Law Students' Environmental Society (2026)

26/09/2026

සැප්තැම්බර් 26 වන දින ලොව පුරා සමරනු ලබන ලෝක පාරිසරික සෞඛ්‍ය දිනය, පාරිසරික අඛණ්ඩතාව සහ මහජන යහපැවැත්ම අතර ඇති තීරණාත්මක සබැඳියාව ඉස්මතු කරයි. ජාත්‍යන්තර පාරිසරික සෞඛ්‍ය සම්මේලනය (IFEH) විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම දිනය මගින් අවධාරණය කෙරෙන්නේ පැවැත්ම සඳහා පිරිසිදු වටපිටාවක් අත්‍යවශ්‍ය වන බවයි. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ දත්තවලට අනුව, ගෝලීය මරණවලින් ආසන්න වශයෙන් 24%ක් වැළැක්විය හැකි පාරිසරික අවදානම් නිසා සිදුවන අතර, ජනගහනයෙන් 99%ක්ම ප්‍රමිතියෙන් තොර වාතය ආශ්වාස කරති.

නීතිමය වශයෙන්, පාරිසරික සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම බලගතු රාමු මගින් තහවුරු කර ඇත. ගෝලීය වශයෙන්, පිරිසිදු හා තිරසාර පරිසරයක් විශ්වීය මානව හිමිකමක් ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිළිගනී. දේශීය හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමින්, දූෂණය පාලනය කිරීමේ විධාන සහ අපද්‍රව්‍ය නියාමනයන් වැනි බන්ධන ගිවිසුම් සහ ප්‍රඥප්ති, පාරිසරික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් රජයන් සහ සංස්ථා නීතිමය වශයෙන් වගකීමට බඳුන් කරයි. දේශගුණික නොසැලකිලිමත්කම්වලට එරෙහි වීමට, දූෂණ ප්‍රමිතීන් බලාත්මක කිරීමට සහ සම්පත් සමානාත්මතාවය ඉල්ලා සිටීමට මෙම නීති, ප්‍රජාවන්ට බලය ලබා දෙයි.

යහපත් පාරිසරික සෞඛ්‍යයක් වැඩිදියුණු කිරීමට විද්‍යාව, දැඩි නීතිමය බලාත්මක කිරීම සහ සක්‍රීය පුරවැසි සහභාගීත්වය එක්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. පාරිසරික නීතිවලට ගරු කිරීමෙන් සහ තිරසාර පුරුදු අනුගමනය කිරීමෙන්, සමාජයට සෞඛ්‍ය බර අඩු කර ගැනීමට සහ ඔරොත්තු දෙන අනාගතයක් සුරක්ෂිත කර ගත හැකිය.

24/09/2026

සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් 24 වන දිනට යෙදෙන ලෝක ගෝරිල්ලා දිනය, චිම්පන්සියන් සහ බොනොබෝන් හැරුණු විට මානව වර්ගයාට වඩාත්ම ආසන්නතම ජීවමාන ඥාතීන් වන ගෝරිල්ලන් පිළිබඳව ගෝලීය අවධානය යොමු කරයි. අපගේ DNA වලින් 98% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සමාන වන ගෝරිල්ලන්, මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ නිවර්තන වනාන්තර පද්ධතිවල සෞඛ්‍යය සහ ජෛව විවිධත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රධාන පාරිසරික විශේෂයක් ලෙස තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

නීති විරෝධී දඩයම, වන විනාශය සහ මිනිසුන්ගෙන් බෝවන රෝග වැනි තර්ජන හමුවේ මොවුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර නීතිමය රාමුවක් ක්‍රියාත්මක වේ. වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති වන සතුන් හා ශාකවල අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාම පිළිබඳ සම්මුතිය (CITES) හි I වන උපලේඛනය යටතේ ගෝරිල්ලන් ඇතුළත් කර ඇති බැවින්, ඔවුන්ව වාණිජමය අරමුණු සඳහා ජාත්‍යන්තරව වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කර ඇත. තවද, පර්යටනික විශේෂ සංරක්ෂණය පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය (CMS) යටතේ ඇති කරගෙන තිබෙන "ගෝරිල්ලා ගිවිසුම" (Gorilla Agreement) මගින් ගෝරිල්ලන් වෙසෙන අප්‍රිකානු රටවල් 10 ක් එක්ව උන්ගේ පාරිසරික පද්ධති ආරක්ෂා කිරීමට නීතිමය වශයෙන් බැඳී සිටී.

