက်ပါတယ်။

ဥပမာ - ပေါင်းသတ်ဆေးမှာ Glyphosate လို ဆေးမျိုးဟာ Organic matter များတဲ့မြေမှာ မြေကြီးက အလွန်အကျွံ ဆွဲထားတတ်ပါတယ်။ အကျိုးကတော့ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ဆေးမပြန့်တော့ဘူး၊ အပြစ်ကတော့ ဆေးအာနိသင် လျော့သွားလို့ ပမာဏ ပိုသုံးရတတ်ပါတယ်။

ဗဟုသုတအနေနဲ့ပြောရရင် old pesticide (စနစ်ဟောင်းမှာထုတ်ခဲ့သော) လို့ခေါ်တဲ့ အစောပိုင်းကာလတွေမှာထုတ်ခဲ့တဲ့ အဆီဖိတ်၊ ဖျူရာဒန်၊ ပါရာကွပ်၊ ဒိုင်ကွပ် အစရှိတဲ့ဆေးတွေဟာ ဆီကိုအခြေခံ၍ ထုတ်လုပ်ထားပြီး ဒီဆေးတွေဟာ cations (+) ဓာတ်ဖိုပါဝင်မှု လွှမ်းမိုးပါတယ်။
စနစ်သစ်နဲ့ထုတ်ထားတဲ့ (modern pesticides) အခုနောက်ပိုင်းထုတ်ထားတဲ့ဆေးတွေသည် ရေကိုအခြေခံ၍ ထုတ်ထားပြီး anions (-) ဓာတ်မပါဝင်မှုလွှမ်းမိုးပါတယ်။

အထက်မှာဆွေးနွေးထားမှုအရ မေးခွန်းကို ရှင်းလင်းရမယ်ဆိုရင်
မြေဆွေးပါဝင်မှုနည်းသော သဲဆန်တဲ့မြေမှာ ပေါင်းသတ်ဆေးကို မြေပေါ်မှာ ပက်ဖျန်းလိုက်ရင် ဆေးက အမြစ်ဆီ တန်းရောက်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆေးဖျန်းချိန် မြေမှာ အစိုဓာတ်များခဲ့ရင်ဘဆေးက မြေကြီးထဲမှာ ကြာကြာမနေဘဲ ရေနဲ့အတူ အောက်ကို စီးဆင်းပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သလို မြေကြီးမှာ ကပ်တွယ်နေနိုင်တဲ့ပမာဏ နည်းတာကြောင့် အမြစ်ဆီတိုက်ရိုက်ရောက်တဲ့ဆေးကို စုပ်ယူဖို့အချိန်ကာလတိုအတွင်း ပေါင်းပင်သေဖို့လုံလောက်တဲ့ပမာဏ ရခဲ့ရင် ပေါင်းအမြန်သေမှာပါ။ အကယ်၍ နှုန်းထားနဲ့ ပက်ဖျန်းချိန်မှာ ရှိတဲ့ ရာသီဉတုက လွဲမှားမှုတစုံတရာရှိခဲ့ရင်တော့ ပေါင်းမသေတာကို တွေ့ရမှာပါ။

