17/10/2026
MARO NY ANDININ-TSORATRA MASINA MITAKY "FANAMELOHANA HO FATY". KOA INONA NO OLANA RAHA AMPIHARINA IZANY ?
Anisany antso averimberin'ny Malagasy maro tatoato izay ny fampiharana ny "fanamelohana ho faty" (na ny "peine de mort") noho ny asan-jiolahy nifanesisesy sy ny alahelo lalina asetrin'izany.
Amin'ny maha kristiana ny Pejy FAKA Réflexion Évangélique, izay mba latsak'alahelo lalina ihany koa noho noho ny afitsok'ireo tsy matahotra an'Andriamanitra ka sahy mandatsak'aina ny mpiara-belona aminy tsotra izao, dia velom-panontaniana hoe: Inona tokoa moa no lazain'ny Baiboly momba ny "peine de mort" ?
VALINY
Saro-bidy loatra amin'Andriamanitra ny aina sy ny fanahin'ny zanak'olombelona. Izany no antony nanenjanana faran'izay mafy ny fepetra samihafa mba hisorohana izay mety hanala ny ain'olo na mety hitondra ny fanahiny @ fahaverezana.
Tsy mitovy ny vahaolana entin'ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao mahakasika izany.
I. NY FANAMBARAN'NY TESTAMENTA TALOHA
Raha atao indray mijery ny Baiboly dia hita fa ny Testamenta Taloha, indrindra ny lalàna, no tena ahitana andininy maro mandidy "fanamelohana ho faty" ampiharina amin'olona izay nahavita heloka bevava sasantsasany. Natao indrindra ireny didy ireny tamin'izany noho ny hasin'ny aina sy hiarovana azy, ary mba hampatahotra ny mpanao ratsy, hamerana ny faharatsiana eo amin'ny fianam-bahoaka ary handrindrana ny fiaraham-monina.
Ireto ohatra misy andininy vitsivitsy miantso "peine de mort / peine capitale":
1. Ireo mpandatsak'ain'olona tsotra izao
"Izay mandatsaka ny ran'olona, dia mba halatsak'olona kosa ny ràny, satria tahaka ny endrik'Andriamanitra no nanaovany ny olona" (Gen 9.6).
"Izay mamely olona ka mahafaty azy dia hatao maty tokoa... Ary izay mamely ny rainy na ny reniny dia hatao maty tokoa" (Eks 21.12,15).
"Fa raha misy maninona kosa, dia hanome aina solon'ny aina ianao" (Eks 21.23).
"Kanefa raha misy mamely vy olona ka mahafaty, dia nahafaty olona izy; hatao maty tokoa izay nahafaty olona. Ary raha misy mamely vato olona ka mahafaty, dia nahafaty olona izy; hatao maty tokoa izay nahafaty olona" (Nom 35.16-17).
2. Ireo mpangalatr'olona
"Ary izay mangalatra olona, na efa namidiny, na mbola hita eo an-tànany ihany ilay nangalariny, dia hatao maty tokoa" (Eks 21.16).
3. Ireo manozona ny ray amandreniny
"Ary izay manozona ny rainy na ny reniny dia hatao maty tokoa" (Eks 20.9, 21.17).
4. Ireo tsy manaja sabata
"Koa tandremo ny Sabata, fa masina aminareo izany; izay tsy manamasina azy dia hatao maty tokoa, fa izay rehetra manao raharaha amin'izany dia hofongorana tsy ho amin'ny fireneny" (Eks 31.14,15).
5. Ireo mpijangajanga
"Ary ny lehilahy mijangajanga amin'ny vadin'olona, dia izay mijangajanga amin'ny vadin'ny namany, hatao maty tokoa, na ny mila, na ny ilainy. Ary ny olona izay mandry amin'ny vadin-drainy dia efa nandry tamin'izay nandrian-drainy; hatao maty tokoa izy roroa; ny ràny dia ho aminy ihany" (Lev 20.10-16).
6. Ireo mpanompo sampy
"Lazao amin'ny Zanak'Isiraely hoe: Na iza na iza amin'ny Zanak'Isiraely, na amin'ny vahiny eo aminy, no manolotra ny zanany ho an'i Moloka, dia hatao maty tokoa: ny vahoaka no hitora-bato azy" (Lev 20.2).
"Ary na lehilahy na vehivavy izay manao azy ho tsindrian-javatra na izay mpanao hatsarana dia hatao maty tokoa: hitora-bato azy ny olona; ny ràny dia ho aminy ihany" (Lev 20.27).
7. Ireo mpaminany sandoka
"Fa ny mpaminany izay sahy hilaza teny amin'ny anarako, nefa tsy nasaiko nolazainy, na izay miteny amin'ny anaran'andriamani-kafa, dia hatao maty" (Deo 18.20).
8. Sns
N.B: Amin'ny maha firenena ny Israely anefa dia tsy fanapahan-kevitr'olona tsotra no hampihatra ny "peine capitale", fa ny mpitsara ihany no natao handinika ny fampiharana izany arakaraka ny tranga misy (Eks 21.13-14). Ny manaitra ihany koa dia ny nampanamboaran'Andriamanitra tanana fierena (ville de refuge) ho an'ireo nahafaty olona tsy nahy, Lev 35). Rehefa tafiditra ao izy dia tsy azo kasihin-tanana intsony.
Tsy mahagaga ihany koa ny fitakiana ny hampiharana ireo lalàna ireo teo amin'ny zanak'Israely satria firenena izy ireo ary niaina teo ambany lalàna.
II. NY FANAMBARAN'NY TESTAMENTA VAOVAO
Mety hanaitra antsika ny filazana fa tsy misy andinin-tSoratra Masina na iray aza manameloka ny "fampiharana ny fanamelohana ho faty" ety @ Testamenta Vaovao.