මෙම නීතිමය ආවරණය සහ කැපවූ සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයන් හේතුවෙන් සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණ රැසක් අත්කර ගැනීමට හැකි වී ඇත. විශේෂයෙන්ම, කඳුකර ගෝරිල්ලන්ගේ (Gorilla beringei beringei) ගෝලීය ගහනය 1970 ගණන්වල 250 කටත් වඩා අඩු මට්ටමක පැවති අතර, එය අද වන විට 1,063 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. දැනට ගහනය ඉහළ යන එකම මහා වානර උප-විශේෂය වන්නේද මොවුන්ය.

මෙම සාර්ථකත්වය හේතුවෙන් අන්තර්ජාතික ස්වභාව සංරක්ෂණ සංගමය (IUCN) විසින් පර්වත ගෝරිල්ලන් "අතිශයින් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ" (Critically Endangered) කාණ්ඩයේ සිට "වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ" (Endangered) කාණ්ඩය දක්වා නැවත වර්ගීකරණය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, උප-විශේෂ හතරකින් සමන්විත වන සමස්ත ගෝරිල්ලා විශේෂ ද්විත්වයම තවමත් දැඩි අවදානමකට ලක්ව සිටී. විශේෂයෙන්ම බටහිර පහත්බිම් ගෝරිල්ලන් සහ නැගෙනහිර පහත්බිම් ගෝරිල්ලන්, නගර ආශ්‍රිත වනමස් වෙළඳාම සහ වන විනාශය හේතුවෙන් තවමත් ශීඝ්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී.

මෙම තේජසම්පන්න සත්වයන් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා දේශසීමා මායිම් අභිබවා යන සහයෝගීතාව, ප්‍රජා මූලික සවිබලගැන්වීම් සහ වගකීම්සහගත පාරිසරික සංචාරක ව්‍යාපාරයක් පැවතීම අප්‍රිකානු වැසි වනාන්තරවල අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීම උදෙසා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

22/09/2026

සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් 22 වන දින, ලෝක රයිනෝ දිනය සමරමින් සමස්ත ලෝක ප්‍රජාවම එක්වන්නේ මෙම අද්විතීය සතුන් ඇගයීමට සහ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් හඬක් නැගීමටයි. 2010 වසරේදී දකුණු අප්‍රිකාවේ WWF (World Wildlife Fund) සංවිධානය විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම විශේෂ දිනය තුළදී, දැනට ලොව ජීවත්වන රයිනෝ විශේෂ පහම (White, Black, Greater One-Horned, Javan, සහ Sumatran) කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කෙරේ.

දශක ගණනාවක සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයන් පැවතියද, මෙම දැවැන්ත සතුන් තවමත් දැඩි වඳවීමේ තර්ජනයකට මුහුණ දී සිටී. අං ලබාගැනීම සඳහා සිදුකෙරෙන නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම් සහ මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා සිදු වන වාසස්ථාන විනාශ වීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ ගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩුවී ඇත. වර්තමානය වන විට සුමාත්‍රා රයිනෝවන් 30 කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් සහ ජාවා රයිනෝවන් 76 ක් වැනි ඉතා අඩු සංඛ්‍යාවක් පමණක් ස්වාභාවික පරිසරයේ ඉතිරිව සිටින අතර, කළු රයිනෝවන් ද සමඟින් ඔවුන් සියල්ලම දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ සතුන් ලෙස නම් කර ඇත.

කෙසේ වෙතත්, කැපවීමෙන් සිදුකරන සංරක්ෂණ ක්‍රියාවලීන් තුළින් යහපත් ප්‍රතිඵල ලබාගත හැකි බවට සාක්ෂි ඇත. දැඩි නීතිමය පියවර, ප්‍රජා මූලික සංරක්ෂණ වැඩසටහන් සහ වාසස්ථාන නැවත යථා තත්ත්වයට පත්කිරීම නිසා "Greater One-Horned" විශේෂයේ රයිනෝ ගහනය පසුගිය සියවසකට පෙර සිටි 200 ට අඩු ප්‍රමාණයේ සිට අද වන විට 4,000 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. පරිසර පද්ධතියේ හැඩගැස්මට අත්‍යවශ්‍ය සතුන් කොට්ඨාසයක් ලෙස, වෘක්ෂලතා වර්ධනයට, බීජ ව්‍යාප්තියට සහ ජෛව විවිධත්වය පවත්වා ගැනීමට රයිනෝවන්ගෙන් ලැබෙන දායකත්වය අතිමහත්ය.

