24/10/2026
NËNTOR 1993 – HISTORIA E DËBIMIT TË LEKA ZOGUT NGA SHQIPËRIA
Si u kthye në atdhe pas 54 vjetësh mërgim dhe pse autoritetet shqiptare e detyruan të largohej brenda 24 orëve?
Në nëntor të vitit 1993, Shqipëria ishte një republikë parlamentare që kishte dalë nga diktatura komuniste vetëm pak vite më parë.
President ishte Sali Berisha, kryeministër Aleksandër Meksi dhe drejtues i Shërbimit Informativ Kombëtar (SHIK) ishte Bashkim Gazidede.
Në këtë situatë politike, Leka Zogu I, djali i Mbretit Ahmet Zogu, vendosi të kthehej në Shqipëri.
Ai kishte qenë vetëm dy ditësh kur familja mbretërore u largua nga Shqipëria në prill 1939, përpara pushtimit italian. Për këtë arsye, kthimi i vitit 1993 kishte një rëndësi të veçantë personale dhe historike.
1. E premte, 19 nëntor 1993 – Mbërritja në Rinas
Sipas dëshmisë së Guxim Alimanit, një prej personave që morën pjesë në organizimin e vizitës, ardhja e Leka Zogut ishte përgatitur me kujdes dhe pa shumë publicitet.
Guri Durollari, një prej organizatorëve, kishte siguruar automjete dhe dhoma në Hotel Dajti. Disa përgatitje ishin bërë duke u thënë njerëzve se pritej ardhja e Mbretëreshës Geraldinë.
Rreth orës 16:00, avioni privat me Leka Zogun mbërriti në aeroportin e Rinasit.
Një hollësi shumë e rëndësishme del nga dëshmia e Alimanit: pasaportat e Leka Zogut dhe Abedin Mulosmanajt u vulosën nga policia kufitare për hyrje në Shqipëri.
Pra, sipas këtij dëshmitari, Leka Zogu fillimisht u lejua të hynte në territorin shqiptar.
2. Nga Rinasi në Hotel Dajti
Pas mbërritjes, Leka Zogu udhëtoi drejt Tiranës, i shoqëruar nga njerëzit e tij dhe mbështetës të monarkisë.
Ai u vendos në suitën nr. 214 të Hotel Dajtit.
Lajmi për ardhjen e tij u përhap shpejt.
Sipas dëshmive të monarkistëve, mbështetës nga qytete të ndryshme nisën të udhëtonin drejt kryeqytetit për ta takuar.
Për mëngjesin e 20 nëntorit ishte parashikuar një aktivitet në Pallatin e Kongreseve, ku pritej edhe takimi me Leka Zogun.
Megjithatë, ky takim nuk u zhvillua sipas planit.
3. Nata e 19–20 nëntorit – Ndërhyrja e SHIK-ut dhe policisë
Kjo është pjesa më e rëndësishme e ngjarjes.
Sipas rrëfimeve të pjesëmarrësve, rreth orës 03:00 të mëngjesit të 20 nëntorit, përfaqësues të lartë të SHIK-ut dhe Policisë së Shtetit shkuan në Hotel Dajti.
Ata kërkuan që Leka Zogu të largohej nga Shqipëria.
Në rrëfimet e dëshmitarëve përmenden dy argumente të autoriteteve:
* Dokumentet e udhëtimit dhe pasaporta mbretërore.
* Çështja e armëve personale të shoqëruesve.
Përfaqësuesit shtetërorë kërkuan kthimin e tij në aeroport.
Sipas këtyre dëshmive, Leka Zogu pranoi të largohej për të shmangur një përplasje ndërmjet mbështetësve të tij dhe forcave të policisë.
Këto hollësi të natës mbështeten kryesisht në dëshmi të mëvonshme, jo në një procesverbal policor të publikuar.
4. E shtunë, 20 nëntor – Dëbimi
Rreth orës 08:30, sipas rrëfimit të botuar nga Memorie.al, Leka Zogu u largua nga hoteli drejt Rinasit.
