01/03/2026
Ήταν στις 25 Απριλίου του 1628, όταν έγιναν τα εγκαίνια των Λιονταριών ή της κρήνης Μοροζίνι στο κέντρο του Ηρακλείου.
Τα εγκαίνια είχαν γίνει ανήμερα της εορτής του Αγίου Μάρκου δηλαδή του τότε πολιούχου της πόλης. Με την ευκαιρία των εγκαινίων της κρήνης, 397 χρόνια πριν, ο Μοροζίνι είχε κόψει αναμνηστικό μετάλλιο.
Επρόκειτο για ένα γιγαντιαίο υδρευτικό έργο, το οποίο έφερε εις πέρας σε χρόνο ρεκόρ ο Ενετός Προβλεπτής της Κρήτης Francesco Morozini.
Ο λόγος κατασκευής της εμβληματικής κρήνης του Ηρακλείου δεν ήταν αισθητικός αλλά κυρίως πρακτικός, καθώς το Ηράκλειο είχε πρόβλημα λειψυδρίας από τότε. Μέσα σε μόλις 16 μήνες (από τις αρχές Γενάρη του 1627 μέχρι τον Απρίλιο του 1628) κατάφερε να φέρει νερό από το βουνό Γιούχτας στις Αρχάνες και να λύσει το πρόβλημα του νερού που μάστιζε από εκείνα τα χρόνια το Ηράκλειο. Χάρη στην κατασκευή του έργου αυτού η πόλη τροφοδοτούνταν με 1.000 βαρέλια νερό ημερησίως.
Όταν κατασκευάστηκε, στην κορυφή της κρήνης είχε τοποθετηθεί ένα υπερφυσικού μεγέθους μαρμάρινο άγαλμα του τριαινοφόρου Ποσειδώνα, έργο υψηλής ποιότητας, φτιαγμένο από ντόπιο καλλιτέχνη. Ήταν τόσο εντυπωσιακό που το μνημείο αποκαλούταν τότε και Κρήνη Τζιγάντε, δηλαδή η κρήνη του γίγαντα. Το άγαλμα αυτό δεν σώζεται σήμερα και μας είναι άγνωστο πότε και πως καταστράφηκε ή αφαιρέθηκε, λέγεται ότι καταστράφηκε από τους Τούρκους ή από σεισμό.
Σύμφωνα με μία άποψη, ο Μοροζίνι ζήτησε να χτιστεί πάνω από την κρήνη άγαλμα του αρχαίου ελληνικού θεού των θαλασσών Ποσειδώνα, μία απόφαση που πιθανώς είχε σκοπό να κερδίσει την πολιτική υποστήριξη των Ελλήνων Κρητικών.
Τα θέματα των ανάγλυφων παραστάσεων στους λοβούς είναι παρμένα από την ελληνική μυθολογία και κυρίως από το θαλασσινό κόσμο, κυρίως τρίτωνες, δελφίνια και νύμφες, μυθικά όντα που σχετίζονταν με το υγρό στοιχείο. Στο κέντρο κάθε λοβού τοποθετληθηκαν τα οικόσημα του δόγη, του δούκα, των συμβούλων και του Μοροζίνι.
Στο κέντρο του συντριβανιού πάνω σε ψηλό οκτάπλευρο βάθρο κάθονται τέσσερα περήφανα λιοντάρια, που από τα στόματά τους τρέχει νερό. Το λιοντάρι δεν συνηθίζεται σε κρήνες, καθώς είναι ζώο που δεν σχετίζεται με το νερό, αλλά στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιήθηκε σαν το σύμβολο της δύναμης των Ενετών.
Το οκτάλοβο σχήμα της δεξαμενής επιλέχθηκε για πρακτικούς λόγους. Αυξήθηκε έτσι η περιφέρειά της, με αποτέλεσμα να μπορούν να παίρνουν νερό περισσότεροι άνθρωποι ταυτόχρονα. Στο κάθε ημικύκλιο μπορούν να σταθούν πέντε, δηλαδή σ' όλη την κρήνη σαράντα άτομα συγχρόνως, να βουτήξουν τα δοχεία τους και να τα γεμίσουν. Βρύσες (κρουνοί) δεν υπήρχαν. Σε αυτές τις οκτώ δεξαμενές πήγαιναν με πήλινα δοχεία, κανάτες οι νοικοκυρές και γέμιζαν νερό. Δεν υπήρχε το σημερινό γύρω γύρω πλαίσιο το πλημμυρισμένο με νερό. Τότε οι άνθρωποι ανέβαιναν πάνω στο μνημείο και έσκυβαν για να πάρουν νερό από μέσα. Επίσης κάτω χαμηλά στο μνημείο σχηματίζονταν και μικρές φυσικές λεκάνες-γούρνες, οι οποίες χρησίμευαν για να πίνουν νερό τα ζώα, τα άλογα κυρίως με τα οποία μετακινούνταν οι διαβάτες και οι έμποροι, οι στρατιώτες κλπ.
Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Χανδακα από τους Τούρκους, οι τελευταίοι έκοψαν την τροφοδοσία με νερό της κρήνης, για να αναγκάσουν τους πολιορκούμενους να παραδοθούν. Ο τότε γενικός προβλεπτής του Χάνδακα, Antonio Priuli εντόπισε φλέβα τρεχούμενου νερού εντός των τειχών! Το νερό διοχετεύτηκε στη σημερινή οδό Δελημάρκου, πίσω από το Μποδοσάκειο Δημοτικό Σχολείο, δίπλα από την Πύλη Δερματά. Και γιορτάστηκε με τη δημιουργία μιας περίτεχνης κρήνης, που έγινε γνωστή με το όνομα "Fontana nuova". "Νέα κρήνη" σημαίνει αυτό, καθώς υπήρξε η τελευταία που κατασκευάστηκε στην πόλη πριν να πέσει ο Χάνδακας. Σήμερα είναι γνωστή ως κρήνη Πριούλι.
Το 1847 οι Τούρκοι άλλαξαν τη μορφή της κρήνης Μοροζίνη, προσθέτοντας στο χείλος της οκτάλοβης λεκάνης, μαρμάρινες κολόνες που περιβάλλονταν στην κορυφή με μαρμάρινη ταινία πάνω στην οποία είναι γραμμένο με επίχρυσα γράμματα "Συντριβάνι Αμπντούλ Μετζίτ" προς τιμήν του σουλτάνου. Επίσης ανοίχθηκαν οπές στους λωβούς της κρήνης και τοποθέτησαν βρύσες για το ναμάζι των μουσουλμάνων, δηλαδή το συμβολικό πλύσιμο των χεριών και του προσώπου πριν μπουν στο απέναντι τζαμί για να προσευχηθούν, καταστρέφοντας τα ανάγλυφα.
Το 1900 το μνημείο αποκαταστάθηκε στην αρχική του μορφή και αποτελεί σύμβολο της πόλης του ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ.
