Kurdish Media Watchdog Organization

09/08/2026

توێژینەوەکان و نەخشەرێگەی سێهەمین کۆڕبەندی نیشتیمانیی چمک بۆ ڕیفۆرمی میدیایی ئاڕاستەی لایەنە پەیوەندیدارەکان و ڕایگشتیی دەکرێن

چمک، هەرێمی کوردستان: سکرتارییەتی کۆڕبەندی نیشتمانیی چمک بۆ ڕیفۆرمی میدیایی؛ کتێبی تایبەت بە توێژینەوەکان و نەخشەرێگە و ڕاسپاردەکانی سێهەمین کۆڕبەندەکەی بڵاوکردەوە کە لە ڕۆژانی ٨-٩ی تەمموزی ٢٠٢٦ بە میوانداریی زانکۆی سۆواس لە لەندەن بەڕێوەچوو.

ئەو کتێبە؛ هەنگاوی کرداریی و ڕێکاری زانستیی بڕواپێکراو بۆ چاکسازیی و ڕێکخستنەوەی بنەمایی لە کەرتی میدیای هەرێمی کوردستاندا لەخۆدەگرێت. لەبارەی کاراکردنی ئەم هەنگاوە ئەکادیمییەوە؛ پ.ی.د.شوان ئادەم ئەیڤەس، ڕێکخەری گشتیی کۆڕبەندەکە، جەختی لەسەر پێویستیی هەمەلایەنەی سەرپێخستنی نەخشەڕێگە و ڕاسپاردەکانی کردەوە و ڕایگەیاند:

«ئێمە لە کۆڕبەندی نیشتمانیی چمک لە ساڵی 2021ەوە؛ لە سۆنگەی هەستکردن بە بەرپرسیارێتییەکی زانستیی و پیشەیی؛ تەواوی هەوڵ و هەنگاوەکانمان بۆ ڕیفۆرمی میدیایی ڕاستەقینە لە هەرێمی کوردستان خستووەتەگەڕ. هیوادارم لایەنە پەیوەندیدارەکان بەپێی قەوارە و قەبارەی بەرپرسیارێتیی خۆیان بێنە پێشەوە؛ چوونکە ڕاستکردنەوە و ڕێکخستنەوەی ئەم دۆخە ناپیشەیی و نازانستییەی ئەمڕۆی ڕاگەیاندن، ئەرکێکی هاوبەشە و بەداخەوە هەم بەرهەمهێنەر و هەم بەکارهێنەری پەیامی میدیایی بەرپرسیارێتییەکەیان دەکەوێتەئەستۆ. زۆر گرنگە بە گیانێکی بەرزی نیشتمانیی و بەدوور لە هەر جۆرە هەستیارییەک، کار بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕاسپاردانە بکرێن و سەرجەم لایەنەکان خۆیان بە خاوەنی ئەم دەستپێشخەرییە بزانن.»

ئەم بەڵگەنامە زانستییە وەک هەنگاوێکی نیشتمانیی ڕەوانەی سەرجەم دەستەڵات و نێوەندە کارگێڕیی، یاسایی، ئەکادیمیی و میدیاییەکان دەکرێت تا بخرێتە باری جێبەجێکردنەوە. بۆ داگرتنی فایلی PDFی ڕاسپاردەکان و نەخشەرێگەکە، سەردانی ماڵپەڕی فەرمیی چمک بکەن، لە ڕێگەی ئەم بەستەرەی خوارەوە:.

https://chmk.org/ku/booklet-and-procedings-the-3rd-chmk-national-forum-for-media-reform-marks-a-global-milestone/



06/08/2026

The 3rd CHMK National Forum for Media Reform on 8-9 July 2026 at SO...

05/08/2026

ڕاسپاردەکانی کۆڕبەندی لەندەن-ی چمک لە پڕۆگرامێکی تەلەڤزیۆنیی Gali Kurdistanدا
بۆ تاووتوێکردنی ڕاسپاردەکانی سێهەمین کۆڕبەندی نیشتیمانیی چمک بۆ ڕیفۆرمی میدیایی؛ کەناڵی ئاسمانیی گەلی کوردستان میوانداریی پ.ی.د.شوان ئادەم ئەیڤەس ڕێکخەری گشتیی کۆڕبەندەکە و سەرۆکی ڕێکخراوی چاودێریی میدیای کوردیی کرد و لەگەڵ ڕۆژنامەوان هێشوو عەبدولکەریم تاووتوێی وردەکاریی ڕاسپاردەکانیان کرد.

بۆ تاووتوێکردنی ڕاسپاردەکانی سێهەمین کۆڕبەندی نیشتیمانیی چمک بۆ ڕیف...