နောက်တချက်အနေနဲ့
မြေဆွေးပါဝင်မှု များသော မြေဆီလွှာမှာ ပေါင်းသတ်ဆေး ဖျန်းလိုက်တဲ့အခါ ဆေးရဲ့ ၄၀% လောက်က OM မှာ ကပ်ငြိသွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျန်တဲ့ ၆၀% ကို အပင်က အမြစ်မွှေးတွေ အများကြီးနဲ့ တည်ငြိမ်စွာ စုပ်ယူနိုင်ပါတယ်။ ဆေးအာနိသင်က ချက်ချင်းကြီး မပြပေမဲ့ မြေကြီးထဲမှာ ဆေးရှိနေတဲ့သက်တမ်း ပိုကြာတဲ့အတွက် ရေရှည်မှာ ပိုထိရောက်နိုင်ပါတယ်။
ဆေးဆုံးရှုံးမှုနည်းမယ်။ ဆေးဖြေးဖြေးစုပ်ယူလို့ ပေါင်းသေတာကို မြန်မြန်မတွေ့ရနိုင်ဘူး။ သို့သော် အချိန်တခုစောင့်ရင် မြေကြီးက ဆေးစုပ်ယူထားမှုကြောင့် အာနိသင်လျော့ပါးဆုံးရှုံးနိုင်ခြေနည်းတာလည်းဖြစ်နိုင်တဲ့ အားသာချက်ရတတ်သလို မြေဆွေးထဲက အနုဇီဝသက်ရှိရဲ့ ခြေဖျက်မှုကြောင့် အာနိသင်လျော့တာလည်း ရှိသွားနိုင်ပြန်ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်ရင်တော့ ပေါင်းသေနှုန်း နှေးတာ၊ နည်းတာ တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ရမယ်ဆိုရင် စိုက်ပျိုးမြေမှာ Organic Matter များတာဟာ ရေရှည်အတွက် မြေကြီးအတွက်ရော အပင်ဖြစ်ထွန်းမှုအတွက်ပါ ကောင်းမွန်စေပါတယ်။ ပေါင်းသတ်ဆေးစိမ့်ဝင်မှု အတန်ငယ် နှေးကွေး/နည်းပါးသွားနိုင်တာမှန်ပေမဲ့ အပင်ရဲ့ ကျန်းမာသန်စွမ်းမှုက အဲဒီအားနည်းချက်ကို ပြန်လည်ကာမိစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် organic matter များတဲ့မြေမှာ ပေါင်းသတ်ဆေးအပါအဝင် အခြား ဓာတုဆေးတွေသုံးမယ်ဆိုရင် ဆေးညွှန်းကို သေချာဖတ်ပါ။ အချို့ဆေးတွေက မြေကြီးအမျိုးအစားအလိုက် ပမာဏ အနည်းအများ ပြောင်းလဲသုံးစွဲဖို့ လိုအပ်တတ်ပါတယ်။

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

17/04/2026

၁၃၈၈ခုနှစ် မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်မှစ၍ သိးနှံမျိုးစုံစိုက်ပျိုးနေကြသော နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ တောင်သူများအားလုံး ကိုယ်ရောစိတ်ပါကျန်းမာချမ်းသာကြလျက် စိုက်ပျိုးသမျှဖြစ်ထွန်း ရောင်းချသမျှ မြတ်စွန်းကြပါစေ။

29/03/2026

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တောင်ပိုင်းမှာ အထက်လေပွေလှိုင်း(Upper Air Cyclonic Circulation - UACC)တခုဖြစ်နေပြီး မတ်လကုန် ၃၁ ရက်နေ့အထိ ဆက်ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ အနောက်မြောက်လေစီးကြောင်းနဲ့ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှအရှေ့-အရှေ့မြောက်လေစီးကြောင်းအားကောင်းနေပြီး ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲမှာဖြစ်လာတဲ့ မိုးတိမ်တွေက မြန်မာနိုင်ငံထဲကို အနောက်-အနောက်တောင်အရပ်များမှဆင့် တိုးဝင်နေတာကြောင့် နိုင်ငံအထက်ပိုင်းဒေသများ(စစ်ကိုင်းတိုင်းအထက်ပိုင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်နဲ့ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသတွေ)မှာ မိုးအနည်းငယ်မှ အသင့်အတင့်ထစ်ချုန်းရွာမည့်အခြေအနေများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေနိုင်ပါတယ်။

မတ်လ ၂၈ ရက် မှ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်၊ ရခိုင်ရိုးမတောင်ကြော၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ကချင်/တရုတ်ပြည်နယ်စပ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသအချို့၊ ကယားပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းအနောက်ခြမ်းတို့တွင် လေတိုက်နှုန်း(WIND GUST) တနာရီ ၃၅ မိုင်အထိ တိုက်နိုင်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနဲ့ တောင်ပိုင်းဒေသတွေရဲ့ နေ့အပူချိန်တွေ မြင့်တက်နေပြီး ငွေ့ရည်ဖွဲ့အမှတ်နဲ့ အပူချိန်ကွာခြားလွန်းတာကြောင့် မိုးရွာနိုင်မည့်အခြေအနေမရှိပါ။