Nambaran'ny Tompo fa "tsy tonga handrava ny lalàna Izy fa hanatanteraka" (Mat 5.17).
Ny dikan'izany, dia tsy nanohitra ny "peine capitale" mihitsy ny Tompo.
Raha nisambotra ilay vehivavy tratra nijangajanga ireo jiosy ka nentiny teo anatrehan'i Jesosy mba ho toraham-bato, dia tsy nanameloka io "pratique" io. Ny nambarany dia : "Izay tsy nanota eo aminareo no aoka hitora-bato azy voalohany" (Jao 8.7).
Nambaran'i Paoly aza, fa tsy ny ota sasantsasany ihany no mendrika fanamelohana ho faty fa ny ota rehetra mihitsy. "Fa fahafatesana no tambin'ny ota" (Rom 6.23). Ary momba ny "peine de mort" noho ny antony sasantsasany, dia ambarany "indirectement" fa andraikitry ny mpitondra fanjakana izany.
"Fa raha ratsy kosa no nataonao, dia matahora fa tsy entiny foana tsy akory ny SABATRA; fa mpanompon'Andriamanitra izy, dia mpamaly handatsaka fahatezerana amin'izay manao ratsy" (Rom 13.4).
Nambaran'Andriamanitra hatrany @ Testamenta Taloha anefa fa te-hamonjy ny mpanota Izy.
"Moa sitrako akory va ny fahafatesan'ny ratsy fanahy, hoy Jehovah Tompo, fa tsy ny hialany amin'ny alehany mba ho velona izy ? "(Ez 18.23). Tsy marina anefa Andriamanitra raha toa ka tsy mampihatra ny lalan'ny fanamelohana ho faty amin'olona tokony iharan'izany. Dia inona no nataony ?
Tsy nataon'i Andriamanitra vitavita ho azy ny heloka be vava vitan'ny olona, fa "TSY MAINTSY NIHARAN'NY FANAMELOHANA HO FATY JESOSY KRISTY MBA AHAFAHANY MAMONJY NY FANAHIN'IZAY TOKONY NIHARAN'NY "PEINE DE MORT" KANEFA NINO AZY SY NIBEBAKA TAMIN'NY FAHOTANY".
Izany no nahafahan'i Jesosy Kristy namela ny helok'ilay vehivavy tratra nijangajanga, satria Izy no efa ho melohina ho faty noho ny fahotana mahafaty (araka ny lalàna) vitany.
Noharina tamin'ny jiolahy mpamono olona izay nahavita heloka bevava ny Tompo, niharan'ny "peine de mort" Ilay zanak'Andriamanitra, mba ahafahany mamela ny heloky jiolahy raindahiny rehetra mino Azy ary tonga mibebaka eo anatrehany ka manaiky Azy ho Tompo sy Mpamonjy ny fiainany.
Mety iharan'ny lalan'olombelona ihany ny mpanota rehetra, mety hihatra aminy hatramin'ny "peine de mort" aza, saingy raha mino an'i Jesosy Kristy kosa izy ka nibebaka marina tokoa, dia voavela ny fanahiny eo anatrehan'Andriamanitra.
"Avia ary hifandahatra isika, hoy Jehovah: Na dia tahaka ny jaky aza ny fahotanareo, dia ho fotsy tahaka ny oram-panala, na dia mangatrakatraka tahaka ny sily aza, dia ho tahaka ny volon'ondry fotsy" (Isa 1.18).
FEHINY
Ny lalàna momba ny "peine de mort" dia nampiharina tamin'ny Testamenta Taloha mba hamerana ny asan'ny olon-dratsy sy hiarovana ny aina sy ny fanahin'ny olona. Anjaran'ny fanjakana (mpitsara) kosa no mandinika ny fampiharana izany, fa tsy an'olon-tsotra kosa. Toy ny miteny ny Soratra Masina fa ny fanenjanana ny lalàna ihany no vahaolana afahana mametra ny vokatry ny faharatsiana. Na izany aza anefa dia tsy afaka namaha ny olan'ny fahotan'ny olona izany fanenjanana ny lalàna izany satria ny fon'ny olona mihitsy no ratsy. Ny ratsy dia mbola nanao ny ratsy hatrany.
Tonga kosa Jesosy Kristy hamaha ny fototry ny olan'ny olona, hanova ny fony. Nanaiky niharan'ny "peine de mort" Izy mba ahafahany mamonjy ireo tokony iharan'izany kanefa tonga mino Azy sy nibebaka marina tamin'ny fahotany. Ny sitrapony dia ny hamonjena ny mpanota rehetra ka mibebaka.
Na izany anefa tsy misy fanambarana ao amin'ny Soratra Masina fa tsy tokony iharan'ny sazy ara-pitsarana intsony izay nibebaka marina tamin'i Jesosy. Na iharan'ny sazin'olombelona kosa anefa izy ireny dia voavonjy ny fanahiny sy ny mandrakizainy. Dikany ny fanovana ny fon'ny olombelona ihany no vahaolana mahomby indrindra amin'ny faharatsiana.
Ho an'izay tsy mety mibebaka moa dia miandry azy ihany ny "peine capitale" avy any ambony, tsy azony handosirana !
TSARA JESOSY ! RAHA TSY NISY AZY KA NAMPIHARINA TOKOA NY LALANA MOMBA NY "PEINE DE MORT", NOHO NY FAHOTANA VITAN'NY OLONA, DIA VONO OLONA, FIJANGAJANGANA, FANOMPAN-TSAMPY SNS, DIA IZA AMINTSIKA MOA NO MBA HO AFA-BELA ?