31/07/2026

نەخشەڕێی ستراتیژیی سێهەمین کۆڕبەندی نیشتمانیی چمک بۆ ڕیفۆرمی میدیایی (٢٠٢٦–٢٠٣٦) بڵاودەکرێتەوە

ڕێکخراوی چاودێریی میدیای کوردی (چمک) بە فەرمیی بەڵگەنامەی ڕاسپاردەکانی سێهەمین کۆڕبەندی نیشتمانیی چمک بۆ ڕیفۆرمی میدیایی بڵاوکردەوە کە نەخشەڕێگەیەکی ستراتیژیی ١٠ ساڵەیە (٢٠٢٦–٢٠٣٦) و ئامانج لێی دەستنیشانکردنی کۆسپەکانی بەردەم کاری ڕۆژنامەگەریی و دانانی چوارچێوەیەکی گشتگیرە بۆ حوکمڕانیی دیموکراتی، سەروەریی کولتووریی و چاکسازیی پێکهاتەیی لە ڕاگەیاندنی هەرێمی کوردستانی عێراق-دا.

ئەو بەڵگەنامە ستراتیژییە دەرئەنجامی ڕاستەوخۆ و بەرئەنجامی توێژینەوە مەیدانیی و کۆنفرانسە زانستییە نێودەوڵەتییەکەی لەندەن-ە کە لە رۆژانی (٨ و ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦) لە زانکۆی سۆواس بە ئامادەبوونی شارەزایانی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، ئەکادیمیای بەریتانیی و نوێنەرانی دیپلۆماسیی و حکوومیی بەڕێوەچوو. نەخشەڕێگەکە بە وردیی تیشک دەخاتە سەر شەش کۆڵەکەی سەرەکی بۆ چاکسازیی، لەوانە:
١. دەستەبەرکردنی سەربەخۆیی یاسایی و درووستکردنی تۆماری ناوەندیی خاوەندارێتیی ڕاستەقینەی میدیاکان (UBO).
٢. بەدەستهێنانی مافە بنەڕەتییەکانی ڕۆژنامەوانان بەبێ مۆڵەتی حکوومیی و پۆلێنکردنی بڕوانامەبەندیی ئارەزوومەندانە.
٣. پاراستنی ئازادیی ڕۆژنامەوانان، قەدەغەکردنی سیخوڕی دیجیتاڵیی و سەپاندنی ڕێکارەکانی Anti-SLAPP.
٤. ڕووبەڕووبوونەوەی چەواشەکاری دیجیتاڵیی و خستنەئەستۆی بەرپرسیارییەتی یاسایی بۆ تۆڕە بازرگانیی و حزبییەکان.
٥. داڕشتنی ڕێنمایی تەکنیکی ژیریی دەستکرد (AI) بەپێی پێوەرە جیهانییەکانی ڕەسەنایەتیی ناوەڕۆک (C2PA).
٦. داڕشتنی ژێرخانی تەکنەلۆژیای گشتی، پاراستنی ئاسایشی سیبەری میدیا سەربەخۆکان و جێگیرکردنی پەروەردەی میدیایی بەردەوام لە قوتابخانەکاندا (K-12).

لەو بارەیەوە، پ.ی.د. شوان ئادەم ئەیڤەس، ڕێکخەری گشتیی کۆڕبەندی نیشتمانیی چمک و سەرۆکی ڕێکخراوەکە ئاماژەی بەوەدا کە ئەم نەخشەڕێگەیە نەخشەی ڕاستەقینەی گۆڕانکارییە لەرێگەی زانیاریی و داتای زانستییەوە کە تێیدا پێشنیازی دەرکردنی "یاسای گشتگیری ڕاگەیاندن" لەرێگەی پەرلەمانەوە کراوە بۆ ئەوەی بە یەکجاریی کۆتایی بە پەرتەوازەیی یاسایی و بڕیارە ئیدارییە دژبەیەکەکان بهێنرێت.

خوێنەران، توێژەران و نێوەندەکانی بڕیار دەتوانن لە ڕێگەی بەستەرەکانی خوارەوە بە هەردوو زمانی کوردیی و ئینگلیزیی دەقی تەواوی نەخشەڕێگا ستراتیژییەکە (٢٠٢٦–٢٠٣٦) دابگرن و ڕێگەچارەکان ببینن:

دەقی ڕاسپاردەکان و نەخشەڕێگەکە بە زمانی کوردی
https://chmk.org/ku/the-3rd-chmk-media-reform-forum-recommendations-2026-2036-a-10-year-strategic-policy-roadmap-for-democratic-governance-cultural-sovereignty-and-structural-reform-in-iraqi-kurdistan/

دەقی ڕاسپاردەکان و نەخشەڕێگەکە بە زمانی ئینگلیزی (English Version)
https://forum.chmk.org/chmk-media-reform-forum-recommendations-2026-2036/

بەشی ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکانی
ڕێکخراوی چاودێری ڕاگەیاندنی کوردی (چمک)

29/07/2026

officially publishes the Media Reform (2026–2036)

Following high-level deliberations hosted at SOAS University of London on 8-9 July 2026, the Kurdish Media Watchdog Organization (CHMK) has released a comprehensive 10-year policy roadmap for democratic media reform in the Kurdistan Region of Iraq.