(မတ်လ ၂၈ ရက် ည ၉ နာရီ ၃၀ မိနစ် update)

Crd:Win Naing

08/02/2026

7 .2 .2026 ..စနေနေ့ စပါးပေါက်စျေးနှုန်းများ

#အညာသား= 13.5/13.7/14သိန်း..
အသစ်ပေါင်..55ပေါင်

#အညာသား=20/21သိန်း
အဟောင်း(ပေါင်)50

#ရက်90=13/13.5သိန်း
အသစ်(55)ပေါင်

#ရက်90=19/19.5သိန်း
အဟောင်း(20)

#ကျားပျံ=27/28 သိန်း
အသစ် (46)ပေါင်

#ကျားပျံ=32/32.5သိန်း
အဟောင်း=(46) ပေါင်

#တောင်ပျံ=26/26.5သိန်း
အသစ်(46)ပေါင်

#တောင်ပျံ =30/30.3/30.5သိန်း
အဟောင်း(46)ပေါင်

#ပေါ်ဆန်းရင်=30/30.5)သိန်း #ကွင်းရွေးသည်
အသစ်(50)ပေါင်

#ခွံနီ=23/23.5)သိန်း
ပေါင်(52.5)ပေါင်
လက်ရှိလက်ငင်းငွေချေစနစ်ဖြစ် ကျနော်ဝယ်ယူသော
စျေးနှုန်းများဖြစ်သည်..

#ဆင်းသုခ=(14.5/15 သိန်း
မိုးစပါး=ပေါင်(50)အခြောက်

#ရေကျသုခ=16.3/16.5သိန်း
ရိတ်ကျနွေစပါး(55)ပေါင်

#ပခမ်းရွေဝါ=13/14သိန်း
ပေါင်(50)အခြောက်

#ပခမ်းကြီး=15/15.6.7သိန်း
ပေါင်(50)အခြောက်

#ဆာဖိုးသာ=13/14/15သိန်း
ပေါင်(50)အခြောက်

=13.5/14သိန်း
ပေါင်(50)အခြောက်

#ကရင်မ=13/13.5/14သိန်း
ပေါင်(55)ပေါင်

#ထွန်းပု =13/14သိန်း
(52.5)ပေါင်

#သိီးပု=13/13.5
ပေါင်(50)

ရွှေသွယ်လေး=14သီန်း
ပေါင်(50)

ဒီစပါးတွေတော့ ကျနော်မဝယ်ယူသေးပါဘူး..ဒါပေမဲ့
စပါးပေါက်စျေးသိရှိရအောင် တင်ပေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်

U Yan Naing Soe

(U Yan Naing Soe page မှ ကူးယူ‌ဖေါ် ပြထားခြင်းဖြစ်ပါသည်)

27/01/2026

မိုးစပါးမှာလည်း ဖြုတ်ကျတတ်တာပဲ၊ နွေစပါးမှာလည်း ဖြုတ်ကျတတ်တာပဲ။ ဒါဆိုရင် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးကို အသုံးပြုပြီး နှိမ်နင်းမယ်ဆိုရင် ဆေးအမျိုးအစား/အသုံးပြုပုံ အတူတူပဲလို့ ယူဆချက်ရှိနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

တကယ်တော့ မိုးစပါး၊ နွေစပါးမှာ ဖြုတ်ကျခဲ့ရင် ဖြေရှင်းရမယ့်အခြေအနေက သိသိသာသာကွာခြားမှုရှိနိုင်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုရင် မိုးစပါးမှာ ကျရောက်မှုများတတ်တာသည် ဖြုတ်ကျောဖြူအမျိုးအစားဖြစ်တတ်ပြီး နွေစပါးမှာကျတတ်တာသည် ဖြုတ်ညိုအမျိုးအစားဖြစ်တတ်တာကြောင့်ပါ။

ဒါဆိုရင် ဖြုတ်ကျောဖြူနဲ့ ဖြုတ်ညိုရဲ့ အလေ့အထကွာခြားချက် ဘယ်လိုရှိပါသလဲဆိုတာကို သိထားဖို့လိုပါမယ်။

