Health Entomology Officers' Association

08/08/2026

සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරී සංගමයේ සභාපති
නජිත් සුමනසේන මහතාට සුවබර විශ්‍රාම දිවියකට සුබ පැතුම්
සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරී සේවය වර්තමානයේ තිබෙන තැනට එසවීමට ඔබතුමන් සිදු කරන ලද කැප කිරීම් අතිමහත්‍ වේ. අප නිලධාරීන් අද බුක්ති විදින බොහෝ දේ ඔබතුමන් විසින් මෙම සේවාවට දිනා දී ඇත. අතිකාල දීමනා හිමිකම, වෛද්‍ය පර්‍යේෂණ ආයතනයේ සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා පුහුණු පාසල, මධ්‍යම රජයේ විශේෂ ශ්‍රේණියේ තනතුරු, දින පොත භාවිතයේ හිමිකම, සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරී නිල නාමය ආදිය මේවා අතරින් විශේෂ වේ. කෘතගුණ දත් සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරීන්ගේ හදවත් වල එය සදා අනුස්මරණීය වනු ඇත. තවත් අප සේවාවට ජයග්‍රහණය කල යුතු බොහෝ ඉලක්ක හා අරමුණු ඇත. එම ඉලක්ක හා අරමුණු ජය ගැනීම සදහා ඉදිරියටත් ඔබතුමන්ගේ මග පෙන්වීම හා නායකත්වය අප සේවාවට අත්‍යාවශ්‍ය වේ. රාජකාරීමය වශයෙන් විශ්‍රාම ලැබූවත්, වෘත්තීමය වශයෙන් ඔබගේ සහාය ඉදිරියටත් අප ගෞරවයෙන් අපේක්ෂා කරමු. ඔබතුමන්ගේ ඉදිරි කටයුතු සාර්ථක කර ගැනීමට නිදුක් නීරෝගී චිරජීවනය ලැබේවා !!!

15/07/2026

12/07/2026

චුට්ටක්වත් රිදුණේ නැහැ නේද? 🩸
අපිට නොදැනෙන්න ලේ බොන ඩෙංගු මදුරුවාගේ රහස් ශල්‍යකර්ම 5ක්!

ආයුබෝවන් හැමෝටම! පසුගිය දවස් ටිකේම අපේ පේජ් එකේ යාළුවෝ ගොඩක් දෙනෙක් අහලා තිබුණා මදුරුවෙක් ඇවිත් අපේ ලේ බීලා යනකම්ම අපිට කිසිම වේදනාවක්, කැසීමක් එකපාරටම දැනෙන්නේ නැත්තේ ඇයි?" කියලා. අන්න ඒ නිසාම, හැමෝටම පැහැදිලි වෙන්න අද HEO මහත්තයා ඔයාලට කියලා දෙන්න යන්නේ, ඩෙංගු මදුරුවො වගේම ගොඩක් මදුරුවොන්ට පොදු කවුරුත් නොදන්න විද්‍යාත්මක රහසක්.

ඇත්තටම මදුරුවා කියන්නේ නිකන්ම නිකන් කෘමියෙක් නෙවෙයි, අතිශය දියුණු "මයික්‍රෝ-ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙක්" අපිට හොරෙන් විදලා, සම ඇතුළේ හැංගිලා තියෙන ලේ නහර හොයාගන්න මදුරුවා පාවිච්චි කරන "විස්මිත උපක්‍රම 5" සරලවම මෙන්න:

1. එක කටුවක් නෙවෙයි, කටු 6ක "සුපිරි කට්ටලයක්"! 🧰

අපි හිතන්නේ මදුරුවාට තියෙන්නේ එකම එක කටුවක් කියලයි. හැබැයි එයා අපිට විදින්න පාවිච්චිකරන උපාංගය (Proboscis) ඇතුළේ කටු (Stylets) 6ක් තියෙනවා!

• මැක්සිලේ (Maxillae) : කියත් දත් වගේ අතිශය තියුණුයි. සම මතුපිට තියෙන වේදනා දැනෙන ස්නායු (Pain receptors) අවදි කරන්නේ නැතුව සූක්ෂමව සම කපනවා.