මෙම අතිදැවැන්ත සතුන් සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා අඛණ්ඩ නීතිමය මැදිහත්වීම, ජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ ගෝලීය සහයෝගීතාව අත්‍යවශ්‍ය වේ. නීති විරෝධී වනජීවී ජාවාරම් නැවැත්වීමට සහ අනාගත පරම්පරාව උදෙසා ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථාන සුරක්ෂිත කිරීම අප සෑම දෙනාගේම යුතුකමකි.

21/09/2026

සැප්තැම්බර් 21 වන දින ලොව පුරා සමරනු ලබන ශූන්‍ය විමෝචන දිනය, ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් පෘථිවියට එක් දිනක සහනයක් ලබා දීම සඳහා කැපවූ ගෝලීය ජනතා ව්‍යාපාරයකි. 2008 වසරේදී කැනඩාවේ නොවා ස්කෝටියා හි දේශගුණික ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන කෙන් වොලස් විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම ප්‍රචාරක වැඩසටහන මගින්, පැය 24 ක කාලයක් සඳහා පුනර්ජනනීය නොවන බලශක්ති ප්‍රභවයන්ගෙන් සිදුකරන බලශක්ති භාවිතය අවම කිරීමට පුද්ගලයන්, කර්මාන්ත සහ ආයතන දිරිමත් කරනු ලබයි. දේශගුණික විපර්යාසවලට එරෙහිව සටන් කිරීම, වායුගෝලීය ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවීම සහ පුනර්ජනනීය බලශක්ති විසඳුම් වෙත සංක්‍රමණය වීම වේගවත් කිරීම සඳහා හරිතාගාර වායු විමෝචනය අවම කිරීමේ වැදගත්කම මෙම මූලපිරීම මගින් අවධාරණය කෙරේ.

දරුණු නියඟ, විෂම වර්ෂාපතන රටා සහ වෙරළබඩ ඛාදනය වැනි දේශගුණික බලපෑම්වලට දැඩි ලෙස ගොදුරු විය හැකි ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටකට, ශූන්‍ය විමෝචන දිනයේ අරමුණු ඉතා වැදගත් වේ. ශීඝ්‍ර නාගරීකරණය සහ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ වර්ධනය වන ඉල්ලුම හේතුවෙන් ආනයනික ෆොසිල ඉන්ධන මත ජාතික වශයෙන් රඳා පැවැත්ම ඉහළ ගොස් ඇත. අඩු විමෝචන මට්ටම් ළඟා කර ගැනීම සඳහා, විශේෂයෙන් බලශක්ති, කාර්මික සහ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයන් පුරා ජාතික කාබන්හරණ ඉලක්ක සමඟ මහජන අවබෝධය ඒකාබද්ධ කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමේ රාමුව දේශීය නීති පද්ධතිය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ. දේශීය වශයෙන්, කාර්මික වායුගෝලීය විමෝචන සහ පාරිසරික ප්‍රමිතීන් නියාමනය කිරීම සඳහා මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය මගින් බලගන්වනු ලබන 1980 අංක 47 දරන ජාතික පාරිසරික පනත ප්‍රධාන නෛතික පදනම වේ. මීට අමතරව, පුනර්ජනනීය බලශක්ති භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කරන 2007 අංක 35 දරන ශ්‍රී ලංකා සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරී පනත සහ මෝටර් වාහන දුම් වාර්තා පරීක්ෂාවට අදාළ මෝටර් වාහන පනත යටතේ ඇති නියෝග මගින් අංශ මට්ටමේ නියාමනය සිදුකෙරේ. ජාත්‍යන්තර වශයෙන්, පැරිස් සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වශයෙන් තීරණය කළ දායකත්වයන් මගින් මඟ පෙන්වනු ලබන අතර, 2050 වන විට විදුලි බල උත්පාදනයේදී ශුද්ධ ශූන්‍ය කාබන් විමෝචනයක් (Net-zero carbon emissions) ළඟා කර ගැනීම එහි මූලික ඉලක්කයකි.

