Sidama Daily News Magazine

03/11/2025

03/11/2025

11/10/2025

News: Birr ranked among the weakest African currencies

The Ethiopian Birr (ETB) has been ranked among the weakest currencies in Africa in 2025, reflecting persistent economic pressures linked to inflation, political instability, and foreign exchange shortages.

In comparison with global currencies this year, the Ethiopian Birr is one of the four weakest African currencies—performing better only than the Leone (SLE), Franc (GNF), and Pound (SDG), according to a report published by the financial analysis platform XS.com on 7 October 2025.

The report places the Birr 18th among the 21 weakest African currencies by nominal value against the U.S. dollar. One U.S. dollar is equivalent to approximately 145 Birr, or 0.0068 U.S. dollars per Birr, as of early October.

XS.com attributes the Birr’s weakness to structural challenges, including inflationary pressures, limited foreign reserves, and a widening gap between official and parallel exchange market rates. The report notes that the Birr “remains overvalued on the official market compared to parallel rates, creating pressure for gradual devaluation.”

Ethiopia’s economic performance has been constrained by domestic instability, high import dependency, and a shortage of hard currency, factors that continue to weigh on the value of the Birr.

By contrast, several North African currencies are ranked among the strongest on the continent. The Tunisian Dinar (TND), Libyan Dinar (LYD), and Moroccan Dirham (MAD) lead the list of Africa’s strongest currencies in 2025, supported by stable macroeconomic policies, export performance, and prudent fiscal management.

Trade forex, stocks, commodities, and more with XS, a trusted and regulated broker.

05/10/2025

02/10/2025

#መረጃ፡ የዛሬው የክልሉ ግምገማ መድረክ ዉሎ መረጃዎች ከመሸ በኃላ ደርሶናል።

የዛሬው የክልሉ ግምገማ መድረክ ከጧት አንስቶ ከምሽቱ ሶስት ሠዓት እንደተበተነ ተነግሯል። በመድረኩ የተለያዩ ጉዳዮች የተነሱ ስሆን፤ ትናንትና ባስቀመጥነዉ ትንቢያ መሠረት የመንገድ እና ትራንስፖርት ቢሮ ሃላፊ አቶ ታምሩ ታፌ ከስልጣን ተባረዋል። በዚህ ጉዳይ ላይ የክልሉ ምክር ቤት አፈጉባኤ ወይዘሮ ፋንታዬ ከበደ ለመከላከል ያደረጉት ሙከራ፤ ሌላውን የሌብነት ሰንሰለት ያጋለጠ ሆኖ፤ ያቀረቡት የመከላከያ ሃሳብ ቤቱ ዉድቅ አድርጎባቸዋል ተብሏል።

አቶ ታምሩ ታፌ ከአንድ ወር በፊት በተመሳሳይ ግምገማ መድረክ በተለያዩ አንኳር፣ አንኳር ጉዳዮች ተገምግሞ ከስልጣን እንዲባረር በቤቱ በአመዛኙ ድምጽ የተወሰነ ብሆንም፤ በአቶ ደስታ ለዳሞ የጋሪዮሽ ጥቅማጥቅም በተገናኘ አድርባይነት በተሞላ አኳኋን በማስጠንቀቂያ መታለፉን ዘግበን እንደነበር አይዘነጋም። በተጨማሪም የሰዉ ሃይል ልማት ቢሮ ሃላፊ አቶ አሰፋ ጉራቻ በአቅም ዉስንነት ተገምግሞ ከስልጣን እንደተባረረ ተገልጿል።