Associate Professor Dr. SHWAN ADAM AIVAS, General Coordinator of the CHMK National Forum stated that this strategic policy roadmap serves as a fundamental cornerstone to redefine media roles and responsibilities in the region. It charts a clear path toward a new era of media reform, one grounded strictly in empirical field research, practical data, and international standards.

This stratigic roadmap reviewed by an international assembly of leading media scholars. This policy paper also provides legislative, executive, and judicial authorities with an actionable masterplan across six core pillars:

1. Omnibus Media Law to unify legacy press statutes under a civil framework
2. Centralized UBO Registry to ensure full media ownership transparency
3. Anti-SLAPP Protections and anti-surveillance safeguards for journalists
4. AI Content Provenance Standards aligned with global C2PA frameworks
5. K-12 Media Literacy embedded directly into national school curricula
6. Public Tech Infrastructure and cybersecurity for independent media

🔗 Explore the full 10-year roadmap and policy recommendations:
🌐 forum.chmk.org | www.chmk.org

https://forum.chmk.org/chmk-media-reform-forum-recommendations-2026-2036/

28/07/2026

ئابووریی مەعریفە لە ژینگەی دیجیتاڵییدا
ئامادەکردنی: پ.ی.د.یادگار عەلی

کۆلێجی ڕاگەیاندن لە زانکۆی قاهیرە ڕۆژانی (٢٧-٢٨ـی تەمووزی ٢٠٢٦)، (٣١)ـهەمین کۆنفرانسیی زانستیی نێودەوڵەتیی لەبارەی میدیای دیجیتاڵیی (ئابووریی مەعریفە لە ژینگەی میدیای دیجیتاڵییدا) بەڕێوەبرد. ئەمڕۆ کۆتا ڕۆژی کۆنفرانس لەلایەن پڕۆفیسۆر دکتۆر وەلید بەرەکات، مامۆستای کۆلێجی ڕاگەیاندن (١١) خاڵی، وەک ڕاسپاردە و پێشنیازەکانی کۆنفرانس خوێندەوە. لەبەر گرنگیی پێشنیازەکان بۆ ژینگەی دیجیتاڵیی هەرێمی کوردستان، بەگرنگی دەزانین کورت و پووخت بۆ زمانی کوردییان وەربگێڕین. بەهیوای ئەوەی لایەنەپەیوەندیدارەکان بتوانن سوود و ئەزموونی لێوەربگرن.

١. بەهێزکردنی ژێرخانی دیجیتاڵی بۆ زامنکردنی خێرایی دەستڕاگەیشتن و سەقامگیریی خزمەتگوزارییەکان و دابینکردنی ئامرازی کارلێکەر (Interactive)، کە پشتگیریی لە بەشداریی کارای هاووڵاتییان بکات بۆ بەهێزکردنی کایەی گشتیی دیجیتاڵی و پڕکردنەوەی بۆشایی دیجیتاڵی.

٢. پەرەپێدانی ناوەڕۆکی دیجیتاڵیی سەرنجڕاکێش و کارلێکەر لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی هەمەجۆر و بەکارهێنانی زمانێکی سادە، بۆ بەهێزکردنی تێگەیشتنی جەماوەر و بەشداریکردنیان لە گفتوگۆکانی پەیوەست بە ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام.

٣. پشتگیریکردن لە ڕۆڵی ئەو لایەنانەی بەرپرسن لە ڕێکخستنی کەرتی ڕاگەیاندن، لە ڕێگەی پەرەپێدانی میکانیزمی چاودێریی نوێ، کە پشت بە تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی دەبەستن بۆ بەدواداچوونی ناوەڕۆکی میدیایی لە سەکۆ دیجیتاڵییەکاندا.

٤. کارکردن بۆ بەهێزکردنی یەکگرتنی نێوان یاساکانی میدیا و یاساکانی پەیوەندیدار بە ئابووریی دیجیتاڵی و وەرچەرخانی دیجیتاڵی بە جۆرێک، کە یارمەتیدەر بێت لە گەشەکردنی پیشەسازییە میدیاییە دیجیتاڵییەکان، کە لەسەر بنەمای مەعریفە دامەزراون.