Agjencia amerikane Associated Press, në raportimin e botuar më 21 nëntor 1993, konfirmonte se policia i kishte komunikuar se pasaporta e tij nuk ishte e vlefshme dhe se duhej të largohej.
Ai u shoqërua drejt aeroportit dhe u largua me avion.
Një nga njerëzit e shoqërimit të tij, Murat Bashaj, kujtonte se kur Leka Zogu kishte zbritur nga avioni një ditë më parë, kishte puthur tokën shqiptare me lot në sy.
5. Kush e dha urdhrin?
Kjo është pyetja që kërkon një dallim të rëndësishëm historik.
Sali Berisha – President i Republikës
Ishte kreu i shtetit në nëntor 1993. Disa rrëfime të mëvonshme ia atribuojnë atij vendimin politik për largimin e Leka Zogut.
Aleksandër Meksi – Kryeministër
Drejtonte qeverinë që ishte në detyrë kur ndodhi dëbimi.
Bashkim Gazidede – Drejtor i SHIK-ut
Drejtonte shërbimin informativ, zyrtarët e të cilit përmenden në dëshmitë për ndërhyrjen në Hotel Dajti.
Agjencia Reuters, më 20 nëntor 1993, raportoi se qeveria shqiptare kishte urdhëruar dëbimin e Leka Zogut. Lajmi u botua të nesërmen nga gazeta spanjolle El País.
Kjo konfirmon përgjegjësinë e autoriteteve shtetërore për largimin. Por për të përcaktuar se kush e dha personalisht urdhrin, duhet dokumenti origjinal i vendimit ose një dëshmi zyrtare e drejtpërdrejtë.
6. Pse pasaporta u bë problem?
Leka Zogu përdorte një pasaportë të Mbretërisë Shqiptare, në të cilën paraqitej si Mbret i Shqiptarëve.
Ai e konsideronte veten trashëgimtar të ligjshëm të fronit, pas vdekjes së babait të tij, Ahmet Zogut, në vitin 1961.
Por Shqipëria ishte republikë dhe autoritetet nuk e njihnin dokumentin mbretëror.
Raporti i International Crisis Group, i vitit 2003, shpjegon se autoritetet i komunikuan Leka Zogut se mund të rikthehej vetëm me një pasaportë të zakonshme.
Këtu lind një kontradiktë e rëndësishme: sipas dëshmitarit Guxim Alimani, pasaporta fillimisht ishte vulosur në aeroport. Më pas, pikërisht vlefshmëria e saj u përdor si argument për largimin.
Kjo ngre pyetje për mënyrën se si u mor vendimi, por nuk provon vetvetiu motivin politik të tij.
7. Çfarë dëshmojnë gazetat e kohës?
Reuters / El País – 21 nëntor 1993
Raportim i kohës për urdhrin e qeverisë shqiptare dhe shoqërimin drejt aeroportit.
Lexo artikullin origjinal
Associated Press – 21 nëntor 1993
Konfirmon mbërritjen, kundërshtimin e pasaportës dhe largimin nga policia.
Lexo raportimin e vitit 1993
Dëshmia e Fluturak Gjermenjit
Rrëfim i mëvonshëm mbi vizitën dhe largimin e Leka Zogut.
Lexo botimin e vitit 2011
8. Një krahasim i rëndësishëm me vitin 1997
Në prill 1997, Leka Zogu u kthye përsëri në Shqipëri.
Këtë herë ardhja e tij u lejua nga qeveria e pajtimit kombëtar dhe ai nisi veprimtarinë për referendumin mbi formën e regjimit.
Sipas një rrëfimi të mëvonshëm të monarkistëve, ai përdori të njëjtat dokumente udhëtimi që kishte përdorur në vitin 1993. Kjo mbetet një pretendim që kërkon verifikim dokumentar.
Më 19 nëntor 1993, Leka Zogu hyri në Shqipëri dhe qëndroi në Hotel Dajti. Të nesërmen, më 20 nëntor, autoritetet shqiptare e detyruan të largohej. Dëbimi është fakt i dokumentuar nga Reuters dhe Associated Press.
Pyetja është
Kush dha urdher për dëbimin e Leka Zogut atë natë ..????