ይህ በእንዲህ እንዳለ የፍትህ ቢሮ ሃላፊ የሆኑት አቶ ማቶ ማሩ ከፍተኛ የትኩረት ማዕከል ሆነው መዋሉን የገለፁት የመረጃ ምንጮቻችን ናቸዉ። እንደ ምንጮቻችን ገለጻ አቶ ማቶ ማሩ የህዝብን ስልጣን ተጠቅሞ ፍትህን በማዛባት፣ ለተወሰኑ ወገኖች ለመጥቀም በማሰብ በዝምድና ፍትህ መስጠት፣ ዘመዶቹን በተለያዩ ወንጀል ተይዞ ወደህግ ስቀርቡ ከቅጣት ማስጣል፣ በዝምድና ያልተገባ ፍትህ መስጠት፣ የአፈር ማዳበሪ ሰርቆ የታሰሩ ከእስር ቤት ማስፈታት፣ ጉቦን ከፍትህ ፈላላጊዎች እጅ መቀበል፣ ከባለሀብቶች ገንዘብ መቀበል፣ የሀሰት ክስ መፈብረክ እና የመንግስት ከፍተኛ ገንዘብ በመመዝበር (በሌብነት) ተገምግሞ ከስልጣን እንድባረር በርካቶች ሃሳባቸውን ሰጥቷል።

ሆኖም ግን ከፕሬዚዳንት አቶ ደስታ ለዳሞ እና አብርሃም ማርሻሎ ጋር ባላቸዉ ጥብቅ ግንኙነት በመጨረሻም የይወገድ ድምጽ እንድሰጥ በአገዛዙ ለዚህ አላማ ታስቦ ለተደራጁ አካላት እድል በመስጠት ከመባረር በማስጣል የመጨረሻ ማስጠንቀቂያ እንደተሰጠው ተነግሯል። ይሁን እንጂ አቶ ማቶ ማሩ በገጠማቸው ከፍተኛ ተቃውሞ እና ተጨባጭ ማስረጃ ያለዉ ግምገማ በሃይል መድረክ ላይ ልባረር እንደምችል ተጠቁሟል።

በተጨማሪም የፍትህ ቢሮ ምክትል ኃላፊ የሆኑት አቶ ማብራት መስፍን በተለያዩ አንኳር አንኳር ነጥቦች ተገምግመዋል፤ ፍትህን በማዛባት፣ ነብስገዳይ ወንድሙን ፍትህ አዛብቶ ከእስር ቤት ማስፈታት፣ የሰዉ ምስት ማባለግ፤ ሀሰተኛ ክስ ማቀነባበር፣ ንጹሃን ያለፍትህ ማንገላታት እና ወዘተ ተገምግሞ ቤቱ እንድባረር ብጠይቅ በተመሳሳይ እሱም እንደ ማቶ ማሩ የመጨረሻ ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶት ታልፏል።

የግምገማ መድረኩ ሌላኛዉ ገጽታ በጎሳ ተባድኖ እስበርሳቸዉ መዘዛለፍ የታየበት መሆኑን የተነገረ ሲሆን፤ ግምገማው ነገም የሚቀጥል መሆኑን ታዉቋል። በዚህ መሠረት አቶ ፍሬዉ አሬራ እና ሌሎች ለነገ ግምገማ መድረክ ተራቸዉን ጠብቆ ተላልፏል ተብሏል።

በመሆኑም እኛም ሁኔታውን ተከታትለን ነገ በሰፊው ለማቅረብ ቃል በመግባት፤ ለዛሬ ያለን መረጃ ይህንን ይመስላል።

መልካም አዳር!

Luwa Media

01/10/2025

በሲዳማ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት አጠቃላይ የግምገማ ዉሎ ሁኔታን በተመለከተ፤ የሲዳማ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሰት ፖሊቲካ በጤና ታሟል(የዓሣ ግማቱ ከአናቱ) ፤

የሲዳማ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ከከፍተኛ እስከ እታችኛዉ እርከን ድረስ ያለዉን የአመራር አመራር ጥልቅ ግምገማ ገብቶ ከወጣ አንድ ወር ባልሞላ ጊዜ ዉስጥ አራቱም ዞኖችን፤ የሀዋሳ ከተማ አስተዳደር እና የክልሉ ከፍተኛ አመራርን ጨምሮ ሁሉም አመራር ወደ ሌላ ግምገማ ትናንት በምሊኒየም አደራሽ ጀምሯል፡፡