٥. پێویستیی نوێکردنەوەی بەردەوامی یاساکانی میدیا بەجۆرێک، کە لەگەڵ پێشهاتە تەکنەلۆژییە خێراکان لە ژینگەی دیجیتاڵیدا بگونجێت، بەتایبەت لە سایەی بڵاوبوونەوەی بەرنامەکانی ژیریی دەستکردی بەرهەمهێنەر (Generative AI) لە دروستکردنی ناوەڕۆکی میدیاییدا، لەگەڵ سوودوەرگرتن لە ئەزموونە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان.

٦. چەسپاندنی ڕەهەندی ئاکاریق و یاسایی لە بەکارهێنانی ژیریی دەستکرددا، لە ڕێگەی تێکهەڵکێشکردنی بابەتەکانی مافی خاوەندارێتی هزری، تایبەتمەندی، پاراستنی داتا، شەفافیەت و بەرپرسیارێتی پیشەیی.

٧. بەهێزکردنی متمانەی دامەزراوە میدیاییەکان، وەک کۆڵەکەی سەرەکیی ئابووریی مەعریفە لە سەردەمی ژیریی دەستکرددا، ئەویش لە ڕێگەی پابەندبوون بە ڕاستکردنەوەی زانیارییەکان، جۆری ناوەڕۆک و شەفافیەت.

٨. هاوکاریی نێوان دامەزراوە میدیاییەکان، زانکۆکان، داڕێژەرانی سیاسەت و کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکان بۆ پەرەپێدانی سیاسەت و ستراتیژیی نیشتمانی و هەرێمی، کە پشتگیری لە وەرچەرخانی دیجیتاڵیی بەردەوام لە کەرتی میدیادا بکەن.

٩. پەرەپێدانی پەیڕەوە ئەکادیمییەکان بە جۆرێک، کە هاوتای گۆڕانکارییە خێراکان بێت لە تەکنەلۆژیای ژیریی دەستکرددا، ئەویش لە ڕێگەی پێدانی نەرمی زیاتر بە کۆلێژەکان لە نوێکردنەوەی پڕۆگرامەکانی خوێندن و داهێنانی بەرنامەی پسپۆڕی کە وەڵامدەرەوەی گۆڕانکارییە دیجیتاڵییەکانی بواری ڕاگەیاندن بن.

١٠. پشتگیریکردنی بەرنامەکانی ڕاهێنانی ڕاگەیاندنکاران، تاوەکو لەگەڵ پێداویستییەکانی ئابووریی مەعریفە لە بواری بەڕێوەبردنی ناوەڕۆک، کارلێکی کۆمەڵایەتیی و شیکردنەوەی داتاکاندا بگونجێن.

١١. بەهێزکردنی بەرنامەکانی پەروەردەی میدیایی و دیجیتاڵی بۆ ئەوەی جەماوەر بتوانێت جیاوازی لە نێوان ناوەڕۆکی ڕاستەقینە و ناوەڕۆکی بەرهەمهێنراو بە ژیریی دەستکرد بکات، لەگەڵ کەمکردنەوەی شوێنەوارەکانی زانیاریی چەواشەکار و هەواڵی ساختە.

کۆنفرانسەکەی کۆلێجی ڕاگەیاندن - زانکۆی قاهیرە لە چوارچێوەی هەوڵەکان بوو بۆ خوێندنەوەی ئەو گۆڕانکارییە خێرایانەی کەرتی میدیا بەخۆوەی دەبینێت بەهۆی شۆڕشی دیجیتاڵی و ژیریی دەستکردەوە، لەگەڵ تاوتوێکردنی کاریگەرییەکانیان لەسەر بەرهەمهێنانی مەعریفە و ساغکردنەوە و وەبەرهێنانی ئابووریی تێیدا.

هەروەها کۆنفرانس کۆمەڵێک تەوەر و پرسی زانستی و پیشەیی گرنگی تاوتوێکرد، لەوانە: بونیاتنانی ئابوورییەک لەسەر بنەمای داهێنان و بڵاوکردنەوەی مەعریفە، پەرەپێدانی مۆدێلی کارا بۆ ڕێکخستنی میدیا، جۆرەنوێیەکانی ناوەڕۆکی میدیایی، بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد لە ڕۆژنامەگەریی دیجیتاڵیدا، گۆڕانکارییەکانی ڕەفتاری جەماوەر، حوکمڕانی سەکۆدیجیتاڵییەکان، ئابووریی سەرنج (Attention economy)، بەهێزکردنی دیجیتاڵی، میدیای بەردەوام لەگەڵ کاریگەرییەکانی ژیریی دەستکردی بەرهەمهێنەر لەسەر پیشەسازیی میدیا.

28/07/2026

CHMK London Forum: The Absence of Digital Media Law and Its Impacts...

28/07/2026

CHMK London Forum: Global Digital Media Policy & Structural Reform;...

28/07/2026

CHMK London Forum: Media Reform and the Right to Private Life: Stre...

28/07/2026

CHMK London Forum: The Political Economy of Kurdish Media: Economic...