• මැන්ඩිබල්ස් (Mandibles): කැපුම කපපු සම වැහෙන්න නොදී දෙපැත්තට ඈත් කරගෙන සිටිනවා.

• ලැබ්‍රම් (Labrum) & හයිපොෆැරිංග්ස් (Hypopharynx) [කෙළ විදින නාලය]: එකකින් කෙළ විදින ගමන් අනෙක් නාලයෙන් "ස්ට්‍රෝ" එකකින් වගේ ලේ උරා බොනවා.

2. ක්ෂණිකව "හිරිවැට්ටවීමේ" ඉන්ජෙක්ෂන් එක! 💉

මදුරුවා සම කපපු ගමන්ම එයාගෙ කෙළ අපේ ඇඟට විදිනවා. මේ කෙළවල ප්‍රබල නිර්වින්දක රසායනික (Natural Anesthetics) අඩංගුයි. මේ නිසා මදුරුවා විදින හරිය ක්ෂණිකව හිරිවැටිලා යනවා. අපේ මොළයට "කවුරුහරි විදිනවා" කියලා දැනෙන්න කලින්ම එයා වැඩේ පටං ගෙන ඉවරයි .

3. ලැබ්‍රම් (Labrum) කටු අග තියෙන මයික්‍රෝ "නාසය" 👃

මදුරුවෙක් අපේ ඇඟට වහුවට පස්සේ සමට උඩින් උගේ ඇස්වලට අපේ ලේ නහර පෙනෙන්නේ නැහැ. හැබැයි මදුරුවාගේ ප්‍රධාන කටුව වන ලැබ්‍රම් (Labrum) අග අතිශය කුඩා සංවේදී රෝම පිහිටලා තියෙනවා. මේවා හරියට "මයික්‍රෝ නාසයක්" වගේ වැඩ කරමින් අපේ ලේ නහරවලින් පිටවන රසායනික සුවඳ ඉව කරලා ලේ නහරය තියෙන දිශාව හරියටම සොයා ගන්නවා.

4. තාපය සොයා යන "GPS" එක සහ සම ඇතුළේ "හෑරීම" 📍

අපේ ඇඟේ අනෙක් තැන්වලට වඩා ලේ නහර තියෙන තැන්වල රස්නය වැඩියි. මදුරුවා ඒ රස්නය හඳුනාගෙන ලේ නහරය දෙසටම කටුව මෙහෙයවනවා.පළමු පාරෙන්ම ලේ නහරයක් හමු වුණේ නැත්නම් එයා කටුව එළියට ගන්නේ නැහැ! කටුව සම ඇතුළේම තියාගෙන, එය විවිධ පැතිවලට නම්‍යශීලීව වක්‍ර කරමින් සම ඇතුළතින්ම ලේ නහරය සොයනවා.

5. ලේ රස බලන "දිව" 👅

සම ඇතුළේ කරපු සෙවීමෙන් පස්සේ කටුව නියම ලේ නහරයක වැදුණු සැණින්, මදුරුවාගේ ඇතුළත තියෙන රස ප්‍රතිග්‍රාහක (Taste receptors) මඟින් ලේවලටම ආවේණික සුවිශේෂී සංරචක (උදාහරණයක් ලෙස ATP සහ සිරුරේ ලවණ වර්ග) ක්ෂණිකව හඳුනා ගන්නවා. "නියම තැන හමුවුනා" කියා මදුරුවාගේ ස්නායු පද්ධතියට පණිවිඩය ගිය ගමන් සෙවීම නතර කර ක්ෂණිකව ලේ උරා බීම ආරම්භ කරනවා.

අපිට රිදෙන්න/කසන්න ගන්න කොට එයා ලෙඩේ බෝ කරලත් ඉවරයි! 🤔

මදුරුවා ලේ බීලා, බඩ පුරවාගෙන පියඹා ගියාට පස්සේ තමයි ඌ ඇඟ ඇතුළේ දාලා ගිය කෙළවලට අපේ ඇඟේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය එක සටන් කරන්න ගන්නේ. එතකොට තමයි අපේ ඇඟෙන් හිස්ටමින් (Histamine) රසායනිකය මුදා හැරලා, ඒ හරිය කසන්නත්, රතු වෙලා ඉදිමෙන්නත් ගන්නේ.

