Radanar Ayar Association - RDA

Radanar Ayar Association - RDA Radanar Ayar Rural Development Association is Myanmar Not-for-Profit Association working on the ground for the rural development and emergency aid.

12/10/2026

Super El Niño၊ အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းနှင့် မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်းတွင် ပိုးမွှားနှင့် ရောဂါကျရောက်နိုင်မှု ခန့်မှန်းချက်။

Super El Niño ဖြစ်ပေါ်လာပါက စိုက်ပျိုးရေးအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်နိုင်မလဲဆိုတာကို တောင်သူတိုင်းစိတ်ဝင်တစားရှိနေတဲ့အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။
Super El Niño ဆိုတာသည် အီကွေတာပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရဲ့ ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင်အပူချိန်ဟာ ပုံမှန်ထက် အလွန်မြင့်တက်လာသည့် အားပြင်းသော El Niño အခြေအနေကို ရည်ညွှန်းသည့် အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Super El Niño ဆိုတဲ့အသုံးအနှုန်းအတွက် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုတည်းကို နေရာတိုင်းမှာ တူညီစွာ အသုံးပြုခြင်းရှိဖို့မလိုပါဘူး။ El Niño ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံတိုင်းမှာ မိုးခေါင်ခြင်း၊ အပူချိန်မြင့်ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအခက်အခဲများ တစ်ပုံစံတည်း ဖြစ်ပေါ်မည်ဟု မဆိုနိုင်သလို ဒီဒဏ်ကို ခံရမယ့်အခြေအနေတွေသည်လည်း နိုင်ငံ၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဒေသအလိုက် ကွာခြားမှုရှိနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံလို မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်းကို မိုးရာသီအပြီး ဆောင်းရာသီအတွင်း စိုက်ပျိုးလေ့ရှိတဲ့ ဒေသတွေမှာတော့ မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးခြင်း၊ မြေအစိုဓာတ်လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းခြင်း၊ နေ့အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းနဲ့ အပူချိန်မြင့်သည့်ကာလ ကြာရှည်လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်မယ့်အနေအထားကို ဒီရက်ပိုင်းအတွင်း သိသာတဲ့အပူချိန်အရ ကြုံတွေ့ရမယ်လို့ သုံးသပ်ရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေအရ ပုံမှန်နှစ်တွေနဲ့ ကွာခြားနိုင်တာက သီးနှံကြီးထွားမှု၊ ပိုးမွှား၊ ရောဂါဖြစ်ပွါးမှုပုံစံတွေ ပြောင်းလဲနိုင်တာပါ။

အဓိကသတိပြုရမည့်အချက်သည် El Niño ဖြစ်နေခြင်းတစ်ခုတည်းထက် စိုက်ခင်းအတွင်း အမှန်တကယ်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အပူချိန်၊ မြေအစိုဓာတ်၊ လေထုစိုထိုင်းဆ၊ မိုးရွာသွန်းမှုပုံစံ၊ သီးနှံရဲ့ ကြီးထွားမှုအဆင့်တို့က ပိုးမွှားရောဂါကျရောက်နိုင်မှုကို ပိုပြီးတော့ တိုက်ရိုက်ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အောက်တိုဘာ ၈ ရက်ထုတ် NOAA Climate Prediction Center ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ El Niño ပိုမိုအားကောင်းလာနေပြီး ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီမှ မတ်လအထိ အားပြင်းမှ အလွန်အားပြင်းသည့်အဆင့်မှာ ရှိနေနိုင်ခြေ ၈၃% ကျော်ရှိကြောင်း သတင်းဖတ်ရပါတယ်။

ပဲစိုက်တဲ့မြေမှာ ပုံမှန်နှစ်တွေထက် မြေအစိုဓာတ်လျော့နည်းရင် အမြစ်ကနေ ရေစုပ်ယူနိုင်မှု လျော့ကျပြီး အပင်ရေငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချဖို့ အရွက်လေပေါက်တွေ ပိတ်တတ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အရွက်ကနေ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဝင်ရောက်မှုနည်းသွားမယ်၊ အလင်းမှီအစာချက်လုပ်မှုနဲ့ အာဟာရရွေ့လျားမှု လျော့နည်းနိုင်ပါမယ်။ ပန်းပွင့်ချိန်၊ အသီးတောင့်တည်ချိန်မှာ အစိုဓာတ်အလွန်နည်းခြင်းဟာ ပန်းကြွေခြင်း၊ အသီးတောင့်နည်းခြင်းနှင့် အစေ့အဆံသေးခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းကြောင့် အပင်ရဲ့အသက်ရှူနှုန်းနဲ့ ရေလိုအပ်မှုမြင့်တက် နိုင်ပြီး အပူဒဏ်ပြင်းထန်ရင် ဝတ်မှုန်ကူးခြင်း၊ ဝတ်မှုန်ရှင်သန်နိုင်မှုနဲ့ အသီးတောင့်တည်မှု ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ ပဲတီစိမ်းမှာ အပူဒဏ်နဲ့ ရာသီကုန်ပိုင်း ရေပြတ်လပ်မှုဟာ အထွက်နှုန်းကို ကန့်သတ်တဲ့ အရေးကြီးအချက်ဖြစ်ပါတယ်။

အပူဒဏ်နဲ့ ရေငတ်ဒဏ် တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ခြင်းဟာ အပင်ရဲ့ ပိုးမွှားရောဂါကျရောက်မှုအပေါ် ခုခံနိုင်စွမ်းနဲ့ ပြန်လည်ကြီးထွားနိုင်မှု ကျဆင်းလာနိုင်ပြီး အမြစ်နဲ့ပင်စည်အောက်ပိုင်းရှိ ရောဂါဖြစ်စေသက်ရှိအချို့က ရေငတ်ဒဏ်ခံစားနေရတဲ့ပဲပင်တွေကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခြောက်သွေ့တဲ့အခြေအနေတိုင်းမှာ ရောဂါအားလုံး ပိုပြီးဖြစ်နိုင်လားဆိုတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အချို့ရောဂါတွေလည်း ခါတိုင်းဖြစ်နေကျကနေ သက်သာတာလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။

မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်းမှာ ဘာပိုးတွေကျနိုင်သလဲဆိုရင် ဒါက Super El Niño တစ်ခုတည်းအပေါ် အခြေခံပြီး တိကျတဲ့ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရာခိုင်နှုန်းအရ ခန့်မှန်းလို့ခက်ပါတယ်။ အပူချိန်မြင့်ခြင်း၊ မိုးနည်းခြင်းနှင့် သီးနှံအခြေအနေများပေါင်းစပ်ပြီးမှ စိုက်ခင်းအတွင်း စောင့်ကြည့်သင့်တဲ့ဦးစားပေးအဆင့်ဆိုတာမျိုးပဲ မှန်းဆလို့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ခန့်မှန်းရရင်
လှေး (သရစ်) ကျရောက်မှုမြင့်နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပူနွေးခြောက်သွေ့တဲ့အခြေအနေရှိတဲ့ အချို့ဒေသမှာ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပြီး ပန်းပွင့်၊ ရွက်နုများ ပျက်စီးခြင်း၊ ပန်းကြွေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ယင်ဖြူ ကျရောက်မှုက အပူချိန်မြင့် စိုထိုင်းဆများရင် ပွါးများနှုန်းမြန်တဲ့ပိုးဖြစ်တာကြောင့် အစိုဓာတ်ရှိပြီး အပူချိန် သင့်တင့်သည့်ကာလမှာ တိုးပွားနိုင်သော်လည်း အပူလွန်ကဲမှု၊ လေတိုက် နှုန်းနည်းရင် အထိုက်အလျောက်သက်သာနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် အဝါရောင်မိုဇိတ်ဗိုင်းရပ်စ်ကို ကူးစက်စေတာတော့ မြန်နိုင်ပါတယ်။ အဖူးမဝင်ခင် မြေအစိုဓာတ်မလျော့ခင် စိုက်တဲ့ဒေသရဲ့ အပူချိန်မြင့်၊ ရွက်ဖျန်းအားဆေးအလွန်အကျွံအသုံးပြုတဲ့အခင်းတွေမှာ သတိထားဖို့လိုတဲ့ဖျက်ပိုးဖြစ်ပါတယ်။ အပင်ငယ်ကတည်းက ယင်ဖြူကျ၊ မိုစိတ်ကျလို့ အရွက်ဝါရင် ဆုံးရှုံးမှုကြီးနိုင်ပါတယ်။

