24/08/2026
දශක ගණනාවක් පුරා ඇන්ටාර්ක්ටිකාවට ඉහළින් වූ ඕසෝන් ස්ථරයේ ඇති වූ සිදුර, මානව ක්රියාකාරකම් නිසා සිදු වූ දැවැන්ත පරිසර හානියේ ප්රබලතම සංකේතයක් ලෙස පැවතිණි. නමුත් අද වන විට එය, ලෝකවාසීන් එකමුතුව ක්රියා කිරීමෙන් පාරිසරික හානියක් නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කරගත හැකි බවට ඇති හොඳම උදාහරණය බවට පත්ව තිබේ. ඕසෝන් ස්ථරය ස්ථාවර ලෙස යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින බව විද්යාඥයෝ තහවුරු කරති. මෙහි වැඩි ගෞරවය හිමිවිය යුත්තේ 1987 දී ඇති කරගත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මොන්ට්රියල් ප්රොටෝකෝලය (Montreal Protocol) නමැති ජාත්යන්තර ගිවිසුමටයි.
2025 වසරේදී අන්ටාර්ක්ටිකාවට ඉහළින් වාර්තා වූ ඕසෝන් සිදුර, 1990 දශකයේ මුල් භාගයෙන් පසුව වාර්තා වූ කුඩාම සිදුරුවලින් එකක් වූ අතර එය වෙනදාට වඩා වේගයෙන් වැසී යාමටද පටන් ගත්තේය. මෙය හුදකලා සිදුවීමක් නොව, දීර්ඝ කාලීනව දක්නට ලැබෙන යහපත් ප්රවණතාවක ප්රතිඵලයකි. මොන්ට්රියල් ප්රොටෝකෝලය බලපැවැත්වීමට පටන් ගත් තැන් සිට, ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් (CFC) වැනි ඕසෝන් ක්ෂය කරන ද්රව්ය නිෂ්පාදනය සහ භාවිතය ලොව පුරා 99% කට වඩා ප්රමාණයකින් අඩු කිරීමට හැකි විය. වර්තමාන කැපවීම් මෙලෙසින්ම පැවතුණහොත්, ඕසෝන් ස්ථරය හායනයට ලක්වීමට පෙර (1980 දශකයේ) පැවති තත්ත්වයට නැවත ළඟාවනු ඇති බවට විද්යාඥයෝ පූර්ව නිගමනය කරති. ඒ අනුව ලොව බොහෝ ප්රදේශවල ඕසෝන් ස්ථරය 2040 වන විටත්, ආක්ටික් කලාපයට ඉහළින් 2045 වන විටත්, වඩාත්ම තදබල ලෙස හානි වූ අන්ටාර්ක්ටිකාවට ඉහළින් 2066 වන විටත් සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත්වනු ඇත.
ඕසෝන් ස්ථරය මගින් පෘථිවියේ සියලුම ජීවීන් හානිකර පාරජම්බුල (UV) කිරණවලින් ආරක්ෂා කරන බැවින් මෙම යථා තත්ත්වයට පත්වීම ඉතා වැදගත් වේ. එය නොතිබුණා නම්, චර්ම පිළිකා, ඇසේ සුද ඉවත් කිරීමේ අවශ්යතා මෙන්ම වගාවන්ට සහ සාගර පද්ධතිවලට සිදුවන හානිය සීඝ්රයෙන් ඉහළ යනු ඇත. මෙම ගිවිසුම නොමැති ලෝකයක් ගැන පර්යේෂණාත්මක ආකෘති තැනූ පර්යේෂකයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ, මෙම ගිවිසුම පූර්ණ ලෙස ක්රියාත්මක කිරීම තුළින් එකම රටක පමණක් 1890 ත් 2100 ත් අතර උපත ලැබූ ජනතාව අතර සිදුවීමට තිබූ චර්ම පිළිකා වැළඳීම් මිලියන සිය ගණනක් සහ ඊට අදාළ මරණ මිලියන ගණනක් මෙන්ම ඇසේ සුද මතුවීමේ රෝගීන් කෝටි ගණනක් වළක්වා ගැනීමට හැකිවන බවයි. ගෝලීය වශයෙන් ගත් කල, මෙම ප්රොටෝකෝලය නිසා 2030 වන විට වසරකට වාර්තා වන චර්ම පිළිකා රෝගීන් සංඛ්යාව ලක්ෂ 20 කින් පමණ අඩුවනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, ඕසෝන් ස්ථරය තවදුරටත් යථා තත්ත්වයට පත්වත්ම මෙම සහනය තවත් වැඩි වනු ඇත.
මෙම කතාවේ ඇති වඩාත්ම දිරිගන්වනසුලු කාරණය වන්නේ, විද්යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව ජාතීන් එකට එක්ව ක්රියා කළ විට ගෝලීය පාරිසරික අර්බුදයක් වුවද සැබවින්ම ආපසු හැරවිය හැකි බව එයින් ඔප්පු වීමයි. ලෝකයේ සෑම රටක්ම වාගේ මොන්ට්රියල් ප්රොටෝකෝලයට අත්සන් තබා ඇති අතර, නව රසායනික ද්රව්ය සහ නව අවදානම් හඳුනා ගන්නා විට එය වරින් වර යාවත්කාලීන කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ ක්රියාවලිය තවමත් සම්පූර්ණ වී නොමැති අතර එය එක එල්ලේම සහතික කළ එකක්ද නොවේ. කර්මාන්තශාලා සඳහා අමුද්රව්ය ලෙස තවමත් භාවිත කිරීමට අවසර දී ඇති ඇතැම් රසායනික ද්රව්ය කාන්දු වීම නිසා, ඕසෝන් ස්ථරය පූර්ණ ලෙස යථා තත්ත්වයට පත්වීම වසර කිහිපයකින් ප්රමාද විය හැකි බව විද්යාඥයෝ මෑතකදී පෙන්වා දුන්හ. එබැවින්, දශක ගණනාවක ප්රගතියෙන් පසුව පවා අපගේ විමසිලිමත් බව නොඅඩුව පැවතිය යුතු බව මෙයින් මතක් කර දෙයි.
එසේ වුවද, ඕසෝන් ස්ථරය යථා තත්ත්වයට පත්වීම ලෝකයට සැමරීමට කලාතුරකින් ලැබෙන අපූරු අවස්ථාවකි. එනම්, නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි යැයි වරක් සිතූ හානියක් වුවද එකමුතු වූ ගෝලීය ක්රියාකාරීත්වය තුළින් ආපසු හැරවිය හැකි බවට එය සැබෑ සාක්ෂියකි. මනුෂ්ය වර්ගයා දැනට මුහුණ දී සිටින කාලගුණික විපර්යාස නමැති මීටත් වඩා විශාල අභියෝගයට මුහුණ දීම සඳහාද මෙය බලාපොරොත්තු සහගත පූර්වාදර්ශයක් සපයයි.