ඒ කියන්නේ ඔයාට කසන්න ගන්න කොට, මදුරුවා ඔයාට ඩෙංගු වෛරසය (Dengue virus) ඇතුල් කරලා, ලේත් බීලා, හොරෙන්ම පැනලා ගිහිල්ලත් ඉවරයි!

ඩෙංගු මර්දනයට අපේ වගකීම ඉටු කරමු! පරිසරය පිරිසිදුව තියාගමු ❤️

ඔයාලට මේ වගේ තවත් රසවත් කීට විද්‍යාත්මක තොරතුරු දැනගන්න පෝස්ට් එක ෂෙයාර් කරලා පේජ් එකත් එක්ක එකතු වෙන්න 🤝

Admin HEO මහත්තයා (සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිළධාරී)

12/07/2026

ඩෙංගු මර්දනයට ජනතා සහය ලැබෙනවාද?
''ජනතාව හිතන් ඉන්නේ මේක අපි විසින්ම කළ යුතු දෙයක් විදිහට'' - සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරීන්ගේ සංගමය

04/07/2026

03/07/2026

03/07/2026

එක් මදුරුවෙක්, දෂ්ට කිරීම් 10ක්? 🦟🚨

ඔබේ ගෙදර/කාර්යාලයේ එක් අයෙකුට ඩෙංගු නම්, ඔබ හැමෝම අනතුරේ!

ඔබේ නිවසේ, පාසලේ හෝ කාර්යාලයේ එකම කාමරයක සිටින කිහිප දෙනෙකුට එක පිට එක ඩෙංගු වැළඳෙන අවස්ථා ඔබ දැක ඇති. "එකම මදුරුවෙක් කොහොමද මෙච්චර පිරිසකට ලෙඩේ බෝ කරන්නේ?" කියලා ඔබට හිතිලා තියෙනවාද?
මෙන්න මේකට තමයි කීට විද්‍යාවේදී ‘Multiple Biters’ (බහුවිධ දෂ්ට කරන්නන්) කියලා කියන්නේ.

කොළඹ වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ (MRI) සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිලධාරී ගයාන් ශ්‍රී කුමාරසිංහ මහතා පුවත්පත් සාකච්ඡාවකදී හෙළි කළ පරිදි, ඩෙංගු පතුරුවන Aedes aegypti සහ Aedes albopictus මදුරුවන්ගේ ජීව විද්‍යාත්මක හැසිරීම සාමාන්‍ය මදුරුවන්ට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්.

🔍 මොකක්ද මේ ‘බහුවිධ දෂ්ට ’ හැසිරීම?

සාමාන්‍ය මදුරුවෙක් එක පුද්ගලයෙකුගෙන් තනි වතාවකදී තම ලේ වේල (Blood meal) සම්පූර්ණ කරගන්නවා. හැබැයි ඩෙංගු මදුරුවා ඉතාමත් සංවේදී සහ සූක්ෂමයි. ලේ උරා බොන අතරතුර සිදුවන සුළු හෝ සලිත වීමකදී (අතක් සෙලවීමක්, ඇඟිල්ලක් එසවීමක් වැනි) එම මදුරු විශේෂ වහාම ආහාර ගැනීම නතර කර ඉගිලී යනවා.

එහිදී එම මදුරු විශේෂ වල මදුරුවන්ට කුස පිරීමට නම් තවදුරටත් ලේ අවශ්‍යයි. ඒ නිසා වහාම ළඟම සිටින ඊළඟ පුද්ගලයා වෙත ගොස් දෂ්ට කරනවා. මේ ආකාරයට තනි ලේ වේලක් සපුරා ගැනීමට මදුරුවෙකුට පුද්ගලයන් 10 දෙනෙකුට වුවද දෂ්ට කිරීමට සිදු විය හැකියි!