ပျ၊ ပင်စည်ထိုးယင် သက်သာပါမယ်။ ရေကြီးနစ်မြုပ်ဖြစ်ထားတဲ့ဒေသတွေမှာတော့ အပင်ငယ်စဉ် သတိပြုရပါမယ်။ ကျန်ဒေသတွေမှာတော့ အရင်နှစ်တွေထက် သက်သာနိုင်ပါတယ်။

ပွင့်ထွေးပိုး ကျရောက်မှုက ကာလတိုနိုင်ပါတယ်။ ကျခဲ့ရင်တောင် အပူချိန်မြင့်တာနဲ့ ဘဝစက်ဝန်းပြည့်စုံမှုက ၁၈ ရက်ခန့်ပဲ လိုတတ်တာရယ်၊ Monocyclic လို့ခေါ်တဲ့ တရာသီမှာ သားဆက်တကြိမ်ပဲ ပွါးတတ်တဲ့ ဖျက်ပိုးအမျိုးအစားဖြစ်တာရယ်ကြောင့်ပါ။ ပြောရရင် ပွင့်ထွေးအတွက် ဆေးဖိုးကုန်တာ သက်သာနိုင်ပါတယ်။

မွှားပင့်ကူ - အပူချိန်မြင့်၊ စိုထိုင်းဆနည်းတဲ့အခြေအနေမှာ ဥအုနှုန်း၊ ပွါးများနှုန်းမြန်ပါတယ်။ အရင်နှစ်တွေက မကျဖူးတဲ့ဒေသတွေမှာတောင် ယခုနှစ် သတိပြုဖို့လိုလာနိုင်ပါတယ်။ မြေပဲစိုက်သူတွေလည်း သတိထားရမယ့်ဖျက်ပိုးဖြစ်ပါတယ်။

ပိုးတစ်မျိုးနဲ့တစ်မျိုး အပူချိန်ခံနိုင်ရည်၊ ရေငွေ့ဆုံးရှုံးမှုကို ခံနိုင်ရည်၊ မျိုးပွားနှုန်း မတူပါဘူး။ အပူချိန်တိုးလာတာနဲ့အမျှ သင့်တင့်တဲ့ အပူအတိုင်းအတာအတွင်း ပိုးတချို့ရဲ့ မျိုးပွါးနှုန်းတိုးနိုင်ပေမယ့် အပူလွန်ကဲလာရင် ဥပေါက်နှုန်း၊ ပိုးလောင်းရှင်သန်မှု၊ အရွယ်ရောက်ပိုးတွေရဲ့ အသက်ရှင်မှု ကျဆင်းနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရာသီဥတုခန့်မှန်းချက်ကို အခြေခံပြီး ပိုးသတ်ဆေးကြိုတင်ဖျန်းခြင်းထက် စိုက်ခင်းအတွင်း ပိုးအရေအတွက်၊ အမျိုးအစား၊ ထိခိုက်မှုကို အခြေခံပြီးဆုံးဖြတ်ခြင်းက ပိုပြီးသင့်လျော်ပါတယ်။

ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို စဉ်းစားမယ်ဆိုရင် မူလကတည်းက စိုက်ခင်းမြေမှာ/မျိုးစေ့မှာ ရောဂါဖြစ်စေသက်ရှိရှိနေခြင်း၊ သီးနှံရဲ့ခံနိုင်ရည်၊ ရာသီဥတုအခြေအနေတို့ကို ပေါင်းစပ်စဉ်းစားဖို့လိုပါတယ်။ ရောဂါတစ်မျိုးချင်းအလိုက် အပူချိန်၊ အရွက် စိုစွတ်နေသည့်ကြာချိန်၊ မြေအစိုဓာတ် လိုအပ်ချက်တို့ ကွာခြားပါတယ်။
သုံးသပ်မယ်ဆိုရင်

အဝါရောင်မိုစိတ်ရောဂါ (အစောပိုင်း ယင်ဖြူကျပြီး အပူချိန်မြင့်နေရင် ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေမြင့်ပါတယ်။ ယင်ဖြူကျလို့ ဆေးဖျန်းပြီး စိတ်ချနေလို့မရပါဘူး။ နောက် ၁၀ ရက်အတွင်း အရွက်မဝါမှ စိတ်အေးရမှာပါ။ ပဲပင် ခံနိုင်ရည်ရှိဖို့လိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့် P, K, S, Zn ပြည့်ဝစွာစားနိုင်ဖို့လိုပါတယ်)။

ဆာကိုစပိုးရား၊ ဖားဥ၊ မှဲ့ပြောက်စွန်း သက်သာနိုင်ပါတယ်။ ဒီရောဂါတွေက နှင်းမြူကျ၊ စိုထိုင်းဆများတာကို မှီခိုတဲ့ရောဂါတွေပါ။ အကယ်၍ အချိန်အခါမဟုတ် မိုး၊ မုန်တိုင်းလာခဲ့မှသာ သတိထားရပါမယ်။ အပူချိန်မြင့်ရင် ကျရောက်မှုနည်းပါတယ်။ ပဲအတွက် ရွက်ဖျန်းအားဆေးထက် အစောပိုင်း မြေဩဇာကပိုပြီးအားသာချက်ရှိနိုင်ပါတယ်။

ရေကြီးနစ်မြုပ်ဖြစ်ထားတဲ့ဒေသမှာ မြင့်လာတဲ့အပူချိန်ကြောင့် ယခင်က မြစ်ခြောက်ဆွေးကျဖူးရင် အလွန်စိတ်ပူရမယ့်အနေအထားဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မြစ်ခြောက်ဆွေးကို ပဲပင်ညှိုးမှ လက်ပူတိုက်ပြီး မှိုသတ်ဆေးရှာလည်း အပိုပါပဲ။ သက်ဆိုးရှည် အကြမ်းခံတဲ့ မြေဆောင်ရောဂါဖြစ်တာကြောင့် မြေကို အချိန်ယူပြုပြင်ခြင်းကသာ သက်သာစေမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဖျူစေရီယမ်ပင်ညှိုးကျဖူးတဲ့ဒေသတွေမှာလည်း သတိပြုဖို့လိုပါမယ်။ မြေပြုပြင်ခြင်း၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ ထရိုင်ကိုဒါးမား၊ ရိုင်ဇိုဘီယမ်၊ အီးအမ် အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။ အပင်ညှိုးမှ မှိုသတ်ဆေးဖျန်းတာက အလွန်နောက်ကျပြီး ငွေကုန်ကြေးကျများစေပါတယ်။

မိမိဒေသ ရေမြေ၊ ရောဂါကျဖူးတဲ့ရာဇဝင်အလိုက် ဘာတွေကိုကြိုတင်ပြင်ဆင်ရမလဲဆိုတာ သုံးသပ်နိုင်ဖို့ ယေဘုယျအခြေအနေများကို ဆွေးနွေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများ စာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

ပြင်းထန်တဲ့လာနီညာတဲ့ ကြုံရပြီဆိုတော့ ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်ကြမလဲ။ အကျိုးရှိရာရှိကြောင်း ပြောချင်တာတစ်ခုရှိတယ်။အဲဒါကတော့ လာမယ့်န...
12/10/2026

ပြင်းထန်တဲ့လာနီညာတဲ့
ကြုံရပြီဆိုတော့ ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်ကြမလဲ။
အကျိုးရှိရာရှိကြောင်း ပြောချင်တာတစ်ခုရှိတယ်။
အဲဒါကတော့ လာမယ့်နွေစပါးစိုက်ပျိုးသူတွေအတွက်ဖြစ်ပါတယ်။
နွေစပါးစိုက်ပျိုးရာမှာ အရေးကြိးဆုံးလိုအပ်မှုက ရေပါပဲ။
‌ဒီဖြစ်စဥ်မှာရေကို လိုသလိုရဖို့ ခက်ခဲနိုင်တယ်။
ရေမရလို့ ရေတင်ရမယ်ဆို ခုဒီဇယ်ဆီဈေးနဲ့ စရိတ်အများကြိးတက်သွားနိုင်တယ်။
အကြံပြုချင်တာကတော့
ရေရရှိနိုင်ခြေကို ဦးစားပေးရွေးချယ်ပါ။
ရေရရှိနိုင်ဖို့အသင့်အတင့်သာရှိရင် ရေနည်းလိုမျိုးကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးပါ။
ဒီနှစ်ခုကို ချင့်ချိန်ဖို့ အကြံပေးချင်ပါတယ်။
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်က ရေအတက်အကျရှိတဲ့နေရာတွေမှာ ပိုသတိပြုသင့်ပါတယ်။

(ပုံကအဟောင်းပါ)

09/10/2026

မြန်မာ့ပေါ်ဆန်း ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးဆန် (World Best Rice Award 2026) ဆုရရှိ