၁။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် စပါးပင်ရဲ့ အရွက်များကြားနဲ့ အပင်အပေါ်ယံမှာ အဓိကရှင်သန်ခိုအောင်းဖျက်ဆီးပြီး ဖြုတ်ညိုသည် စပါးပင်အခြေ ရေနဲ့ထိစပ်နေသောပင်စည်ပိုင်းမှာ အဓိက ခိုအောင်းဖျက်ဆီးပါတယ်။
၂။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် တနေရာမှ တနေရာသို့ ရွေ့လျားနိုင်စွမ်းများပါတယ်။ ဖြုတ်ညိုသည် ရွေ့လျားနိုင်မှုနည်းပါတယ်။
၃။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်းမြန်ပြီး ဖြုတ်ညိုသည် မျိုးပွါးနိုင်စွမ်းပိုမြန်ပါတယ်။
၄။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် စပါးရွက်စင်းပင်ပု ဗိုင်းရပ်စ်ကို သယ်ဆောင်ကူးစက်စေနိုင်ပြီး ဖြုတ်ညိုသည် စပါး မြက်တူပင်ပုနှင့် နီတိုလက္ခဏာပြ ဗိုင်းရပ်စ်ကို သယ်ဆောင်ကူးစက်စေနိုင်ပါတယ်။
၅။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် အစုလိုက်အပြုံလိုက်စုဝေးနေထိုင် ဖျက်ဆီးလေ့မရှိပဲ စပါးရွက်များကြား တကောင်ခြင်းစီ ဖျက်ဆီးတာကိုတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ အရွက်ဝါခြင်း၊ အပင်ပုခြင်းလက္ခဏာ။
ဖြုတ်ညိုသည် စပါးပင်ခြေမှာ အစုအပြုံလိုက်နေထိုင်ဖျက်ဆီးတတ်ပြီး စပါးရွက် အဝါမှ အညို- ဖြုတ်လောင်ခြင်း (hopper burn) လက္ခဏာကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။
၆။ ဖြုတ်ကျောဖြူသည် အပင်စိမ်းစိုလတ်ဆတ်နေချိန်၊ စွတ်စိုမှုများသောမိုးရာသီ၊ သဘာဝရန်သူ (မိတ်ဆွေပိုး) အနည်းအများအပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိပဲ ကျရောက်တတ်ပါတယ်။
ဖြုတ်ညိုသည် အပင်ဦးရေသိပ်သည်းပြီး နိုက်ထရိုဂျင်လွန်ကဲသည့်စပါးခင်း၊ ပူနွေးစွတ်စိုသောရာသီဉတုနှင့် နွေစပါးခင်းများတွင် ကျရောက်မှုများပြီး မိတ်ဆွေပိုးဦးရေနည်းပါးသောအခြေအနေမှာ တဟုန်ထိုးပွါးများတတ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့်
ဖြုတ်ကျောဖြူသည် ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်းအားကောင်းခြင်း၊ ဖြုတ်ညိုသည် မျိုးပွါးနိုင်စွမ်းအားကောင်းခြင်းသည် သတိပြုရမယ့်အချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။

စီးပွါးရေးကျော်လွန်စည်း (ETL) အနေနဲ့ နွေစပါးတရုံမှာ (အများဆုံးပင်ပွါးစုံချိန်) ဖြုတ်ညို ၁၀-၂၀ ကောင်၊
မိုးစပါးတရုံ (ပင်ပွါးချိန်) မှာ ဖြုတ်ကျောဖြူ ၅-၁၀ ကောင်ဆိုရင် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးအသုံးပြုနှိမ်နင်းဖို့လိုအပ်ပါတယ်။

စပါးစိုက်ချိန်နဲ့ ဖြုတ်ကျောဖြူ/ဖြုတ်ညိုကျရောက်နိုင်မှုကိုလေ့လာမယ်ဆိုရင်-
မိုးစပါးစိုက်ချိန်မှာ အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၂၈-၃၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဝန်းကျင်၊ မိုးရွာသွန်းရက်နဲ့ မိုးရေချိန် အသင့်အတင့်မှ များ၊ အပင်ဖြစ်ထွန်းမှုသည် ရေ/အစိုဓာတ်ကြောင့် စိမ်းစိုလတ်ဆတ်ပြီး တစ်ရှူးသားများနူးညံ့၊ မိတ်ဆွေပိုးဦးရေများ၊ စတဲ့အခြေအနေသည် ဖြုတ်ကျောဖြူကျရောက်မှုအတွက် အားပေးစေနိုင်ပါတယ်။

