18/06/2026
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या काळातील 1 होन म्हणजे आताचे किती रुपये?
त्यावेळी सुवर्ण होन ची किंमत होती साडेतीन रुपये पण आज बाजारात आहे 30लाख रुपये.
फक्त पाच ते सहा होन शिल्लक आहेत.काही ची स्थान निश्चित आहे पण बाकीचे दोन ते तीन अजुन माहित नाही.
1674 साली काढलेले हे होन चालणार नाही अश्या सर्व शाही ना वाटले इंग्रज ना पण वाटले. पण 1818 पर्यंत हे खूप प्रसिद्ध आणि वापरत होते पण नंतर इंग्रजांनी सर्व होन वितळावयाल सुरुवात केली आणि हे होन दुर्लभ झाले.
6 जून 1674 ला , शनिवारी, राज्यभिषेक वेळी ईस्ट इंडिया चा वकील हेन्री ऑक्झिंडेन रायगडावर उपस्थित होता. त्याने कंपनीतर्फे जी कलमे मंजुरीसाठी महाराजांकडे आणली होती, त्यातील एकोणीसावे कलम होते, इंग्रजी नाणी स्वराज्यात चालावी. महाराजांनी परकीय चलनाचा स्वराज्याला निर्माण होणारा संभाव्य धोका ओळखून, ही मागणी साफ नाकारली.अशी दृष्टिकोन असलेला राजा आपल्या ला मिळाले हे आपले भाग्य.
त्यावेळी दोन प्रकारची नाणी होती.
1. तांब्याची शिवराई,
2. सुवर्ण होन
दुर्दैवाने खूप कमी होन उपलब्ध आहे. एक मुंबई राजा शिवाजी वास्तू संग्रहालय, एक लंडन काय संग्रहालय मध्ये आणि एक दिल्ली ल (चूक असेल तर सांगावे).
होन शब्द कानडी मधून आलंय.
त्यावेळी सोन्याचा भाव होता 14 ते 16 रुपये.
सुवर्ण होन - साडे तीन रुपये
64 शिवराई मध्ये एक रुपया.
ही नाणी दुर्मिळ झाल्यामुळे विशेषतः इंग्रजांन त्याला वितवल्यामुळे ती नाणी नाहीसे झाली आहेत.
पर्शियन भाषेचा पायदळी तुडवून देवनागरी लिपीत पाडलेली स्वत:ची नाणी ही एक असामान्य घटना होती.
शिवकालीन चलन : १६७४ साली राज्याभिषेक अगोदर शिवाजी महाराजांनी आपले नाणे सुरू केले. विजय नगर चे हिंदू साम्राज्य 1565 ल नष्ट झाले, त्यानंतर बहामनी चे चलन महाराष्ट्रात प्रसिद्ध होते. शिवाजी महाराजांनी आपले शिवराई होन आल्यावर अनेकांचा अंदाज होता की हे चलन जास्त चालणार नाही, असे अनेक कोकणा वाटत होते. पण हे चलन 160 वर्ष टिकले. इंग्रजांना सुद्धा 1818 नंतर हे चलन मिटवायला खूप त्रास झाला.
त्यावेळी दोन प्रकारची नाणी महाराजांनी आणली. शिवराई आणि सुवर्ण होन, ज्याचे वजन 2.72 ग्रॅम होते.त्या मध्ये 97.45% सोने आणि बाकी इतर धातू होते.त्याचा व्यास 1.32 सेंटिमीटर इतका होता.महाराजांच्या मृत्यू समयी तिजोरी मध्ये 4 लाख सुवर्ण होन होते.शिवराई होन या नाण्यावर dotted वर्तुळात होते. विशेष म्हणजे पुढील बाजूला तीन ओळींत 'श्री/राजा/शिव', तर मागील बाजूला दोन ओळींत 'छत्र/पति' असे अंकीत केलेले असून, या नाण्याचा आकार वाटोळा होता.
#सुवर्ण #सुवर्ण_होण #होण
#छत्रपती_श्री_शिवाजी_महाराज #मराठा_साम्राज्य #छत्रपती_शासन #स्वराज्य #महाराष्ट्र #भारत