၁။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် International Commodity Institute, The Rice Trader အဖွဲ့အစည်းက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မနီလာမြို့တွင်ကျင်းပသော International World Rice Conference 2026 တွင် နိုင်ငံတကာ ဆန်အမျိုးအစားများ ပါဝင်ပြသခဲ့ပြီး ဆန်အရည်အသွေးယှဉ်ပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ရာ မြန်မာ့ ပေါ်ဆန်းဆန်သည် World Best Rice Award ဆု ချီးမြှင့်ခြင်းကို လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ဟိုချီမင်းမြို့တွင်ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာဆန်စပါးညီလာခံ နှင့် ဆန်အမျိုးအစားများပြပွဲနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ပွဲ တွင် မြန်မာပေါ်ဆန်းသည် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးဆန် (World Best Rice Award) ကို လက်ခံရရှိခဲ့၍ ယခု ရရှိမှုသည် ဒုတိယအကြိမ် ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်၏ “မြန်မာ့ပေါ်ဆန်း တစ်ခေတ်ဆန်းစေရမည်” ဆိုသော လမ်းညွှန်ဆောင်ပုဒ်နှင့်အညီ ယခုလို နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုဆု ရရှိခြင်းအတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ ဝန်ကြီးဌာနများ၊ ပေါ်ဆန်းစိုက်ပျိုးသော တောင်သူလယ်သမားများ၊ စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်များ၊ သုတေသီများ၊ ဆန်စက်လုပ်ငန်းရှင်များ၊ ကုန်သည်များ၊ ကုမ္ပဏီများနှင့် ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သူများ အားလုံးကို အထူးကျေးဇူးတင်ရှိပါကြောင်းနှင့် ဆက်လက်၍ ပူးပေါင်းကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နေမှုများကို ဂုဏ်ယူစွာအသိအမှတ်ပြုပါကြောင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။

၂။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ (၇) ရက်မှ (၁၀)ရက်အထိ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မနီလာမြို့တွင် ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါးညီလာခံ နှင့် ဆက်စပ် ဆွေးနွေးပွဲများ၊ ပြပွဲများကို စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆန်စပါးအသင်းချုပ် တို့၏ အစိုးရ-ပုဂ္ဂလိက ပို့ကုန်မြှင့်တင်ရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဆန်ပို့ကုန်ကုမ္ပဏီများ၊ စုစုပေါင်းကိုယ်စားလှယ် (၅၅) ဦး ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ အသင်းချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးရဲမင်းအောင် အနေဖြင့် Myanmar Rice Outlook 2026 ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပါဝင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး မြန်မာ့ဆန် ပြခန်းကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့ပါသည်။ ခရီးစဉ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ဆန် တိုးမြှင့်တင်ပို့နိုင်ရေး၊ မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အာဖရိက နိုင်ငံများသို့ ဆန်တိုးမြှင့် တင်ပို့နိုင်ရေးတို့ကို ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပါဝင်တက်ရောက်သော ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် အရောင်းအဝယ်စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုနိုင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းနိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဆန်စပါးအသင်းချုပ် အနေဖြင့် နိုင်ငံတော်၏ လမ်းညွှန်မှုများနှင့် အညီ မြန်မာ့လယ်ယာထွက်ကုန် တန်းမြင့်ဆန် များကို ယခုဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ တွင် တန်ချိန် (၃) သန်း ပို့ကုန်ရည်မှန်းချက်ထားပြီး အဆိုပါ ရည်မှန်းချက်ကို ပြည့်မီကျော်လွန်စေရေးအတွက် ပုဂ္ဂလိကအခန်းကဏ္ဍမှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်အပ်ပါသည်။

MRF page မှကူးယူဖေါ်ပြပါသည်။

05/10/2026

မွှားပင့်ကူမျိုးစိတ်များ၊ ကျရောက်သည့်သီးနှံများနှင့် ဖျက်ဆီးမှုလက္ခဏာများ

မွှားပင့်ကူ (spider mites) များဟာ သီးနှံများတွင် စီးပွားရေးအရ အရေးကြီးသောစုပ်စားဖျက်ပိုးအုပ်စုဖြစ်ပြီး သီးနှံအလိုက်ကျရောက်တတ်တဲ့ မျိုးစိတ်လည်းမတူနိုင်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် Tetranychus urticae (အစက်အပြောက်နှစ်ခုပါသော မွှားပင့်ကူ)၊ Tetranychus cinnabarinus (မွှားပင့်ကူနီ), Panonychus citri (ရှောက်သံပုရာမျိုးဝင် သီးနှံတွေမှာကျရောက်သော မွှားပင့်ကူ) နှင့် Panonychus ulmi (မွှားပင့်ကူအဖြူ) တို့ဟာ တွေ့ရများသောမျိုးစိတ်တွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် Polyphagotarsonemus latus (broad mite) နှင့် Aculops lycopersici (ခရမ်းချဉ် russet mite) တို့သည် taxonomic အရ မွှားပင့်ကူအုပ်စုတစ်ခုတည်းမှာမပါဝင်ပေမယ့် သီးနှံများမှာမွှားပင့်ကူလိုပဲ အရေးကြီးတာကြောင့် စိုက်ခင်းမှာသေချာလေ့လာပြီး ကာကွယ်နှိမ်နင်းနည်းအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့လိုအပ်ပါတယ်။
မွှားပင့်ကူမျိုးစိတ်အလိုက် ဖျက်ဆီးမှုလက္ခဏာမတူသလို ဦးစားပေးရွေးချယ်သင့်တဲ့ ဆေးလည်း မတူတတ်ပါဘူး။

အစက်အပြောက်နှစ်ခုပါသော မွှားပင့်ကူသည် သီးနှံအမျိုးအစားများစွာကို တိုက်ခိုက်နိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ပဲမျိုးစုံ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သခွား၊ ခရမ်းချဉ်၊ ငရုတ်၊ စတော်ဘယ်ရီနဲ့ အလှစိုက်ပန်းပင်တွေမှာ အဓိက ကျတတ်ပါတယ်။ လက္ခဏာအနေနဲ့ အရွက်အောက်ဘက်မှာအများဆုံးနေထိုင်ပြီး အပင်ဆဲလ်များမှအရည်ကို စုပ်ယူစားသုံးတာကြောင့် အရွက်ပေါ်မှာအစပိုင်း အဝါဖျော့ သို့မဟုတ် အဖြူဖျော့ရောင် အစက်အပြောက်ငယ်များပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ပိုးကောင်အရေအတွက်များပြားလာရင် အရွက်တစ်ရှူးသားဝါလာပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ကြေးနီရောင်ပြောင်းသွားခြင်း၊ အရွက်ခြောက်ခြင်း၊ အရွက်ကြွေခြင်းဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီမျိုးစိတ်က ပင့်ကူချည်မျှင်ပြုလုပ်မှုထင်ရှားတာကြောင့် အရွက်တွေနဲ့ အပင်အပေါ်ပိုင်းမှာ ပင့်ကူမျှင်များတွေ့ရှိခြင်းက အစက်အပြောက်နှစ်ခုပါသော မွှားပင့်ကူဖြစ်ကြောင်း စိုက်ခင်းမှာသိသာတဲ့လက္ခဏာ ဖြစ်ပါတယ်။

မွှားပင့်ကူနီ - ပဲ၊ ဝါ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ပန်းပင်များမှာ ကျရောက်တတ်ပြီး အရွယ်ရောက်ပင့်ကူများဟာ အနီရောင် သို့မဟုတ် နီညိုရောင်ပိုမိုထင်ရှားနိုင်သော်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာအရောင်တစ်ခုတည်းကို အခြေခံပြီး မျိုးစိတ်ကိုအတည်ပြုသတ်မှတ်လို့တော့မရပါဘူး။ ပျက်စီးမှုလက္ခဏာအရ အစက်အပြောက်နှစ်ခုပါမွှာပင့်ကူမျိုးစိတ်နဲ့ အလွန်ဆင်တူနိုင်တာကြောင့် မျိုးစိတ်ကိုတိကျစွာဖို့ခက်ကာ အချို့အခြေအနေတွေမှာသုံးသပ်ချက်လိုအပ်မှုဖြစ်တတ်ပါတယ်။ မိုက်ကရိုစကုပ် အသုံးပြုမှသာ သေချာနိုင်ပါတယ်။