20/09/2026

සියවසකට වැඩි කාලයකට පසු ලොවට නව බළල් විශේෂයක් හඳුන්වා දීමට විද්‍යාඥයන් සමත් වී ඇත. බොලීවියාවේ ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ යුංගාස් වලාකුළු වනාන්තරයේ වෙසෙන මෙම කුඩා බළලාට Leopardus tilcayo යන විද්‍යාත්මක නාමය ලැබී ඇති අතර, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් යොදන ටිල්කායෝ යන නමින්ද එය හැඳින්වේ. මෙය 1923 දී පම්පාස් බළලා හඳුනාගැනීමෙන් පසු සොයාගත් පළමු නව බළල් විශේෂයයි. මෙතෙක් කෞතුකාගාරවල සාම්පල නොතිබූ බැවින්, මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම නව සොයාගැනීමකි.

මෙම සොයාගැනීමේ ආරම්භය 2017 වසරේ දී ය. ප්‍රදේශවාසියෙකු පාර අසල සොයාගත් දිවි පුල්ලි සහිත පැටවෙකු ගෘහස්ථ බළලෙකු යැයි සිතා වසරක් රැකබලා ගත් අතර, පසුව එම සත්වයා සෙන්ඩා වර්ඩේ වනජීවී අභයභූමියට භාර දුන්නේය. එය දුටු සත්ව විද්‍යාඥයින් මුලදී සිතුවේ එය දන්නා ටයිගර් කැට් විශේෂයක් බවයි. එහෙත් ජාන විශ්ලේෂණයෙන් හෙළි වූයේ වෙනත් කතාවකි. බළලුන් 38 දෙනෙකුගේ සම්පූර්ණ ජාන මාලා සසඳන විට, මෙම බළලා අනෙක් ටයිගර් කැට් විශේෂවලින් වසර මිලියන 1.4කට පමණ පෙර වෙන් වූ බව පෙනී ගියේය. ඒ අනුව දකුණු ඇමරිකාවේ ටයිගර් කැට් විශේෂ පහක් ඇති බව තහවුරු විය. ඇසට නොපෙනෙන වෙනස්කම් හෙළි කරන ජාන විද්‍යාව සත්ව වර්ගීකරණයේ නව යුගයක් ආරම්භ කරමින් සිටී.

ටිල්කායෝ බළලා කිලෝග්‍රෑම් 1.4කට වැඩි නොවන බරින් යුතු, සෙන්ටිමීටර් 45ක් පමණ දිග, ගෘහස්ථ බළලෙකුට වඩා කුඩා සතෙකි. සිත් තැවුලට කරුණ නම්, මොවුන්ගේ වාසස්ථානය වන වලාකුළු වනාන්තරය වන විනාශයට සහ පාලනයෙන් තොර ගිනි ගැනීම්වලට ලක්වෙමින් තිබීමයි.

මෙම සොයාගැනීම නීතියට ද වැදගත් ය. නීතිමය ආරක්ෂාව බොහෝවිට රඳා පවතින්නේ විශේෂයක් නිල වශයෙන් හඳුනාගෙන ලැයිස්තුගත කිරීම මතය. ටයිගර් කැට් විශේෂ වෙන් කිරීමෙන් සමහර ඒවා දැන් IUCN වර්ගීකරණයට අනුව අවදානමට ලක්විය හැකි විශේෂ ලෙස සැලකේ. 1992 ජෛව විවිධත්ව සම්මුතිය මගින් විශේෂ සහ ඒවායේ වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම රාජ්‍යයන් වෙත පැවරේ. ශ්‍රී ලංකාව ද එම සම්මුතියේ පාර්ශ්වකරුවෙකි. අලුතින් හමුවන ජීවීන් ගැන ආඩම්බර වීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නැත; ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය නීතිය සහ කැපවීම අප සතුව තිබිය යුතුය. අද අප කතා කළ ඒ පුංචි බළලාට අවශ්‍ය වන්නේ එයයි.

