26/04/2026
ΟΙΝΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΛΑΚΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ
ΟΙ ΔΟΥΛΟΙ
Στην Κρήτη υπήρχαν πολλές κατηγορίες δούλων.
Κατά τον Έφορο, οι Κρήτες ονομάζουν τους δούλους . Οι ήταν ιδιωτικοί δούλοι, αναπόσπαστα δεμένοι με τον κλήρο του κυρίου των. Στην Κυδωνία είχαν καθιερωθεί εορτές, κατά τις οποίες οι δούλοι ήταν κυρίαρχοι και είχαν το δικαίωμα να μαστιγώνουν τους ελευθέρους. Οι εορτές αυτές μας θυμίζουν τα Σατουρνάλια της Ρώμης.
Ο Αριστοτέλης παραλληλίζει τους της Σπάρτης και τους της Θεσσαλίας με τους της Κρήτης, ενώ ο Πολυδεύκης τους παραλληλίζει με τους και τους . Όλοι αυτοί δηλαδή κάνουν όλες τις αγροτικές εργασίες.
Ο Σωσικράτης, που έγραψε , λέγει, ξεχωρίζοντας τα διάφορα είδη δουλείας : . Επομένως ο Σωσικράτης διακρίνει 3 είδη δούλων.
Παρόμοια διάκριση κάνει και ο Δωσιάδας στα του κατά τον Αθήναιο.
Ο Καλλίστρατος παραδίδει ότι οι Κρήτες, για να μην λέγουν ο , που θα ηχούσε όπως το σημερινό ο δούλος () ονομάζουν τους δούλους που έχουν στην πόλη (αγορασμένους με χρυσό) και τους δούλους των αγρών, που ήταν ντόπιοι και υποδηλώθηκαν στον πόλεμο, ή γιατί είχαν παραχωρηθεί με κλήρο. και (ή ) ήταν οι δούλοι του δημοσίου.
Μεταξύ ελευθέρων και δούλων βρισκόταν μια μέση τάξη, οι που όπως δείχνει το όνομα τους δεν ανήκαν σε . Οι εταιρείες ήταν όμιλοι πολιτών που επηρέαζαν σημαντικά τη ζωή της πόλης, και οι με τον αποκλεισμό τους από αυτές, δεν είχαν καμιά πολιτική ισχύ.
Η διάκριση των κοινωνικών στρωμάτων υπήρχε και στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης. Χαρακτηριστική εικόνα της διαφοροποίησης των τάξεων στη Γόρτυνα μας δίνουν οι διατάξεις μεγάλης επιγραφής (κώδιξ της Γόρτυνος) που αναφέρονται σε διάφορα αδικήματα. Το χρηματικό ποσό που επιβάλλεται στον ένοχο εξαρτάται από την κοινωνική του θέση και από θέση του παθόντος.
Χρηματική ποινή επιβαλλόταν και σε δούλους και μερικές κατηγορίες δούλων, είχαν να πληρώσουν αυτά τα ποσά.
Οι Κρήτες επέτρεπαν τα πάντα στους δούλους, αλλα΄τους απαγόρευαν να γυμνάζονται και να χρησιμοποιούν όπλα. Δεν τους επέτρεπαν να γίνουν στρατιώτες και να συγκροτήσουν υπολογίσημη δύναμη, που θα μπορούσε να απειλήσει την πολιτεία. Πόση σημασία είχε αυτή η απαγόρευση των Κρητών για τους δούλους μπορεί να καταλάβει κανείς από το σχόλιο του Κρητός Υβρία, που βρίσκουμε στον Αθήναιο. Όλη η υπερηφάνεια του Κρητός και η αξιοσύνη του οφείλονται στον οπλισμό του :
Οι Κρήτες με αυτό τον τρόπο απέφυγαν πολλές αναστατώσεις από επαναστάσεις των δούλων τους. Σε άλλους Ελληνικούς τόπους οι επαναστάσεις ήταν συχνές. Οι δούλοι της Θεσσαλίας και της Σπάρτης γύρευαν την κατάλληλη στιγμή να εξεγερθούν. Στην Κρήτη δεν είχε συμβεί ως τα χρόνια του Αριστοτέλη τέτοια εξέγερση. Την εξήγηση μας την δίνει ο ίδιος. Οι πόλεις της Κρήτης αν και πολεμούν μεταξύ τους, δεν βοηθούν τις αποστασίες των δούλων των εχθρικών πόλεων, γιατί δεν συμφέρει και τις ίδιες που έχουν επίσης δούλους καλλιεργητές της γής.
Οι γείτονες όμως των Λακώνων (Αργείοι, Μεσσήνιοι και Αρκάδες) και των Θεσσαλών (Αχαιοί,, Περραιβοί και Μάγνητες) που τους εχθρεύονταν, βοηθούσαν τους είλωτες ή τους πενέστες στις εξεργέρσεις τους, γιατί το αγροτικό τους σύστημα ήταν διαφορετικό.
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, ΚΛΑΣΣΙΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ (2)