လိမ္မော်၊ သံပုရာအုပ်စုသီးနှံများမှာကျတတ်တဲ့ မွှားပင့်ကူလက္ခဏာက အရွက်အစက်အပြောက်၊ အရွက်ဝါ၊ ထိုမှတဆင့် ကြေးနီရောင်ပြောင်း၊ အရွက်ခြောက်တာဖြစ်စေပေမယ့် သိသာတာက ပင့်ကူချည်မျှင်မထုတ်တာပါ။ ထုတ်ရင်တောင် သိသာတဲ့ပမာဏ မတွေ့ရတတ်ပါဘူး။

ဒါ့အပြင် Broad mite လို့ခေါ်တဲ့ မျိုးစိတ်တစ်ခုကတော့ (Polyphagotarsonemus latus) မွှားပင့်ကူအစစ်မဟုတ်သော်ပေမယ့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ပန်းပင်တွေမှာ အရေးကြီးတဲ့ ပင့်ကူဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အရွက်နုတွေ၊ အညွန့်ထိပ်တွေ၊ ကြီးထွားနေတဲ့ တစ်ရှူးသားတွေကိုခြစ်စားပြီးအရွက်နုတွေကွေးကောက်နေစတာ၊ ထူလာခြင်း၊ ပုံပျက်ခြင်း၊ ကြီးထွားမှုရပ်တန့်ခြင်းနဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်မမှန်တဲ့ အညွန့်တွေ တွေ့ရခြင်း စတဲ့လက္ခဏာတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ငရုတ်၊ ခရမ်းချဉ်၊ အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရွက်နုပုံပျက်မှုကို virus ရောဂါ သို့မဟုတ် ပေါင်းသတ်ဆေးဒဏ်ဟုသတ်မှတ်မည့်အစား broad mite ကျတာကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့လိုတတ်ပါတယ်။ အရွယ်အစားအလွန်သေးငယ်တာကြောင့် လက်တွေ့စိုက်ခင်းမှာ သာမန်မျက်စေ့နဲ့ သတိပြုမိဖို့တောင် ခက်ပါတယ်။ အရွက်လက္ခဏာကို မိုက်ကရိုစကုပ်အောက်မှာ ကြည့်မှသာ သိရတတ်တာကြောင့် ကာကွယ်နှိမ်နင်းနည်း အလွဲမှားတတ်ဆုံးပြဿနာပါ။

ခရမ်းချဉ်မှာ ကျတတ်တဲ့ russet mite လို့ခေါ်တဲ့ Aculops lycopersici မျိုးစိတ်ကတော့ taxonomic အရ မွှားပင့်ကူမဟုတ်ဘဲ eriophyid mite အုပ်စုဖြစ်ပါတယ်။ ခရမ်းချဉ်မှာကျတတ်ပြီး အများအားဖြင့် အပင်အောက်ပိုင်းမှစကာ အရွက်၊ ရွက်ရိုးတံ၊ ပင်စည်မှာ ကြေးနီရောင် အစက် အပြောက်ငယ်တွေကတဆင့် အညိုရောင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်စေပြီး ဖျက်ဆီးမှုပြင်းထန်ရင် အရွက်ခြောက်ခြင်း၊ အပင်ကြီးထွားမှု ကျဆင်းခြင်းဖြစ်စေပါတယ်။ ခရမ်းချဉ်မှာ ပင်စည်၊ အရွက်တွေ ကြေးနီရောင်ဖြစ်တယ်ဆိုရုံနဲ့ အစက်နှစ်စက်ပါ မွှားပင့်ကူလား၊ မွှားပင့်ကူနီလား၊ eriophyid mite လား သေချာသုံးသပ်ဖို့ လိုနိုင်ပါတယ်။

မျိုးစိတ်ကွာခြားရင် ဆေး AI ရွေးချယ်မှုကွာခြားပါသလားဆိုရင်တော့
မွှားပင့်ကူမျိုးစိတ်ကွာခြားတဲ့အခါ အသုံးပြုရမယ့် ဆေးက မဖြစ်မနေ တစ်မျိုးစီကွဲပြားရမယ်လို့တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဥပမာ abamectin သည် မွှားပင့်ကူမျိုးစိတ် အမျိုးမျိုးအတွက်အသုံးပြုနိုင်သပြီး Bifenazate၊ acequinocyl၊ fenpyroximate၊ pyridaben၊ spiromesifen၊ spirodiclofen၊ etoxazole၊ Hexythiazox စတဲ့ မွှားပင့်ကူဆေးတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့်မျိုးစိတ်တစ်မျိုး အတွက် AI တစ်မျိုးဆိုတဲ့ ရွေးချယ်နည်းထက် မျိုးစိတ်၊ ကျနေတဲ့သီးနှံ၊ မွှားပင့်ကူရဲ့ ဘဝအဆင့်၊ ဆေးယဉ်ပါးမှုအခြေအနေ၊ အညွှန်းစာမှာ မွှားပင့်ကူကျနေတဲ့ သီးနှံအပေါ် အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်ဆိုတဲ့ ဖော်ပြချက်ပါ/မပါ စတာတွေကို ထည့်ပြီး သုံးသပ်ရွေးချယ်ဖို့လိုပါတယ်။

မွှားပင့်ကူရဲ့ ဘဝအဆင့်ဟာ AI ရွေးချယ်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်ဖြစ်ပြီး ဥများနဲ့ အကောင်ငယ်အဆင့်အများအပြားရှိနေတဲ့အခြေအနေမှာ etoxazole ၊ Hexythiazox၊ Clofentezine လို မွှားပင့်ကူအကောင်ငယ်ကနေ အကောင်ကြီးဖြစ်ဖို့ဟန့်တားတဲ့အာနိသင်ရှိ AI တွေကို ရွေးသင့်ပါတယ်။ ဒီဆေးတွေက မွှားပင့်ကူအကောင်ကြီးတွေကို ချက်ချင်းသေစေ (knock-down) နိုင်ခြင်းမရှိပါဘူး။

လှုပ်ရှားနိုင်တဲ့ အကောင်ငယ်အဆင့်နဲ့ အကောင်ကြီးတွေများစွာတွေ့ရရင်တော့ Abamectin, Bifenazate, Acequinocyl, Fenpyroximate, Pyridaben၊ Spiromesifen၊ Spirodiclofen စတဲ့ဆေးတွေက ထိရောက်မှုကောင်းပါတယ်။ ဆေးတစ်ကြိမ်ဖျန်းပြီး အကုန်ရှင်းမယ်ဆိုတဲ့အစား လက်ရှိပိုးဦးရေနဲ့ ဘဝအဆင့်ကိုသိပြီး ဆေးစနစ်တကျရွေးချယ်တာက ပိုသင့်လျော်ပါတယ်။
ဆေးရွေးချယ်ရာမှာ ဘာ မျိုးစိတ်လဲ ဆိုတာနဲ့အတူဘယ် အဆင့်က အများဆုံးလဲဆိုတာကိုလဲစစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။
အစက်အပြောက်နှစ်ခုပါ မွှားပင့်ကူနဲ့ မွှားပင့်ကူနီမျိုးစိတ်တွေက ဆေးယဉ်ပါးမှုအလွန်ဖြစ်လွယ်တာကိုလည်း သတိပြုပါ။

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

16/09/2026

သီးနှံပင်တွေမှာ သူတို့ရဲ့ ရှင်သန်၊ သီးပွင့်မှုအတွက် ပုံမှန်လုပ်ငန်းစဉ်တွေရှိပါတယ်။ ဥပမာ - အစာချက်လုပ်မှု၊ ပင်ငွေ့ပျံမှု၊ အသက်ရှုမှု၊ ဆဲလ်ကွဲပွါးမှု၊ ဆဲလ်နံရံတည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ကလိုရိုဖီးလ်ထုတ်လုပ်မှု၊ antioxidants system တွေ၊ အင်ဇိုင်းနဲ့ဟော်မုန်းညီမျှစွာထုတ်လုပ်မှုတွေ၊ အစာအာဟာရနဲ့ ရေကိုအသုံးချမှု/စုပ်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်တွေ စသဖြင့် ပုံမှန်ဆောင်ရွက်ပါတယ်။

သီးနှံပင်ပေါ်ကို ဓာတုဆေးတစ်မျိုး ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်စေ၊ မှိုသတ်ဆေးဖြစ်စေ ပက်ဖျန်းလိုက်တဲ့အခါ ဆေးဖျန်းပြီးတစ်ရက်လောက်မှာ အရွက်လေးတွေ ငိုက်သလိုဖြစ်နေတာ၊ အပင်လေး နွမ်းသလိုဖြစ်နေတာ၊ နောက်တစ်ရက် နှစ်ရက်လောက်ကြာမှ ပုံမှန်အခြေအနေကို ပြန်တွေ့ရတာမျိုးကို တောင်သူတိုင်းကြုံဖူးမှာပါ။ ဒါကို ဆေးဖျန်းပြီးနောက် အပင်ကခံစားရတဲ့ chemical induced stress လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတုဆေးကြောင့် ယာယီဖိစီးမှုဖြစ်တဲ့အကြောင်းအရင်းပါ။