19/09/2026

සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් මාසයේ තෙවන සෙනසුරාදා දිනට යෙදෙන ජාත්‍යන්තර රතු පැන්ඩා දිනය නිමිති කරගනිමින්, නැගෙනහිර හිමාලයානු කලාපයේ පාරිසරික සමතුලිතතාව සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සත්ව විශේෂ පිළිබඳ ගෝලීය අවධානය යොමු කෙරේ. මෙම වාර්ෂික සැමරුම, අනන්‍ය පාරිසරික කාර්යභාරයක් ඉටුකරන රතු පැන්ඩා සත්ව විශේෂය ආරක්ෂා කරගැනීම උදෙසා වන සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග උත්තේජනය කිරීමේ ප්‍රමුඛ පදනමකි.

මොවුන්ගේ සුවිශේෂී රතු-දුඹුරු පැහැති රෝම ආවරණය හේතුවෙන් Fire Fox ලෙසද හැඳින්වෙන රතු පැන්ඩා (Ailurus fulgens), වර්ගීකරණ විද්‍යාත්මකව අතිශය සුවිශේෂී වේ. මෙම සත්වයා 'Ailuridae' කුලයට අයත් වර්තමානයේ ජීවමානව සිටින එකම නියෝජිතයා වන අතර, උන්ගේ ජීව පැවැත්ම, පෝෂණ අවශ්‍යතාවයෙන් 95% කට වඩා ආවරණය කරන උණ ශාක මත මුළුමනින්ම යැපේ.

ස්වාභාවික පරිසරයේ වෙසෙන රතු පැන්ඩා ගහනය වර්තමානයේ දැඩි පැවැත්මේ අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී. IUCN රතු දත්ත ලැයිස්තුවට අනුව උන් 'වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්වූ' (Endangered) විශේෂයක් ලෙස නිල වශයෙන් වර්ගීකරණය කර ඇත. වාසස්ථාන ඛණ්ඩනය වීම සහ සංවෘත හැසිරීම් රටාව නිසා ස්වාභාවික පරිසරයේ ඉතිරිව සිටින්නේ සතුන් 10,000 කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවකි. 2010 සිට, මෙම දිනය මගින් උන්ගේ පැවැත්මට තර්ජනයක් වන වන විනාශය, නීති විරෝධී දඩයම සහ අනවසර උගුල්වලට හසුවීම වැනි පාරිසරික තර්ජන පිටුදැකීමට අවශ්‍ය ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ගොඩනගනු ලබයි.

රතු පැන්ඩා සංරක්ෂණය යනු හුදෙක් එක් සත්ව විශේෂයක් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, හිමාලයානු කඳුකර ජල පෝෂක සහ අතිසංවේදී ජෛව විවිධත්ව කලාප සුරක්ෂිත කිරීමකි. CITES සම්මුතිය යටතේ රතු පැන්ඩාවන් අන්තර්ජාතික වෙළඳාමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කර ඇති අතර, උන් ස්වාභාවිකව වෙසෙන ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, භූතානය සහ මියන්මාරය යන රටවල දේශීය වනජීවී ආරක්ෂණ පනත් මගින් උන්ට උපරිම නෛතික ආරක්ෂාව ලබා දී ඇති අතර, උන් දඩයම් කිරීම, ළඟ තබා ගැනීම හෝ වෙළඳාම් කිරීම සිරදඬුවම් හිමිවන බරපතල වරදකි. ප්‍රජා මූලික සංරක්ෂණ වැඩසටහන් මගින් ප්‍රදේශවාසීන් නීත්‍යානුකූල පාරිසරික භාරකරුවන් ලෙස බලගන්වමින් කෙරෙන මෙම සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයන්ට දායක වීම, එකී අතිදුර්ලභ ජීවීන් අනාගත පරම්පරාවන් උදෙසා සුරක්ෂිත කිරීමේ සාමූහික හා නෛතික වගකීමකි.