የዉሎ ሁኔታ ከማቅረባችን በፊት አንዳንድ ከዚህ አጣዳፊ ግምገማዎች ጋር ተያይዞ ያሉ ጉዳዮችን ማንሳት አስፈላጊ ይሆናል ፡፡

የሲዳማ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት መዋቅር ዉስጥ ተንሰራፍቶ የነበረዉን ብልሹ አሠራር ገምግመን እርምጃ ወስደናል ተብሎ መግለጫ ተሰጥቶ፤ በስራቸዉ ዉጤታማ የሆኑ ሰክተር መስራቤቶችና የመሩ የአመራር አካላት በፓርቲዉ ማዕከል፤ በሲቪል ሰርቪስ ቢሮ፤ በመልካም አስተዳደር እና በክልሉ ም/ቤት፤ የዋንጫ፤ የፎቶ ፖስተር ፤ ሜዳሊያ፤ የአንገት ሀብል ወርቅ እና ንሻን ሳይቀር ተሸላልሞ ከተመራረቁ እነሆ ወር እንኳን አልሞላም፡፡

ታዲያ ትናንት አንደኛ ወጣ ተብሎ ዋንጫ ከነሜዳልያ የጠለቀዉን ጉምቱ አርበኛ አመራር ዛሬ፤ አቅም የለዉም መምራት አልቻለም፤ ዘራፍ ሌባ ነዉ፤ እያወቅን ለማብቃት ስንታገስ ሞክረን አሁን አቅቶናል ወዘተ የሚባሉ ተረትና ምሳሌ ሌላ ፍልም መስሪያ የሌቦች ጫወታ እንደሆነ ልብ ማለት አስፈላግ ነዉ፡፡ ገና እድሜያቸዉ እያጠረ ስለመጣ እንዳይቀደሙ ለመቅደም የሚያደርጉት የሞኞች ድብብቆሽ ነዉ፡፡
ልብ ልባቸዉን ካደረሱ በኋላ ለማብቃት ሞክረን አልተሳካልንም፤ አሁን በጥልቀት ተገምግሞ ይቅረብ፤ ቤቱ መታገል አለበት፤ በደምብ ካላነሳችሁ የግምገማዉን ዐዉድ አታበላሹ እና ወዘተ ማለት፤ አሁን ታዉቆብናልና አዉቀን በግምገማ መደረክ ላይ እንሰዳደብ ብሎ አብሮ ስሰርቅ የነበረዉን ዐዉራ ሌባ ማስመለት ጀዝቦ ለማጀዘብ መጣር ነዉ፤ ነዉር ነዉ፤ አይደረግም!!!

የግምገማዉ ይዘት፤

በየግምገማዉ መድረክ ተደራጅቶ እየገቡ እጅ ወስዶ በመጮህ እና የጌታቸዉን ፊት እያየ መናገር የለመዱ እኔ ብሩክ ሰለሞን፤ ዘርሁን ዶንቃ፤ እጅ ወስዶ ሳይናገር የወጣ አዛዉንት ደምሴ ሳቶ፤ የአራቱም ዞን አስተዳደሮች፤ ከእያንዳንዱ ወረዳ የመጡ አመራሮች የተሰጣቸዉን ጥያቄ አንሱ በተባሉት አመራሮች ላይ እያነሱ ነዉ የዋሉት፡፡ እነዚህ ስማቸዉ የተጠቀሱ አመራሮች በግምገማ አደራሽ ላይ ከጮሁ የአቶ ደስታ ለዳሞ ድራማ እንደሆን በቀላሉ መረዳት ይቻላል፡፡ በዚሁ መሠረት፤ የሀዋሳ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ ለይ፤ በክልሉ ኮንስትራክሽንና ከተማ ልማት፤ ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ፤ በመንግድና ትራነስፖርት እና በእስፖርት ኮሚሽን ትኩረት የተሰጡ ቦታዎች ናቸዉ፡፡