လူတွေမှာတောင် ပဋိဇီဝဆေးတမျိုးမျိုးလိုအပ်လို့သောက်ရရင် ခဏတာ မူးနောက်နောက် ခံစားရပြီး နာရီဝက်လောက်ကြာမှ ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်သွားတာမျိုးရှိတတ်သလိုပါပဲ။ ဓာတုဆေး (အထူးသဖြင့် ပင်လုံးပြန့်ဆေး) တွေသည် အပင်တွင်းမှာ ပျံ့နှံ့နိုင်တယ်ဆိုရာမှာ အပင်မှာ ဆေးပျံ့နှံ့ဖို့ သီးသန့်လမ်းကြောင်းမရှိပါဘူး။ အစာကြောစီးကပျံ့တဲ့ဆေးဟာ အစာချက်လုပ်မှုဖြစ်စဉ်ကရတဲ့ C6H12O6 (ဂလူးကိုစ့်) သကြားဓာတ်ကို အရွက်ကနေ တပင်လုံးကို ဖြန့်ဝေပေးတဲ့ လမ်းကြောင်းကပဲ ဆေးက ပျံ့ပါတယ်။ ရေကြောစီးကပျံ့တဲ့ဆေးသည်လည်း အမြစ်ကစုပ်ယူလိုက်တဲ့ ရေနဲ့ အာဟာရပျော်ရည်တွေ စီးဝင်ရာလမ်းကြောင်းကပဲ ပျံ့နှံ့ပါတယ်။

ဆေး အပင်တွင်းကို ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ပျံ့နှံ့ဖို့အတွက် အပင်ရဲ့ ဂလူးကိုစ့်ပို့ရာလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ရေနဲ့အာဟာရပို့တဲ့လမ်းကြောင်းမှာ အတူတွဲပြီးပျံ့နှံ့နိုင်ဖို့ သဟဇာတဖြစ်ဖို့ အချိန်တစ်ခုလိုပါတယ်။ ဘယ်လောက်ကြာကြာလိုသလဲဆိုတာသည် AI အမျိုးအစားအလိုက်၊ အပင်အမျိုးအစားအလိုက်၊ ဆေး ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်မှုပုံစံအလိုက်၊ သုံးလိုက်တဲ့နှုန်းထားအလိုက်၊ အပူချိန်/အစိုဓာတ်အလိုက် ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဆေးနဲ့ အပင် ညှိနှိုင်းနေဆဲကာလကို stress ကာလ (အရွက်လေး၊ အပင်လေး ခပ်နွမ်းနွမ်းနဲ့ ဖိစီးမှုရှိနေတဲ့ကာလဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အချို့ဆေးတွေသည် မနက်ဆေးဖျန်းပြီး ညနေပိုင်းမှာ အပင်က မူလအတိုင်း ပြန်လည်လန်းဆန်းလာတာမျိုးတွေ့နိုင်သလို အချို့ဆေး (အထူးသဖြင့် မှိုသတ်ဆေး) တွေသည် ဖျန်းပြီး ၃ ရက်ခန့်ကြာမှ အပင်က ပုံမှန်လန်းဆန်းလာတာမျိုး တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ stress ကာလ မဖြစ်စေတဲ့ဆေးဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အနည်းနဲ့အများသာ ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
အပင်က ဓာတုဆေးတစ်ခုဖျန်းပြီး ဖိစီးမှုကာလကို ဖြတ်သန်းနေချိန်မှာ မနက်ပိုင်း မှိုသတ်ဆေးဖျန်း၊ အဲဒီညနေမှာပဲ ပိုးသတ်ဆေး ထပ်ဖျန်းတာမျိုး၊ ယင်ဖြူတို့ သရစ်ပိုးတို့ ကျလို့ နေ့စဉ်ဆေးဖျန်းတာမျိုး ဆောင်ရွက်ခြင်းဟာ အပင်အတွက် ဆေးတစ်ခုနဲ့ ဖိစီးမှုကာလ မပြီးသေးခင် နောက်ဆေးတစ်မျိုးရဲ့ဒဏ်ကို ဆက်ပြီးခံရရင် သူ့ရဲ့ ပင်ကိုယ်ဇီဝကမ္မလုပ်ငန်းစဉ်တွေ ပုံမှန်လည်ပတ်ဖို့ အခြေအနေပေးနိုင်ပါ့မလား။ ဆေးသာဖျန်းနေရတယ်အပင်က ထင်သလောက်ဖြစ်မလာဘူးဆိုတာမျိုး ကြုံရတဲ့အခါ ကိုယ်ရဲ့ ဓာတုဆေးအသုံးပြုနည်းစနစ် လွဲမှားနေသလားဆိုတာရယ်၊ အပင်ရဲ့ stress ကာလဆိုတာရယ်ကို ထည့်တွေးသင့်/မသင့် သုံးသပ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
ကျမတို့အနေနဲ့ ပိုးကျတယ်၊ ပိုးသေရင်ပြီးရော။ ရောဂါကျတယ်၊ ရောဂါသက်သာရင်ပြီးရောဆိုတဲ့ ရှုထောင့်တစ်ခုထဲကို တွေးရမှာမဟုတ်ပဲ Crop physiology လို့ခေါ်တဲ့ သီးနှံပင်ရဲ့ ဇီဝကမ္မလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထိခိုက်နိုင်ခြေ ဆိုတာကိုလည်း ထည့်သွင်းသုံးသပ်မှသာ နောက်ဆုံးမျှော်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ အထွက်နှုန်းကောင်းခြင်း၊ သီးနှံအရည်အသွေးကောင်းခြင်းဆိုတာကို ရနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

ဖျက်ပိုးနဲ့ရောဂါရဲ့ ဆေးယဉ်ပါးနိုင်ခြေဆိုတာအပြင် သီးနှံပင်ဘက်က သုံးသပ်ဖို့လိုတဲ့အချက်ကို တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတုဆေးအသုံးပြုခြင်းနဲ့ပက်သက်ရင် ရှုထောင့်တစ်ခုထဲက စဉ်းစားခြင်းဟာ အားနည်းချက်များစွာကိုကြုံရတတ်ပါတယ်။

Dr. DaDa
Ph.D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများ စာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

15/09/2026

#ကိုကျော်ဖတ်ရန်စာ

သဘာဝမြေဩဇာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသူတွေ
တွေ့လာရတယ်။
ဝမ်းသာစရာ
Rachel Carson ရဲ့
Silent spring စာအုပ်ကို အမှတ်ရတယ်။
အတွေးထဲပေါ်လာတာတွေ အများကြီးပဲ။
တောင်သူတွေအတွက်ရော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက်ရော အဖိုးနည်းဝန်ပါ အကျိုးရှိ‌စေချင်ပါတယ်။

မျိုးစပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ် ရောင်းချသူတွေ ‌ကုမ္ပဏီတွေ အစုအဖွဲ့လေးတွေ ပေါ်ပေါက်လာတယ်။
ဝမ်းသာစရာပဲ။
အောင်မြင်ကြပါစေ။
တစ်ခါက ကြားဖူးခဲ့တဲ့စကား ပြန်ပြောပြချင်တယ်။
ရှေး ဆန်စက်ပိုင်ရှင်ကြိးတစ်ဦးနဲ့ ဆုံတော့
"စက်ကောင်းပေမယ့် စပါးညံ့ရင် ဘယ်လိုမှ ထိန်းကြိတ်လို့မရဘူး။
စပါးကောင်းရင် စက်ညံပေမယ့် ထိန်းကြိတ်လို့ရတယ်ဆိုတဲ့အကြောင်း" သက်ကြီးစကား ကြားခဲ့ဖူးတယ်။
စပါးကောင်းလိုချင်ရင်
စပါးအရည်အသွေးကောင်းဖို့ဆိုရင်
မျိုးကောင်းမျိုးသန့်တွေ အသုံးပြုစိုက်ပျိုးဖို့ အရေးကြိးတဲ့အကြောင်း နိုးနိုးကြားကြား ဖြစ်လာတာ သိပ်တော့မကြာသေးဘူး။
"ဘယ်စပါးမျိုးကို စိုက်မှာလဲ" ဆိုတဲ့အထိ ဈေးကွက်နဲ့ချိတ်ဆက် စဉ်းစားရွေးချယ်စိုက်ပျိုးကြရင်ဖြင့် ပိုမိုပြည့်စုံသွားမှာလို့ အတွေးပေါ်ပါတယ်။
ရောင်းကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် ဈေးကွက်ထဲရောက်လာတဲ့ မျိုးကောင်းမျိုးသန့်စပါးကို တောင်သူတွေလည်း အလွယ်တကူ ဝယ်ယူသုံးစွဲနိုင်ကြပါစေ။