18/09/2026

සැප්තැම්බර් 18 වන දින ගෝලීය වශයෙන් සමරනු ලබන ලෝක ජල නිරීක්ෂණ දිනය, දේශීය ජල සම්පත් සුරක්ෂිත කිරීම පිළිබඳව මහජන අවබෝධය සහ සහභාගීත්වය වර්ධනය කිරීම සඳහා සංවිධානය කරනු ලබන ජාත්‍යන්තර ප්‍රචාරක වැඩසටහනකි. 2003දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 'Clean Water Foundation' ආයතනය මගින් ආරම්භ කරන ලදුව, 2015 වර්ෂයේ සිට 'EarthEcho International' සංවිධානය මගින් මෙහෙයවනු ලබන මෙම මුලපිරීම හරහා මූලික ජල පරීක්ෂණ සිදුකිරීම සඳහා පුරවැසියන් බලගන්වනු ලබයි. එහිදී pH අගය, දියවූ ඔක්සිජන්, කැළඹිලි ස්වභාවය සහ උෂ්ණත්වය වැනි ප්‍රධාන දර්ශක මැන බැලීම මගින් දේශීය ඇළ දොළ, ගංගා සහ විල්වල රසායනික හා ජෛවීය සෞඛ්‍ය තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමට සහභාගී වන්නන් සහාය වේ.

ස්වාභාවික ගංගා ද්‍රෝණි 103 කින් සහ විශාල ඓතිහාසික වාරි පද්ධතිවලින් සමන්විත ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටකට නිරන්තර ජල නිරීක්ෂණය අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෘෂිකාර්මික අපවාහ, කාර්මික අපජලය, නාගරික ව්‍යාප්තිය සහ විෂම කාලගුණික මෝසම් වර්ෂා හේතුවෙන් ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පහත වැටීම, දිවයිනේ පිරිසිදු ජල පාරිසරික පද්ධතිවලට, මහජන සෞඛ්‍යයට සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට සෘජු තර්ජනයක් එල්ල කරයි. මෙම ජල මූලාශ්‍ර ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා ජාතික පාරිසරික නිරීක්ෂණයන් මෙන්ම ප්‍රදේශවාසීන්ගේ සක්‍රීය දායකත්වයද අවශ්‍ය වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ ජල නිරීක්ෂණ කටයුතු විමධ්‍යගත නෛතික සහ ආයතනික රාමුවක් යටතට අයත් වේ. මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය මගින් පාලනය වන, අපජල විමෝචන ප්‍රමිතීන් සහ දූෂණ පාලනය නියාමනය කරනු ලබන 1980 අංක 47 දරණ ජාතික පාරිසරික පනත මෙහි ප්‍රධාන නෛතික පදනම වේ. මීට අමතරව, 1964 අංක 29 දරණ ජල සම්පත් මණ්ඩල පනත, 1946 අංක 32 දරණ වාරිමාර්ග ආඥාපනත සහ 1974 අංක 2 දරණ ජාතික ජලසම්පාදන හා ජලාපවහන මණ්ඩල පනතේ විධිවිධාන මගින් ආංශික මට්ටමේ නියාමනයන් සිදුකෙරේ. සැප්තැම්බර් 18 වන දින පුරවැසි විද්‍යා දායකත්වය එක්කර ගැනීම මගින් තීරණාත්මක දත්ත පරතරයන් පියවා ගැනීමටත්, නීතිමය අරමුණු ශක්තිමත් කිරීමටත්, ශ්‍රී ලංකාවේ පොදු ජල සම්පත තිරසාර ලෙස කළමනාකරණය කිරීමටත් මගපෑදේ.

17/09/2026

සැප්තැම්බර් 17 වන දිනට යෙදෙන ලෝක මහ මඩුවන්ගේ දිනය යනු සාගර පරිසර පද්ධතියේ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කරන, මොබුලිඩේ (Mobulidae) කුලයට අයත් මහ මඩුවන් සහ යක් මඩුවන් පිළිබඳ ගෝලීය අවධානය යොමු කිරීම සඳහා වෙනුවෙන් කැපවූ දිනයකි. Manta Trust විසින් 2020 වසරේදී ආරම්භ කළ මෙම සැමරුමේ 2026 වසර සඳහා වන තේමාව "සහයෝගීතාවය" (COLLABORATION) යන්නයි.

