02/06/2026
नोन अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर डिसीज - NAFLD म्हणजे दारू न पिता लिव्हरमध्ये अतिरिक्त चरबी साठणे. याला आता वैद्यकीय भाषेत MASLD - Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease असेही म्हणतात.
हे 2 प्रकारचे असते:
NAFL - फक्त चरबी साठते, सूज किंवा नुकसान नसते
NASH/MASH - चरबीसोबत लिव्हरला सूज आणि नुकसान होते
लक्षणे काय दिसतात?
बहुतेक लोकांना सुरुवातीला काहीच लक्षणे नसतात - हा "सायलेंट" आजार आहे. तरीही काही लोकांमध्ये दिसू शकते:
थकवा येणे, अंगात उत्साह नसणे
पोटाच्या उजव्या बाजूला वरच्या भागात दुखणे किंवा जड वाटणे
अस्वस्थ वाटणे, तब्येत बरी नसल्यासारखे वाटणे
आजारे वाढून NASH/सिरॉसिस झाला तर: त्वचेला खाज येणे, पोटात पाणी होणे, मानसिक गोंधळ, GI ब्लीडिंग अशी लक्षणे दिसू शकतात. पण बहुतेकांना माहितही नसते की त्यांना NAFLD आहे.
होण्याची कारणे / रिस्क फॅक्टर्स
लठ्ठपणा, जास्त वजन
टाइप 2 डायबेटिस, इन्सुलिन रेझिस्टन्स
हाय कोलेस्टेरॉल, ट्रायग्लिसराइड
हाय ब्लड प्रेशर, मेटाबॉलिक सिंड्रोम
चुकीचा आहार, व्यायामाचा अभाव
उपाय काय करावे?
सध्या NAFLD/NASH साठी कोणतेही एक खास औषध मंजूर नाही. जीवनशैली बदल हाच मुख्य उपचार आहे.
1. वजन कमी करणे - सर्वात महत्वाचे
वजन कमी केल्याने लिव्हरमधील चरबी, सूज आणि फायब्रोसिस कमी होतो.
3-5% वजन कमी केले तरी फरक पडतो
10% पेक्षा जास्त वजन कमी करणे उत्तम
2. आहारात बदल
करा: हेल्दी बॅलन्स्ड डाएट, मेडिटेरेनियन किंवा DASH डाएट, कमी मीठ
टाळा: साखर, मैदा, तळलेले पदार्थ, जंक फूड
वजन जास्त असेल तर कॅलरीज कमी करा
3. व्यायाम
आठवड्यातून किमान 150 मिनिटे व्यायाम
आठवड्यातून 3 दिवस, 30 मिनिटे मध्यम व्यायाम
चालणे, सायकलिंग, पोहणे उत्तम
4. इतर काळजी
दारू पूर्णपणे बंद
डायबेटिस, BP, कोलेस्टेरॉल कंट्रोलमध्ये ठेवा
धूम्रपान करू नका
हिपॅटायटिस A व B ची लस घ्या
डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे, सप्लिमेंट्स घेऊ नका
5. डॉक्टरना कधी भेटावे?
जर थकवा किंवा पोटदुखी सारखी लक्षणे दिसत असतील तर डॉक्टरांना दाखवा. रक्त तपासणी, सोनोग्राफी, फायब्रोस्कॅन ने निदान होते.
NASH साठी आता Resmetirom हे नवीन औषध आले आहे, पण ते फक्त F2-F3 फायब्रोसिस असेल तरच देतात. तसेच डायबेटिस असेल तर Semaglutide, Liraglutide सारखी वजन कमी करणारी औषधेही उपयोगी पडतात.
चांगली बातमी
लवकर निदान झाले आणि वजन कमी केले तर NAFLD पूर्णपणे रिव्हर्स होऊ शकतो. पण सिरॉसिस झाला असेल तर रिव्हर्स होत नाही.
हा आजार गंभीर होऊन सिरॉसिस किंवा लिव्हर कॅन्सरही होऊ शकतो. त्यामुळे दुर्लक्ष करू नका. तुमच्या डॉक्टर किंवा गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजिस्टचा सल्ला घेऊनच डाएट आणि उपचार प्लॅन ....