යම් හෙයකින් එම මදුරුවාගේ සිරුර තුළ ඩෙංගු වෛරසය පවතී නම්, අර දෂ්ට කරන පුද්ගලයන් 10 දෙනාටම එකම "ආහාර වාරයකදී" වෛරසය ඇතුල් කරනවා.

වර්තමාන ඩෙංගු අවදානම සහ කීට විද්‍යා දත්ත අනුව වර්ෂා කාලයත් සමඟ දිවයින පුරා ඩෙංගු රෝගීන්ගේ ශීඝ්‍ර වර්ධනයක් වාර්තා වන මේ වකවානුවේ, කීට විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ මඟින් පෙන්වා දෙන්නේ ගෘහස්ථ සහ කාර්යාලීය පරිශ්‍රයන් තුළ Aedes මදුරු ගහණයේ ඝනත්වය (Breteau Index හෙවත් බ්‍රිටෝ අගය එනම් ඩෙංගු රෝග වාහක මදුරු විශේෂ වල ඝණත්වය මනින ලොව පිළිගත් අගයකි. / Container Index) ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.

විශේෂයෙන්ම දහවල් කාලයේ ක්‍රියාකාරී වන මෙම මදුරුවන්, පාසල් පන්ති කාමර සහ රැකියා ස්ථාන වැනි මිනිසුන් සමූහ වශයෙන් ගැවසෙන ස්ථානවලදී මෙම ‘බහුවිධ දෂ්ටන’ උපක්‍රමය හරහා ඉතා කෙටි කලකින් "ඩෙංගු පොකුරු" (Dengue Clusters) නිර්මාණය කරනවා.

🛜වහාම අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?🤔

• රෝගියා වටා ආරක්ෂාව: ඔබේ නිවසේ හෝ සේවා ස්ථානයේ කිසිවෙකුට හෝ තද උණ වැළඳී ඇත්නම්, ඔවුන් සිටින පරිසරය තුළ වහාම මදුරු විකර්ෂක (Repellents) භාවිත කරන්න. රෝගියා දහවල් කාලයේ වුවද මදුරු දැලක් ඇතුළත රඳවා තැබීමට පියවර ගන්න. (එවිට මදුරුවන් රෝගියාගෙන් ලේ ලබාගෙන අනෙක් අයට බෝ කිරීම වැළකේ).

• ඇතුළත සැඟවුණු තැන් විනාශ කරන්න: මදුරුවන් පිටතින් එනතුරු නොසිට, නිවස/කාර්යාලය ඇතුළත ඇති ශීතකරණ ජල තැටි, මල් පෝච්චි අඩි, වතුර රැඳෙන විසිතුරු බඳුන් සතියකට වරක් පිරිසිදු කරන්න. බිත්තිවල ඇලී ඇති බිත්තර විනාශ වීමට බුරුසුවකින් අතුල්ලා සෝදන්න.

ඩෙංගු කියන්නේ නිකම්ම මදුරුවෙක් නෙවෙයි, මිනිස් සිරුරෙන් ලේ ලබාගන්න උපරිම විදිහට පරිණාමය වුණු සූක්ෂ්ම විලෝපිකයෙක්! බුද්ධිමත්ව සිතා අදම ඔබේ වටපිටාව ආරක්ෂා කරගන්න.

ස්තූතියි !

Admin ;HEO මහත්තයා (සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිළධාරී)

03/07/2026

කවුද මේ ඩෙංගු මදුරුවව පරදවන අපේ මිතුරා !🤔

මේ දවස්වල හැමෝම කතා වෙන, ඩෙංගු මර්ධනයේ අලුත්ම සහ සාර්ථකම ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් තමයි Wolbachia (වොල්බැකියා) බැක්ටීරියා තාක්ෂණය කියන්නේ.
ඇතැම් අයට මේ ගැන විවිධ කුතුහලයන් වගේම වැරදි මතත් තියෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා HEO මහත්තයා අද පැහැදිලි කරලා දෙන්නම් මොකක්ද මේ "වොල්බැකියා ප්‍රයෝගය" කියලා.