මුහුදු පතුලේ ජීවත්වන සාමාන්‍ය මඩුවන් මෙන් නොව, සාගරයේ ඉහළ සහ මැද ස්ථරවල පිහිනා යමින් ප්ලවාංග ආහාරයට ගන්නා මොවුන් අහිංසක පෙරහන් භක්ෂකයන් වේ. මොබුලිඩ් කුලයේ විශාලතම සාමාජිකයා වන මහ මඩුවා හෙවත් අලි මඩුවා (Mobula birostris) ශ්‍රී ලාංකික මුහුදු තීරයේද දැකගත හැකිය. ඉතා මන්දගාමී ප්‍රජනන වේගයක් සහිත මෙම සතුන් සාගරයේ ජීව විවිධත්වය සුරැකීමට මෙන්ම පාරිසරික සංචාරක ව්‍යාපාරයටද අතිශයින් වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, වාණිජමය කරමල් දැල් භාවිතයේදී අහම්බෙන් දැලට හසුවීම (Bycatch), කරමල් තහඩු සඳහා වන ඉල්ලුම මත කෙරෙන ඉලක්කගත ධීවර කටයුතු සහ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණය හේතුවෙන් මෙම සාගර දැවැන්තයන්ගේ ගහනය ශ්‍රී ලංකාව තුළ මෙන්ම ගෝලීයවද සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටෙමින් පවතී. ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් CITES සහ CMS සම්මුතීන් මගින් මොවුන් ආරක්ෂා කර තිබුණද, දේශීය වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත හෝ ධීවර හා ජලජ සම්පත් පනත යටතේ තවමත් පූර්ණ නීතිමය ආරක්ෂාව ලැබී නොමැත. එබැවින් මොවුන් වඳවී යාමෙන් වළක්වා ගැනීමට දේශීය නීතිමය රාමුව ශක්තිමත් කිරීම සහ තිරසාර ධීවර ක්‍රමවේද ප්‍රවර්ධනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

16/09/2026

සැප්තැම්බර් 16 වන දා ලෝකය පුරා "ඕසෝන් ස්ථරය සුරැකීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය" සමරනු ලබයි. මෙම වැදගත් සැමරුම මගින් සනිටුහන් කරන්නේ පෘථිවියේ ආරක්ෂිත වායුගෝලීය ආවරණය ක්ෂය කරන ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද, 1987 දී අත්සන් තබන ලද ඓතිහාසික මොන්ට්‍රියල් සම්මුතිය යි.

පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සිට කිලෝමීටර් 15 ත් 35 ත් අතර උසකින් යුත් ස්ථරගෝලයේ (stratosphere) පිහිටා ඇති ඕසෝන් ස්ථරය ප්‍රධාන වශයෙන් ඕසෝන් වායුවෙන් සමන්විත වේ. ඕසෝන් අණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණු තුනකින් සෑදී ඇත. අපගේ වායුගෝලයෙන් ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කළද, මෙම සියුම් ස්ථරය මගින් අතිමහත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. එනම් සූර්යයාගෙන් නිකුත්වන හානිකර අධි-සංඛ්‍යාත පාරජම්බුල විකිරණ 99% ක් දක්වා උරා ගැනීමයි.

මෙම ස්වාභාවික බාධකය නොතිබුණි නම්, පාරජම්බුල කිරණවලට වැඩි වශයෙන් නිරාවරණය වීම නිසා චර්ම පිළිකා, ඇසේ සුද ඇතිවීම, මිනිස් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල වීම මෙන්ම සාගර පරිසර පද්ධතිවලට සහ කෘෂිකාර්මික වගාවන්ට විශාල හානියක් සිදුවනු ඇත.

ශීතකරණ සහ ඒරොසෝල් සඳහා මීට පෙර භාවිතා කරන ලද ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් (CFCs) වැනි කෘතිම රසායනික ද්‍රව්‍ය මුදා හැරීම හේතුවෙන් ඕසෝන් ස්ථරය සැලකිය යුතු ලෙස තුනී විය. කෙසේ වෙතත්, මොන්ට්‍රියල් ප්‍රොටෝකෝලය හරහා සිදුවූ ගෝලීය සහයෝගීතාවය නිසා ඕසෝන් ස්ථරය නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ මගට යොමු වී ඇති අතර, එක්සත් වූ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරීත්වය මගින් පාරිසරික හානි යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි බව මෙයින් ඔප්පු වේ. මෙම වැදගත් ආවරණය ආරක්ෂා කිරීම මගින් සමස්ත ජීවීන් සඳහා සුරක්ෂිත, තිරසාර අනාගතයක් තහවුරු කරයි.

Law Students' Environmental Society

26/09/2026

24/09/2026

22/09/2026

21/09/2026

20/09/2026

19/09/2026

18/09/2026

17/09/2026

16/09/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Listing takedown request