Warehouse receipt system လုပ်မယ်လို့ ကြားရတယ်။
သတင်းကောင်းပါပဲ။
အဆင်ပြေရင်တော့( Price risk )ကို တောင်သူတွေ ကျော်နိုင်မယ်။
တောင်သူတွေပြောနေကျ စပါးပေါ်ရင် ဈေးကျပြီဆိုတဲ့ အကျပ်အတည်းကို ကုစားနိုင်ဖို့ သင့်လျော်တဲ့အစီအစဉ်တစ်ခုပါပဲ။
ကြိုဆိုသင့်တယ်။
ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲရတဲ့အလုပ်နဲ့ သိုလှောင်ရုံအလုပ် တွဲနေတာကြောင့် ထောင့်စေ့အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မယ်ဆိုရင်တော့ အကျိုးရှိကြမှာပါ။
တောင်သူလည်းအကျိုးရှိ စားသုံးသူလည်းအကျိုးရှိဆိုတဲ့ အသင့်တင့်ဆုံးရလဒ်ကို မျှော်လင့်ပါတယ်။
Conflict of interest နည်းပါစေ။

ဒီတိုင်းပြည်မှာတော့ စားလည်းစားပြိး ပြည်ပကိုလည်းရောင်းတဲ့ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ် ရောင်းချတဲ့ အလုပ်ဟာ လူအတော်များများနဲ့ပတ်သက်ပါတယ်။
နည်းလမ်းများစွာနဲ့ တိုးတက်ရာတိုးတက်ကြောင်း လုပ်ခဲ့ကြတာလည်း အများအပြား ရှိခဲ့တယ်။
ခုထိလည်း လုပ်ကြဆဲပဲ။
ထင်သလောက် မရောက်တာကတော့
တစ်ခုခု လွဲချော်နေလို့ပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
ပြုပြင်စရာ ဖြည့်စွက်စရာ တိုးချဲ့စရာတွေ အများအပြားရှိလို့ အပြောင်းအလဲလုပ်ကြရတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် အနာတရအဖြစ်ခံရတာတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။
အဲသည်လိုလူပုဂ္ဂိုလ်တွေ များစွာပေါ်ထွန်းစေချင်တယ်။
ဒါပေမယ့်လည်း
မဖြစ်နိုင်တာတွေကြား ဖြစ်နိုင်တဲ့အနည်းအပါးကို လုပ်ကြဖို့ပဲ ရှိပါတယ်။

အုန်းသစ်(၁၂ရက်စက်တင်ဘာ၂၀၂၃)

13/09/2026

နေ့လည်က မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖုန်းဆက်မေးပါတယ်။ ဂန္ဓမာမှာ ယင်ဖြူကျလို့ တောင်သူက နေ့တိုင်းပိုးသတ်ဆေးတွေ (တစ်မျိုးမက) ရောနှောပြီးဖျန်းပါတယ်။ အဲလိုမဖျန်းဖို့ပြောတော့ နေ့တိုင်းဖျန်းတာတောင် ယင်ဖြူတွေမနိုင်တာ မဖျန်းရင်ပိုဆိုးမှာပေါ့လို့ တောင်သူက ပြောပါတယ်တဲ့။ အရွက်မှာလည်း ကြပ်ခိုးမှိုတွေ အများကြီးဖြစ်နေပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

တခါတရံမှာ တောင်သူတွေ အမြတ်နည်းတယ်၊ ရှုံးတယ်၊ ရတဲ့ဈေးနဲ့ စိုက်စရိတ် တွက်ခြေမကိုက်ဘူးလို့ ပြောကြရင် ပြဿနာက တောင်သူကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေတာမျိုးလည်း ရှိတတ်ကြောင်း သတိထားမိတာ ကြာပါပြီ။ ဆေးနေ့တိုင်းဖျန်းတာတောင် ယင်ဖြူမကုန်တာ မဖျန်းရင် ပိုဆိုမှာပေါ့ဆိုတဲ့အတွေးဟာ အတော် အံ့အားသင့်စရာပါ။
ကျနော်တို့ဆီမှာက ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ရင် သူ့ကြောင့်လို့ လက်ညှိုးထိုးဖို့ကို အရင်တွေးတတ်ကြပြီး ငါများဘာမှားတာလုပ်မိလို့များလဲလို့ တွေးတာက နည်းပါတယ်။ အခုဖြစ်စဉ်မှာ တောင်သူက လွဲမှားနေတယ်လို့သာ အဓိကပြောရမှာပါ။ ဆေးသွားဝယ်ရင် ဆေးဆိုင်က ဈေးရောင်းသူဖြစ်တာကြောင့် ဝယ်သူရှိရင်ရောင်းမှာပါပဲ။ ဓာတုဆေးကို ဖျန်းမယ် မဖျန်းဘူး ဘယ်သူဘာပြောပြော (ဘယ်သူက ဆေးအတင်းညွှန်းညွှန်း) နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ချရမယ့်သူက တောင်သူပါပဲ။ အထိနာရင်လည်း တောင်သူပါပဲ။
ဒါကြောင့် တောင်သူ အတွေးမှားတာသည် သူ့အတွက် တိုက်ရိုက်နစ်နာမှုဖြစ်စေတာပါ။

ပိုးသတ်ဆေး နေ့တိုင်းဖျန်းရင် ဆေးယဉ်ပါးနိုင်တာက ရှေ့ဆုံးကဖြစ်နိုင်တဲ့အခြေအနေပါ။ ဂန္ဓမာပန်းမို့လို့ စားတဲ့သီးနှံမဟုတ်လို့ ဓာတ်ကြွင်းထည့်မတွက်ဘူးလို့ မပြောပါနဲ့။ ဖျန်းတဲ့ဆေးက အပင်ပေါ်ရော မြေကြီးပေါ်ရော ကျတာပါ။ မြေကြီးပေါ်ကို နေ့တိုင်း ဓာတုဆေးစက်မျိုးစုံထိတွေ့တာသည် အလွန်ကြီးမားတဲ့အန္တရာယ်ပါ။
သီးနှံတစ်မျိုးကို မျိုးကောင်းမျိုးသန့်၊ ခံနိုင်ရည်ရှိသောမျိုး ဘယ်လိုပဲရွေးချယ်ပြီးစိုက်စိုက် မကျန်းမာတဲ့မြေပေါ်မှာစိုက်ရင်၊ ဓာတုဓာတ်ကြွင်းများစွာကြောင့် ပျက်စီးနေတဲ့မြေပေါ်မှာစိုက်ရင် မျှော်လင့်သလောက် ဖြစ်ထွန်းလာမှာမဟုတ်ပါဘူး။
နောက်တစ်ချက်က နေ့စဉ်ဆေးဖျန်းတာသည် ဆေးဖျန်းလုပ်သားရဲ့ကျောပေါ်ကဆေးပုံး တစ်ရက်မှ မချရတဲ့သဘောပါ။ ဒီလုပ်သားရဲ့ ကျန်းမာရေး ဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်နိုင်မလဲ။ ကျနော်တို့တောင်သူတွေက ပိုးသတ်ဆေးသောက်မိလို့ ခေါက်ကနဲသေရင် ကြောက်ကြပါတယ်။ နေ့စဉ်ထိတွေ့နေရပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲကိုတစိမ့်စိမ့်အဆိပ်တွေစုဝင်နေတာမျိုးကိုတော့ သိသိကြီးနဲ့လည်း ဆက်လုပ်နေကြတာပါ။ အင်မတန် အန္တရာယ်များတဲ့ကိစ္စပါ။ ခြံရှင်က ကိုယ်တိုင်ဆေးမဖျန်းလို့ အလုပ်သမားဖျန်းတာပဲ၊ ငါမှမဟုတ်တာ၊ သူ ဘာဖြစ်ဖြစ်လို့ အတွေးမဝင်သင့်ပါဘူး။ ကိုယ့်လုပ်သားရဲ့ ကျန်းမာရေးကောင်းမှ ကိုယ့်အလုပ်ဖြစ်မှာပါ။ ဒါကို မဖြစ်မနေ ထည့်တွက်ရပါမယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ချက်က ကုန်ကျစရိတ်ပါ။ ဆေးဖိုးကုန်ကျစရိတ်+ ဆေးဖျန်းတဲ့လုပ်သားခ။ ယင်ဖြူက မသေ (ဆေးယဉ်ပါး)၊ ကြပ်ခိုးမှိုကကျ (အရည်အသွေးထိခိုက်)။ ဈေးကောင်းမရ။