በከተማ አስተዳደር ላይ የተነሱ ዋና ዋና ነጥቦች፡

1. አቶ መኩሪያ ማርሻዬ
ለአቶ መኩሪያ ማርሻዬ የተነሱ ጉዳዮች ዉስጥ በርካታ ጥያቄዎች የተነሱ ሲሆን ለማሳያነት ያህል፤
አቶ መኩሪያ ማተዳደር የማይችል የአቅም ዉስንነት ያለበት ደካማ አመራር ነዉ፤ በየትኛዉ ክፍለከተማ ዉስጥ ምን እንዳለ አያዉቅም፤ በተለይም አቶ ብሩክ ሰለሞን ስናገር፤ አቶ መኩሪያ ማለት ለ5 ደቂቅ እንኳን ከአጠገቡ ለመቀመጥ የሚያስጠላ ሰዉ ነዉ፡፡ ምን እንደምሰራ አያዉቅም፤ አመራር ቢሮዉን ሲሄድ ወጣልኝ ይላል፤ ለአብነት አቶ ማርቆስ ጋሎ፤
የከንቲባነት ፕሮቶኮል አበላሽቷል፤ አቶ የኋላሸት በቀለ (የአድስ አበባ፤ የአራዳ ክ/ከተማ የብልጽግና ፓርቲ ን/ቅ/ጽ/ቤትኃላፊ) የሆነዉ ይኖር የነበረዉን የቁጠባ ቤት ቤተሰቡን በግዳጅ አስወጥቶ በቦታዉ አድስ ቤት ገምብቶ፤ ከጎን ህገወጥ ሱቅ ከፍቶ እየነገደ ይገኛል፡፡ ከንቲባዉ፤ ይደንሳል፤ ይዘምራል፤ ይሰርቃል፤ ይዋሻል፤ መሬት ያዘርፋል፤ በመጨረሻዉ የሀዋሳ ከተማ ህዝብ ይመራል፤
አንዳንድ አመራር ለስብሳባ አይጠራም፤ አጀንዳ ቀርጾ ማቅረብ አይችልም፤ በሀሳቡ ላይ ጥያቄ የሚያነሱ አመራሮች አደናቃፊ ናቸዉ ይላል፤ ከኋላ ሰዉ ያደራጃል፤ በሀሰት ስም የማጥፋት ዘመቻ ያካህዳል፤ በከተማዉ ዉስጥ ገቢ አይሰበሰብም፤ የመንግስት ቤቶች ወደ ግለሰብ ዞሯል፤ በከተማ ዉስት የሚኖሩ ሌላ ብሔር ተወላጆች ከመንግሰት ቤት ተፈናቅሎ የክልሉ እና የከተማ ከፍተኛ(አስተባባርዎች ለእራሳቸዉ ቪላ ገምብቶ እየኖሩ ናቸዉ፤ ሌሎች በግንባታ ላይ ናቸዉ፡፡

በመጨረሻም ተሰናባቹ ቀይ ቀበሮ በመባል የሚታወቅ መኩሪያ ሁሉንም የተነሱን እንደምመለከተዉ አምኗል፡፡ ይህ ማለት በስተጀርባ የእነ ማን እጆች እንዳሉ፤ በዚህ መረዳት አያዳግትም፡፡

2. ማራዶና ዘለቀ፤ የሀዋሳ ከተማ የብልጽግና ፓርቲ ንዑስ ቅ/ጽ/ቤት ኃላፊ፤

አቶ ማራዶና ዘለቄ በመናኻሪያ ከተማ ዉስጥ 300 ካ.ሜ በስሙ አጥሮ አስቀምጦ ያለ ዘራፊ፤ በከንቲባ ፕሮቶኮል ያለዉን ቤት፤ አሁን ያለዉ ከንቲባ ከዚህ ቦታ ከወረድኩ ዉጣ ልባል ስለሚችል ዉጣ የማልልበት የቁጠባ ቤት መገንባት አለብኝ ብሎ ለቆ ስወጣ፤ እኔ የአከባቢ ተወላጅ ስለሆንኩ ማን ይነካኛል በሚል ሕሳብ ቤቱን በሁለት ሚሊየን አሳድሶ እየኖረ ይገኛል፡፡

የሀዋሳ ከተማ ኮንስትራክሽን መምሪያ ቤቶች አገልግሎት ዉስጥ ያለዉ ብልሹ አሠራር፤ የአመራር ብልሽት፤ የከንቲባዉ ስንፈተ ፖሊቲካ እና ወዘተ እንደሚመለከተዉ ተነስቷል፡፡ እሱም እያቅማማም ቢሆን ወስዷል።