နွေစပါးစိုက်ချိန်သည် အပူချိန် ၃၂-၃၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဝန်းကျင်၊ စွတ်စိုမှုနည်း (ရေသွင်း) ရခြင်းကြောင့် ပူနွေးစွတ်စိုသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေဖြစ်နေစေနိုင်ခြင်း၊ အပင်ကြီးထွားမှုအတွက် နိုက်ထရိုဂျင်သွင်းအားစုကို မိုးစပါးထက် ပို၍ဖြည့်စွက်ရန်လိုအပ်နိုင်ခြင်း၊ ရာသီဉတုအရ မိတ်ဆွေပိုးဦးရေနည်းစေနိုင်ခြင်း၊ စသောအခြေအနေသည် ဖြုတ်ညိုကျရောက်မှုကို အားပေးစေနိုင်ပါတယ်။

ကာကွယ်နှိမ်နင်းမှုပုံစံအရ
ဖြုတ်ညိုကျရောက်တတ်သော နွေစပါးအတွက်
- မျိုးစေ့နှုန်းထား လွန်ကဲခြင်း မဖြစ်စေရ (အပင်ဦးရေ ကြပ်ခြင်းမရှိစေရန်)
- လိုအပ်နိုင်သော နိုက်ထရိုဂျင်သွင်းအားစုကို မဖြစ်မနေ အကြိမ်ရေခွဲပြီး ထည့်ပါ (မြေခံ၊ ပင်ပွါးချိန်၊ အနှံစပြူချိန်)
- ဖြုတ်ညိုစတင်တွေ့ရပါက ၂-၃ ရက်ခန့် ရေထုတ်ထားပါ (စိုထိုင်းဆလျော့စေရန်)

ဖြုတ်ကျောဖြူကျရောက်တတ်သော မိုးစပါးအတွက်
- စိုက်ချိန်သည် တကွင်းတစပ်တည်း အနီးစပ်ဆုံး တူညီရမည်

သင့်လျော်သောပိုးသတ်ဆေးရွေးချယ်မှု
မိုးစပါးအတွက်
- မိတ်ဆွေပိုးဦးရေများသောကြောင့် ထိခိုက်နိုင်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်
- အစာစားချင်မှုကို ဟန့်တားသောအာနိသင်၊ အုံ့မှိုင်းသောရာသီဉတုဖြစ်နိုင်ခြင်းကြောင့် အရွက်တွင်း စိမ့်ဝင်မှုမြန်ပြီး အပင်တွင်း ရွေ့လျားမှုနှေးသော အာနိသင်ရှိဆေးမျိုးကို ဦးစားပေးရွေးချယ်ရမည်။
- Pymetrozine, Buprofezin, Flonicamid + Spirotetramat

နွေစပါးအတွက်
- မိတ်ဆွေပိုးဦးရေနည်းနိုင်ခြင်းကြောင့် ဆေးရွေးချယ်မှုအတွက် ဖြုတ်ညိုသီးသန့်အပေါ်သာ ဦးစားပေးရွေးချယ်နိုင်သည်။
- အရွက်တွင်းစိမ့်ဝင်မှုမြန်ပြီး အပူကြောင့် ဓာတ်တိုးနိုင်စွမ်း/အငွေ့ပျံနိုင်စွမ်းနည်းသည့် ပင်လုံးပြန့်အာနိသင်ရှိသော ဆေးအမျိုးအစားကို ဦးစားပေးရွေးချယ်သင့်သည်။
- Abamectin, Dinotefuran
- ပိုးဦးရေ အလွန်များပါက Fipronil + Flonicamid (တရာသီအတွက် ၁ ကြိမ်သာ အသုံးပြုရပါမည်။)

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အထွေထွှေဗဟုသုတများစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

Address

No. 5, Sin Thiri Street, Ward/1
Bogale

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Radanar Ayar Association - RDA posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category