මොකක්ද මේ Wolbachia කියන්නේ?

Wolbachia කියන්නේ ලෝකයේ ඉන්න කෘමීන්ගෙන් 60% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකගේ (සමනලුන්, පළතුරු මැස්සන්, මී මැස්සන් වැනි) සෛල තුළ ස්වභාවිකවම ජීවත් වන ඉතා සුපුරුදු, හානිකර නොවන බැක්ටීරියාවක්.
නමුත්, අපිට ප්‍රශ්නයක් වෙච්ච ඩෙංගු පතුරවන ප්‍රධාන රෝග වාහක මදුරුවා වන ඊඩිස් ඊජිප්ටයි (Aedes aegypti) මදුරුවාගේ ශරීරය තුළ මේ බැක්ටීරියාව ස්වභාවිකව පිහිටලා නැහැ.

මේකෙන් ඩෙංගු පාලනය වෙන්නේ කොහොමද?

විද්‍යාඥයන් විසින් විද්‍යාගාර තුළදී මේ Wolbachia බැක්ටීරියාව ඊඩිස් මදුරුවන්ගේ ශරීරයට සාර්ථකව ඇතුළු කරනවා. ඉන්පසු ඒ මදුරුවන් පරිසරයට මුදා හැරීම සිදු කරනවා. මෙතනදී ප්‍රධාන ක්‍රමවේද 2ක් හරහා ඩෙංගු වෛරසය පැතිරීම වැළකෙනවා:

1. වෛරසය බෝ වීම අවහිර කිරීම

Wolbachia බැක්ටීරියාව මදුරුවාගේ ශරීරය තුළ ඉන්නකොට, ඩෙංගු වෛරසයට මදුරුවා තුළ වර්ධනය වෙන්න අවශ්‍ය කරන ශක්තිය සහ පෝෂණය (Lipids වැනි දෑ) ලබාගන්න දෙන්නේ නැහැ. Wolbachia සහ ඩෙංගු වෛරසය මදුරු සෛල ඇතුළේ සටන් කරනවා. අවසානයේ Wolbachia ජය ගන්නවා! ඒ කියන්නෙ මදුරුවා ඩෙංගු රෝගියෙකුට විද්දත්, එයාට තවත් කෙනෙකුට වෛරසය බෝ කිරීමේ හැකියාව නැති වෙනවා.

2. ප්‍රජනන අනුකූලතාව බිඳ දැමීම

🦟 Wolbachia සහිත පිරිමි මදුරුවෙක් සහ Wolbachia නොමැති (සාමාන්‍ය) ගැහැණු මදුරුවෙක් එකතු වුණොත්, ඒ බිත්තරවලින් පැටවුන් බිහි වෙන්නේ නැහැ (බිත්තර වඳ වෙනවා).

🦟 Wolbachia සහිත ගැහැණු මදුරුවෙක් සහ සාමාන්‍ය පිරිමි මදුරුවෙක් එකතු වුණොත්, උපදින හැම මදුරු පැටියෙකුටම මවගෙන් Wolbachia බැක්ටීරියාව උරුම වෙනවා.

කාලයත් එක්ක පරිසරයේ ඉන්න ඩෙංගු රෝග වාහක මදුරුවන් Wolbachia සහිත මදුරුවන් බවට පත් වෙනවා. එවිට උන් සිටියත් ඩෙංගු වෛරසය ව්‍යාප්ත කිරීමට උන්ට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැහැ.

ඔයාල දැන් හිතනවා ඇති ඇයි HEOමහත්තයා මේ ක්‍රමය සදහා Aedes albopictus ගැන ඒ කියන්නෙ ලංකාවේ ඩෙංගු රෝගය පතුරවන ද්විතීක රෝග වාහකය ගැන කතා නොකරන්නෙ කියල.එයාගෙ ඇගේ ස්වභාවිකවම මේ බැක්ටීරියාව තියනවා

ඈ... 🤔 එහෙනම් එයා කොහොමද ඩෙංගු රෝගය පතුරවන මදුරුවෙක් වෙන්නෙ 🤔

අන්න ඒක්ට හේතු කිහිපයක් බලපානවා.