ဒါတွေကို ခြုံငုံကြည့်ရင် ယင်ဖြူကျလို့ နေ့တိုင်းဆေးဖျန်းတာ လုပ်သင့်/မလုပ်သင့် တွေးသင့်ပါပြီ။ ပိုးသတ်ဆေးနဲ့ ယင်ဖြူ ထိရောက်မှု၊ ရေ အစိုဓာတ်၊ ပေါင်းမြက်ရှင်းလင်းရေး စတဲ့ ကာကွယ်နည်းစနစ်တွေကို ထည့်မပြောသေးပဲ ရိုးရိုးလေးတွေးရင်တောင် အတော်လေး လွဲမှားနေကြောင်း သိရမှာပါ။
ယင်ဖြူကို ဘယ်လိုနှိမ်နင်းရမယ်၊ ဘာဆေးဖျန်းရမယ်မပြောပဲ အပြစ်တင်စကားဆိုတယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။ လွဲနေတဲ့ စိတ်ကူးအယူအဆကို အရင်တည့်မတ်မပေးပဲ ဘာဆေးညွှန်းညွှန်း မထိရောက်နိုင်ပါဘူး။

ယင်ဖြူနဲ့ ဆေးကိစ္စ၊ ကာကွယ်နှိမ်နင်းဖို့နည်းလမ်း၊ ဆောင်ရွက်သင့်တာ၊ လိုက်နာသင့်တာတွေကို မကြာခဏ ရေးဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့တောင်သူအချို့ အသိပညာဖြည့်စွက်ခြင်းနဲ့ လိုက်နာဆောင်ရွက်မှု အားနည်းခြင်းကို သိလိုက်ရလို့ ရေးတာပါ။ တစ်ဦးတစ်ယောက်ခြင်းဆီကို ရောက်အောင်သွားပြီး ရှင်းပြဖို့မတတ်နိုင်သလို တစ်ယောက်ထဲရဲ့အားနဲ့လည်း ထိရောက်ဖို့ အခွင့်အလမ်းနည်းတာ သိပါတယ်။

Dr. DaDa
Ph. D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများ စာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

12/09/2026

Question- Copper ပါသောဆေးတွေသည် အပူချိန်မြင့်ချိန် အသုံးပြုရင် သီးနှံဆေးလောင်နိုင် တယ်လို့ သိထားပါတယ်။ အဲဒီမှာ Copper oxychloride နဲ့ Copper hydroxide ဆိုရင် ဘယ်ဟာက အပူချိန်မြင့်ရင် ဆေးပိုလောင်နိုင်သလဲ။

Copper အခြေခံမှိုသတ်ဆေး တွေမှာ အပူချိန်မြင့်ခြင်း၊ အရွက်စိုနေခြင်း၊ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်မှုပုံစံ နဲ့ copper ion ထုတ်တဲ့စနစ်တို့ကြောင့် အခန့်မသင့်ရင် သီးနှံပင်ဆေးလောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

Copper oxychloride နဲ့ Copper hydroxide နှိုင်းယှဉ်ရင် ပုံမှန်အားဖြင့် Copper hydroxide က copper ion ထုတ်တာ ပိုမြန်ပြီး၊ ဖျန်းတဲ့အချိန်မှာ အပူချိန်မြင့်/အပင်ငယ်၊ အရွက်စွတ်စိုပမာဏများတဲ့အခြေအနေမှာ ဆေးလောင်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အသုံးပြုတဲ့ဆေးက ဘယ်ပုံစံနဲ့ ထုတ်ထားတာလဲ၊ အမှုန့်လား EC လား စသဖြင့်၊ metallic copper equivalent (MCE) လို့ခေါ်တဲ့ ကော့ပါးဘယ်လောက်ထုတ်နိုင်လဲ၊ ဆေးမှုန့်အရွယ်အစား၊ ဘယ်လိုအရောပစ္စည်းတွေပါသလဲ နဲ့ အသုံးပြုနှုန်းထားပေါ် မူတည်ပြီး AI အမည်တစ်ခုတည်းနဲ့ Copper hydroxide က ဆေးပိုလောင်လွယ်တယ်လို့ အမြဲတမ်းအတည်ပြုလို့တော့ မရပါဘူး။

၂ မျိုးလုံးက ရေမှာဖျော်စပ်ဓာတ်ပြုပြီးရင် fixed copper လို့ခေါ်တဲ့ Cu2+ ထုတ်တာတူတယ်၊ ရေမှာပျော်ဝင်နိုင်စွမ်း အလွန်နည်းတယ်၊ Cu2+ ထုတ်တာမှာ Copper oxychloride က ဖြေးဖြေးခြင်း နှေးနှေးထုတ်တယ်။ ဒါကြောင့် အာနိသင်က ကြာရှည်ခံပြီး ရေရှည်ထိရောက်မှုရနိုင် တယ်။ Copper hydroxide က မြန်မြန် ထုတ်တယ်။ အာနိသင်က ဆေးဖျန်းပြီးပြီး ချက်ခြင်းရလဒ်ကောင်းနိုင်ပေမယ့် ကြာရှည်မခံတတ်ပါဘူး။ မျက်နှာပြင်စွဲကပ်နိုင်စွမ်းလည်း ပိုကောင်းပါတယ်။

ဘာကြောင့် Copper hydroxide က ပိုလောင်နိုင်တာလဲဆိုရင် copper က အပင်ကို တိုက်ရိုက်လောင်စေတာထက် အရွက်မျက်နှာပြင်မှာ Cu²⁺ ပြင်းအားမြင့်လာနိုင်ခြင်းက အဓိကဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးဖျော်ပြီး ရေနဲ့ဓာတ်ပြုတဲ့အခါ Fixed copper ထွက်လာပြီး ဖျန်းတဲ့အချိန် အပူချိန်မြင့်မယ်၊ အရွက်မျက်နှာပြင်ကလည်း စွတ်စိုမှုများနေမယ်ဆိုရင် Cu²⁺ ပြင်းအားက အလွန်မြင့်သွားနိုင်ပြီး ရောဂါဖြစ်စေသက်ရှိကိုသာမက အပင်ဆဲလ်နံရံ၊ အလင်းမှီအစာချက်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်နဲ့ ပရိုတင်း၊ အင်ဇိုင်းစနစ်တွေကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်တာပါ။
ဒီအချက်ကြောင့် Copper hydroxide ရဲ့ Cu2+ ထုတ်တာပိုမြန်တဲ့သဘာဝမှာ အပူချိန်ပြင်းတဲ့အချိန် ဆေးလောင်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်တတ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် Copper oxychloride နဲ့ Copper hydroxide အာနိသင်က ဘယ်ဟာပိုကောင်းသလဲမေးရင် ရောဂါအမျိုးအစားနဲ့ အသုံးပြုတဲ့နည်းစနစ်ပေါ် မူတည်ပါတယ်။
သာမန်အားဖြင့် Copper hydroxide က Cu²⁺ ထုတ်တာမြန်တာကြောင့် ဘက်တီးရီးယားရောဂါတွေ အပေါ် အစောပိုင်းထိတွေ့ကာကွယ်ဖို့ ပိုပြီးထိရောက်နိုင်ပါတယ်။
မှိုရောဂါတွေကာကွယ်ဖို့ဆိုရင်တော့ ၂ မျိုးလုံးမှာ အာနိသင်ထိရောက်မှုကောင်းပါတယ်။ သဘောပေါက်ရမှာက Copper hydroxide က Cu2+ ထုတ်တာမြန်လို့ အစပိုင်းမှာ ပိုထိရောက်တာမြင်ရနိုင်မယ်၊ Copper oxychloride က Cu2+ ဖြေးဖြေးထုတ်ပြီး အာနိသင်ကြာရှည်ရနိုင်မယ်ဆိုတဲ့အချက်ဖြစ်ပါတယ်။
အရေးကြီးတာကတော့ နေ့အပူချိန် 35°C အထက် ဖြစ်ပြီး အပင်ငယ်လွန်းမယ်၊ ဖိစီးမှုတခုခု ကြုံထားရမယ်ဆိုရင် နှစ်မျိုးလုံးကို အသုံးပြုဖို့ သတိထားသင့်ပါတယ်။

Dr.DaDa
Ph.D Entomology

(သီနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများ စာမ်ျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

