05/10/2026
Nhật Bản đã chính thức điều chỉnh các quy định liên quan đến thường trú vĩnh viễn đối với người nước ngoài, trong bối cảnh chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi thúc đẩy việc tăng cường quản lý cư trú và hội nhập của người nước ngoài. Một số thay đổi bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, trong khi phần lớn các tiêu chí mới sẽ được áp dụng đối với hồ sơ nộp từ tháng 4/2027.
Một thay đổi đáng chú ý là yêu cầu về khả năng tài chính được cụ thể hóa chặt chẽ hơn. Theo hướng dẫn mới của Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản, thu nhập của hộ gia đình người xin thường trú về nguyên tắc phải duy trì ở mức cao hơn thu nhập trung bình của các hộ gia đình Nhật Bản có cùng số thành viên. Cơ quan chức năng cũng sẽ xem xét tình trạng đóng và mức lương hưu dự kiến của người xin thường trú.
Bên cạnh vấn đề tài chính, khả năng tiếng Nhật cũng được đưa vào các tiêu chí xem xét rõ ràng hơn. Theo hướng dẫn mới, người xin thường trú về nguyên tắc sẽ được đánh giá ở mức B1 trở lên theo Khung tham chiếu ngôn ngữ châu Âu (CEFR), tương đương khoảng N3 trong kỳ thi năng lực tiếng Nhật JLPT. Tuy nhiên, yêu cầu này có một số ngoại lệ, chẳng hạn một số người có trình độ chuyên môn cao, thành viên gia đình của họ hoặc những người đã học ít nhất 6 năm trong hệ thống giáo dục Nhật Bản.
Người xin thường trú cũng được xem xét về việc tuân thủ pháp luật, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và các quy tắc của xã hội Nhật Bản. Hướng dẫn mới dành riêng một mục để xem xét mức độ hiểu biết của người nước ngoài về hệ thống và các quy định tại Nhật Bản.
Trong khi đó, lệ phí xin thường trú đã tăng mạnh từ ngày 1/10. Mức phí trước đây là 10.000 yên, nhưng hiện tăng lên 200.000 yên, tức gấp 20 lần. Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản xác nhận những hồ sơ được tiếp nhận trước ngày 30/9 vẫn áp dụng mức phí cũ, ngay cả khi kết quả được cấp sau ngày 1/10.
Việc tăng phí đã khiến nhiều người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật Bản nhanh chóng hoàn tất hồ sơ trước thời điểm thay đổi. Tại Văn phòng Quản lý Xuất nhập cảnh Tokyo ở Minato, hàng trăm người đã xếp hàng, với thời gian chờ có lúc lên tới 7 tiếng rưỡi. Không chỉ phí thường trú, phí gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú cũng tăng đáng kể, từ mức 6.000 yên trước đây lên tối đa 75.000 yên, tùy thời hạn cư trú được cấp.
Một người Mỹ gốc Nhật 22 tuổi tên Yujie Chono, đang chờ làm thủ tục xin thường trú sau khoảng một thập kỷ sống tại Nhật, cho biết anh đã phải chờ khoảng 5 giờ. Anh cho rằng Nhật Bản cần cân bằng giữa việc bảo vệ những đặc trưng xã hội, văn hóa của mình với nhu cầu tiếp nhận người nước ngoài trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ sinh thấp.
Vấn đề nhập cư cũng đang gây tranh luận tại Nhật Bản. Trong những năm gần đây, số lượng người nước ngoài sinh sống và làm việc tại nước này tăng lên trong khi nhiều ngành đang thiếu lao động. Tuy nhiên, tâm lý phản đối nhập cư cũng gia tăng, đặc biệt trên mạng xã hội, nơi xuất hiện nhiều thông tin sai lệch liên quan đến phúc lợi dành cho người nước ngoài và vấn đề an ninh. Những tuyên bố như vậy đã góp phần làm cuộc tranh luận về chính sách nhập cư trở nên căng thẳng hơn.
Chính phủ Nhật Bản cho biết mục tiêu của các chính sách mới là xây dựng một xã hội trong đó người nước ngoài có thể “chung sống hòa bình” với người dân Nhật Bản, đồng thời đáp ứng các nghĩa vụ về thuế, bảo hiểm, pháp luật và đời sống xã hội. Tuy nhiên, một số chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng Nhật Bản vẫn cần tiếp nhận thêm lao động nước ngoài để đối phó với tình trạng thiếu nhân lực và duy trì tăng trưởng kinh tế. Tờ Nikkei cũng lập luận rằng Nhật Bản nên chuyển từ cách tiếp cận coi người nước ngoài chủ yếu là lao động tạm thời sang hỗ trợ họ định cư lâu dài, trong đó có việc mở rộng giáo dục tiếng Nhật.
Như vậy, thay đổi lần này không chỉ đơn thuần là tăng phí xin thường trú, mà còn đánh dấu việc Nhật Bản cụ thể hóa hơn các tiêu chí về thu nhập, lương hưu, tiếng Nhật và khả năng hòa nhập xã hội. Đáng chú ý, các yêu cầu mới được áp dụng theo từng thời điểm khác nhau, vì vậy thời điểm nộp hồ sơ sẽ ảnh hưởng đến tiêu chí mà người xin thường trú phải đáp ứng.
Cre: JAPANTODAY via ICO