Aedes albopictus සිරුරේ ස්වභාවිකව පවතින Wolbachia ප්‍රභේදවලට (wAlbA සහ wAlbB) ඩෙංගු වෛරසය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීමට හෝ එහි වර්ධනය මුළුමනින්ම නැවැත්වීමට ශක්තියක් නැත. වසර මිලියන ගණනාවක් තිස්සේ මෙම මදුරුවා සහ උගේ සිරුරේ ඇති ස්වභාවික Wolbachia බැක්ටීරියාව එකට ජීවත් වීමට හැඩගැසී ඇත. එම නිසා බැක්ටීරියාව තිබියදීම ඩෙංගු වෛරසයට මදුරුවාගේ සිරුර තුළ බෝ වීමට අවකාශය ලැබෙනවා ඒ නිසා ප්‍රධාන ඩෙංගු වාහකයා වන Aedes aegypti තරම් කාර්යක්ෂමව වෛරසය බෝ නොකළත්, මදුරු ගහනය අධික වන විට Aedes albopictus මදුරුවන් හරහාද සැලකිය යුතු ලෙස ඩෙංගු රෝගය ව්‍යාප්ත වෙන්න පුලුවන්.

දැනට විද්‍යාඥයන් විසින් සිදු කරන්නේ මෙම මදුරුවන් තුළ ස්වභාවිකව පවතින Wolbachia ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට වෛරසය හොඳින් මර්දනය කළ හැකි wMel හෝ wAu වැනි වෙනත් ප්‍රභේද කෘතිමව මදුරු බිත්තරවලට ඇතුළු කර ක්ෂේත්‍රයට මුදා හැරීමයි.

ඉතින් මේක අපි මෙහෙම සරලව කතා කරාට මේක ලොකූ ක්‍රමවේදයක් වගේම ප්‍රායෝගිකව කරන්න යනකොට ලොකු පිරි වැයක් වගේම ශ්‍රමය වගේම ඉහළ තාක්ෂණයක් වගේම මෙම බැක්ටීරියාව සහිත් මදුරුවන් එකවර විශාල ප්‍රමාණයෙන් පරිසරයට මුදා හැරියම වෙන්නෙ මිනිසුන්ට ඩෙංගු අවධානම නැතත් වැඩි වශයෙන් මෙම මදුරුවන්ගේ දෂ්ටන වලට ලක් වෙන්න වෙනවා(මුල් අවදියේදී).HEO මහත්තයා අද මේ ගැන කතා කරේ ගොඩ දෙනෙක් මේ ගැන උනන්දු වන නිසා.මේ ප්‍රායෝගික ගැටලු මග හරවාගන්න විසදුම් සහිතව මේ වගේ අලුත් ක්‍රම වේද ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රවේශයක් ගන්න කාලෙ හරි කියල ඔබටත් හිතෙනවද ? පහළිම් comment එකක් දාගෙන යන්න.👇

කෙසේ නමුත් Wolbachia කියන්නේ ඩෙංගු මර්ධනයට තනිවම ක්‍රියා කල හැකි "මැජික් උණ්ඩයක්" නෙවෙයි. එය දැනට පවතින සාම්ප්‍රදායික මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන විනාශ කිරීම , කීට විද්‍යා සමීක්ෂණ මගින් වාහක මදුරුවන් හදුනා ගැනීම සහ සක්‍රීය රෝගී මර්ධන කටයුතු සමඟ ඒකාබද්ධව භාවිත කළ යුතු අතිරේක මෙවලමක් පමණයි ඒ නිසා මේ දිනවල ඔබේ පරිශ්‍ර පිරිසිදු කරගෙන ඩෙංගු රෝගය පානලය කරගන්න උදවු කරන්න අමතක කරන්න එපා
❤️

පෝස්ට් එක වටිනවා කියලා හිතෙනවා නම් Share කරලා අනිත් අයවත් දැනුවත් කරන්න. 🙌

AdminHEO මහත්තයා (සෞඛ්‍ය කීට විද්‍යා නිළධාරී)