09/11/2026
Μεσαιωνικός πολεμικός εξοπλισμός και η διάρκεια ζωής του:
- Πραγματικότητα εν. Φαντασίας.
Εδώ βλέπετε μια χτεσινή φωτογραφία από ένα υπό κατασκευή κλιβάνιο ατσάλινων λαμών του 10ου αιώνα (lamellar: οι λάμες αυτές είναι άλλο πράγμα τεχνολογικά από τις φολίδες της αρχαιότητας άρα δεν λέγεται φολιδωτός), που είχα ξεχάσει μισοτελειωμένο στην αποθήκη μου, λόγω των καθημερινών υποχρεώσεων, για κάνα μήνα και κάτι. Τον είχα αφήσει εκεί χωρίς να τον ψεκάσω με wd40 ή κάποιο άλλο βιομηχανικό λάδι. Άρα το αντικείμενο είχε αφεθεί κυριολεκτικά στο έλεος των φυσικών στοιχείων. Έτσι, άθελά μου, έγινε ένα μικρό πείραμα ιστορικής ανακατασκευής και τα, αδόκητα, αποτελέσματά του είναι πράγματι εντυπωσιακά όσο και εκκωφαντικά... αποστομωτικά!
Όπως βλέπετε στην φωτογραφία, σε διάστημα ενός μόνο μήνα, οι ατσάλινες λάμες του κλιβανίου (να πούμε εδώ ότι το ατσάλι τότε δεν είχε την ίδια ποιότητα με σήμερα και πολλές φορές, ειδικά σε μαζικές παραγωγές για τους απλούς στρατιώτες, δεν ήταν καν ατσάλι: ήταν απλός σίδηρος χωρίς την απαραίτητη επεξεργασία με άνθρακα λόγω κόστους αλλά και των πρακτικών περιορισμών της προ-βιομηχανικής εποχής) έχουν κυριολεκτικά καλυφθεί σχεδόν εξ ολοκλήρου από την σκουρειά.
Έτσι λοιπόν, οι προεκτάσεις και τα συμπεράσματα για τι θα συνέβαινε σε ένα οποιοδήποτε κομμάτι ατσάλινου εξοπλισμού τον Μεσαίωνα, και δη στα καθ' ημάς στο Βυζάντιο, όσον αφορά τόσο τον βαθμό δυσκολίας της συντήρησης (σε μια εποχή που δεν υπήρχε κανένα σύγχρονο βιομηχανικό μέσο συντήρησης μετάλλων, πόσο μάλλον του ατσαλιού - και όχι! δεν έβαζαν... ελαιόλαδο... 🙄😅), όσο και την ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ αυτού, είναι πασιφανές και πασίδηλο. Θεωρώ ότι είναι περιττό να πω, να αναλύσω ή να εξηγήσω, πώς και γιατί τα όπλα και οι πανοπλίες της εποχής εκείνης ήταν εξαιρετικά ευάλωτα τόσο στα στοιχεία της φύσης όσο και στον ίδιο το χρόνο.
Ειδικά, κάτι φαντασιοπληξίες που τυχαίνει να ακούμε ή διαβάζουμε από καιρού εις καιρόν ότι, τάχα, στο Βυζάντιο θα είχανε οπλισμό μέσα σε αποθήκες που θα τον έβρισκαν άθικτο και κατάλληλο για πόλεμο, αιώνες μετά, ή ότι κάποιος απλός στρατιώτης θα πολεμούσε π.χ. με το σπαθί ή το κράνος του... προπάπου του (😂) ακούγονται ως εξωφρενικά ανέκδοτα και μόνο.
Έτσι, εκτός και αν κάποιο κομμάτι είχε κρατηθεί και φυλαχθεί για ειδικό σκοπό (βλ. κράνος του βασιλιά της Τσεχίας στην Πράγα ή ο αλυσιδωτός θώρακας της Μονής Ιβήρων ή άλλου είδους ιδιωτικές συλλογές) όπου βρισκόταν ουσιαστικά σε μουσειακή συλλογή και συντηρούνταν τακτικά, η μοίρα των μεσαιωνικών όπλων και πανοπλιών ήταν τόσο αμείλικτη όσο και ο ίδιος ο πόλεμος της εποχής αυτής.
Απλά να σημειώσουμε ότι τελικά, στην εποχή των ψηφιακών ΜΚΔ και σε μια εποχή που δεν υπάρχει αντικείμενο γύρω μας που να μην περιέχει πλαστικό (από τα ρούχα μέχρι το... φαγητό μας), άρα η καθημερινή αντίληψή μας για την φθορά των αυθεντικών υλικών είναι από αλλοιωμένη έως ανύπαρκτη, είναι πολύ εύκολο και ανέξοδο, ο πάσα ένας να έχει και να εκφράζει άποψη για τόσο εξειδικευμένα θέματα μεσαιωνικής αρχαιολογίας, κυριολεκτικά από τον καναπέ του, χωρίς να έχει ζήσει έστω μια ώρα έξω από τα πλαίσια του σύγχρονου αστικού πολιτισμού και χωρίς να έχει καν μπει ποτέ στον κόπο να δέσει, έστω και μία σειρά λάμες, με δερμάτινο σπάγγο. Αυτά.