07/09/2026

မေးခွန်း- ပိုးသတ်ဆေး နှစ်မျိုးသည်AI တူပြီး ပြင်းအားမတူလျှင် အာနိသင် တူပါသလား၊ ကွဲပြားမှုရှိပါသလား။

ပိုးသတ်ဆေး နှစ်မျိုးဟာ AI (Active Ingredient) တူပေမယ့် ပြင်းအား (concentration) မတူလျှင် အာနိသင်တူ/မတူကို AI အမည်တစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါဘူး။ ဆေးထိရောက်မှုကို အဓိကဆုံးဖြတ်ပေးတာသည် အပင်ပေါ်ရောက်မယ့် အသုံးပြုမယ့် နှုန်းထားနဲ့ ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်ပုံဖြစ်ပါတယ်။
ဆေး နှစ်ခုမှာ AI တူရင် ဖျက်ပိုးကို သက်ရောက်မယ့် mode of action ကတော့ အတူတူပါပဲ။ ဆိုလိုတာက ဆေး နှစ်မျိုးလုံးသည် ဒိုင်နိုတီဖျူရန် ဖြစ်နေရင် အင်းဆက် အာရုံကြောစနစ်အတွက် အဓိကကျတဲ့ nAchE အင်ဇိုင်းကို တိုက်ခိုက်တာ တူပါတယ်။ အဲဒါ mode of action ပါ။
နောက်တချက်က နှုန်းထားနဲ့ပြောမယ်ဆိုရင်
ဥပမာ—
ဆေး A = Emamectin benzoate 5% EC
ဆေး B = Emamectin benzoate 10% EC မှာ
ဆေး A ကို 100 စီစီ/ဧက သုံးပြီး B ကို 50 ၈ီစီ/ဧက သုံးတယ်ဆိုရင်
A = 5% × 100 ml = 5 ml (AI equivalent)
B = 10% × 50 ml = 5 ml (AI equivalent) ဆိုတော့ AI ရဲ့ တစ်ဧက အသုံးပြုရမယ့် နှုန်းထားတူပါတယ်။ AI လည်းတူ၊ ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်ပုံလည်းတူပြီး တစ်ဧက သုံးရမယ့်နှုန်းထားလည်း တူတယ်ဆိုရင် ပြင်းအားမတူပေမယ့် ဆေးထိရောက်မှု အနီးစပ်ဆုံးတူတယ်လို့ သတ်မှတ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အရေးကြီးတာက ဆေးဖော်စပ်ထားတဲ့ ပြင်းအားရာခိုင်နှုန်း မဟုတ်ဘဲ စိုက်ခင်းမှာ ရောက်ရှိသွားတဲ့ AI နှုန်းထား ဖြစ်ပါတယ်။

အကယ်၍ 10 % Emamectin benzoate ကို တစ်ဧက နှုန်းထား ၁၀၀ စီစီညွှန်းခဲ့ရင်တော့ နှုန်းထားနှစ်ဆ ဖြစ်လို့ အာနိသင်၊ အပင်ဆေးလောင်နိုင်ခြေ၊ ဓာတ်ကြွင်းကျန်နိုင်မှုနဲ့ ဆေးယဉ်ပါးနိုင်ခြေစတာတွေမှာ ကွာနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် AI တူပေမယ့် ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်ပုံမတူရင် (ဥပမာ- EC, SC, WG/WDG, WP, SL, OD စသဖြင့် မတူရင် ဆေးရဲ့ ပျော်ဝင်မှု၊ အရွက်ပေါ်စွဲကပ်မှု၊ ပျံ့နှံ့မှု၊ ထိုးဖောက်စိမ့်ဝင်နိုင်စွမ်း၊ ဆေးဖျန်းပြီး မိုးရွာသွန်းမှုအပေါ် တည်မြဲနိုင်စွမ်း၊ ဆေးပြိုကွဲမှုနှုန်း စတာတွေကွာနိုင်ပါတယ်။
ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်မှုပုံစံမတူရင် ဆေးမှာပါတဲ့ အကူပစ္စည်း သို့မဟုတ် အစွမ်းမဲ့ပစ္စည်း အမျိုးအစားတွေ၊ ပါတဲ့ ပမာဏတွေမတူပါဘူး။ ဈေးကွက်ထဲက ပိုးသတ်ဆေးတစ်ခုမှာ အဆိပ်ရှိပစ္စည်း + အစွမ်းမဲ့ (အကူပစ္စည်း) ဆိုတာ ပါပါတယ်။
AI + ပျော်ဝင်ပစ္စည်း + စွဲကပ်ပစ္စည်း + ပျံ့နှံမှုကောင်းစေသော ပစ္စည်း + အပူချိန်/နေရောင်ခြည်အောက်တွင် တည်မြဲမှုကောင်းစေသော အရောပစ္စည်း စသဖြင့်ထည့်သွင်းဖော်စပ်ရပါတယ်။

ဒါကြောင့် AI တူပြီး နှုန်းထား တူပေမယ့် ဆေးနှစ်ခုရဲ့ ဖော်စပ်မှုပုံစံမတူရင် အပင်ပေါ်မှာ အလုပ်လုပ်ပုံ ကွာခြားမှာဖြစ်ပါတယ်။

နောက်တချက်က ပြင်းအားမြင့်တဲ့ဆေးက ပိုပြီးအစွမ်းထက်တယ်ဆိုတာ မမှန်ပါဘူး။ ဥပမာ—
ဆေး A = Emamectin benzoate 5%
ဆေး B = Emamectin benzoate 10% ဆိုရင် B က ပြင်းအားနှစ်ဆမြင့်ပေမယ့် B ကို နှုန်းထားတစ်ဝက်နဲ့ သုံးရင် အာနိသင်က A နဲ့တူနိုင်ပါတယ်။

ပိုးသတ်ဆေးမှာ ထိရောက်မယ့် နှုန်းထားက အရေးကြီးပါတယ်။ ပိုးသတ်ဆေး ထိရောက်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာမှာ
AI ပြင်းအား၊ အသုံးပြုသော နှုန်းထား၊ အပင်ပေါ် ဆေးတိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှု၊ စိမ့်ဝင်စုပ်ယူနိုင်စွမ်း၊ mode of action သည် ထိရမယ့်နေရာအထိ ရောက်ရှိနိုင်မှု၊ပိုးရဲ့ ဆေးအပေါ် ခံနိုင်ရည် ရှိ/မရှိ၊ ပိုးသေနှုန်း၊ ဆေးအပေါ် ပိုးရဲ့ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုဆိုတဲ့ ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးကို ကြည့်ရပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဆေးဘူးပေါ်က ပြင်းအားတစ်ခုတည်းကိုကြည့်ပြီး “ဒီဆေးပိုပြင်းတယ်” လို့ မဆုံးဖြတ်သင့်ပါဘူး။

ဒီအချက်တွေအပေါ်မှာမူတည်ပြီး AI တူတဲ့ ပိုးသတ်ဆေးနှစ်မျိုးကို နှိုင်းယှဉ် မယ်ဆိုရင် ဆေးပြင်းအား၊ ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်မှုပုံစံ (EC/SC/WP/SL/OD စသဖြင့်)၊ ဆေးနှုန်းထား၊ ထိရောက်သောဖျက်ပိုးနှင့် ဖျက်ပိုးအဆင့်၊ အသုံးပြုမည့် သီးနှံ စတာတွေကိုကြည့်ရပါမယ်။

AI တူပြီး ပြင်းအားမတူသော်လည်း ညွှန်းထားတဲ့ တစ်ဧကနှုန်းထား အချိုးကျ တူရင် အာနိသင် နီးစပ်နိုင်ပါတယ်။ နှုန်းထားအချိုးမတူရင် ဓာတ်ကြွင်း၊ ထိရောက်မှု၊ တည်မြဲမှုကာလ၊ ဆေးယဉ်ပါးနိုင်ခြေ၊ ဆေးလောင်နိုင်ခြေ စတာတွေ မတူနိုင်ပါဘူး။ AI နဲ့ နှုန်းထားတူသော်လည်း ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်ပုံမတူလျှင် ဆေးထိရောက်မှု ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဖော်ပြပါ အချက်တွေအရ AI တူပြီး ပြင်းအားမြင့်တိုင်း ပိုးသတ်နိုင်စွမ်းပိုမြင့်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။

Dr. DaDa
Ph.D Entomology

(သီးနှံကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေဗဟုသုတများစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖေါ်ပြပါသည်)

Address

No. 5, Sin Thiri Street, Ward/1
Bogale

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Radanar Ayar Association - RDA posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category