3. አበባየሁ የሀዋሳ ከተማ የብልጽግና ፓርቲ ንዑስ ቅ/ጽ/ቤት የደረጃጀት ዘር ኃላፊ፤

ከአቶ ደስታ ለዳሞ ጋር ጥልቀት ያለዉ ግኑኝነት አለበት ተብሎ የሚፈራ አቶ አበባየሁ በሀዋሰ ከተማ መናኻሪያ ክ/ከ ዲያስፖራ አከባቢ የጋራ መኖሪያ ቤት እያለዉ ሌላ ቤት ተከራይቶ ከመንግስት ካዝና የቤት ክራይ ይወስዳል።
በ01 አከባቢ የሚገኘዉ የሐዋርያት በተክርስቲያን አጠገብ 800 ካ.ሜ አንግል ላይ ባለዉ ሰፊ ግቢ ቤት ዉስጥ ያለችዉን አንድት እናት እያለቀሰች በግድ አስወጥቶ ለእራሱ ወስዷል፤ በከተማ ዉስጥ ሌላ ብሔር ሆኖ በመንግስት ቤት ዉስጥ መኖር አልተቻልም፤ አመራር አፈናቅሎ ለእራሱ ይወስዳል ተብሏል፤ አቶ አበባየሁም ይመለከተኛል ብሏል፤
በሀዋሳ ከተማ ያለዉ ብልሽት ይመለከተዋል፤
የሀዋሳ ከተማ ጉዳይ ተወርቶ የማያልቅ ስለሆነ፤ በኮንስትራክሽን መምሪያ፤ በገቢዎች፤ በንግድ እና በመሳሰሉት ላይ በርካት ጥያቄዎች ተነስቶ፤ ለህስና ግለህስ መድረክ ቀጥሏል።

የክልሉ ከፍተኛ አመራር በተመለከተ፤ የተነሱ ዋና ዋና ነጥቦች፤

4. ዶ/ር አራርሶ ገረመዉ፤ የክልሉ ፕላን ልማት ቢሮ ኃላፊ፤
የክልሉ ከፍተኛ አመራር የሚሳደቡ ሚዲያዎችን፤ ለአብነት ሉዋ ሚዲያ፤ አድስ ዜና እና ኤጄቶች ትቅባል ተብሎ በስፋት ተነስቶበታል።

አቶ ደስታ ለዳሞ እና አቶ አብረሃም ማርሻሎ፤ ከዚህ በኋላ በመንግስት መዋቅር ዉስጥ ሆነህ ድራማ መጨወት አትችልም ተብሏል፡-

5. አቶ አሻግሬ ጀምበረ፤ የክልሉ ኮንስትራክሽንና የከተማ ልማት ቢሮ ኃላፊ(ቀድሞ የፖጉማ አባል)፤

አቶ አሻግሬ በሀዋሳ ከተማ ፒያሳ ዳህላክ ሆቴል በስተጀርባ 400 ካ.ሜ ቦታ ከአንድት እናት በግዴታ ነጥቆ ለግሉ በማዞር ቅንጡ ቪላ ገንብቶ እየኖረ ነዉ።
ወደ ሀዋሳ ከተማ አስተዳደር መጥቶ አመራሩን በሚገመገምበት ጊዜ ለእራሱ ሰባራ ስለሆነ የሌሎቹን ስብራት ማየት እና መጠገን አልቻለም ተብሏል።
ከአንድ ወር በፊት የሀዋሳ ከተማ አደረጃጀት የቀየረ ስትራቴጅስት፤ መሀንድስ፤ ወዘተ ተብሎ የተመሰገነ ጉምቱ የፖጉማ አባል አቶ አሻግሬ፤ አሁን በአቶ አብረሃም ማርሻሎ ጥንቆላ ወጥመድ ውስጥ የገባ ይመስላል፡፡

6. ወ/ሮ ሀገረጽዮን አበበ፤ አሠሪና የስራ ክህሎት ቢሮ ኃላፊ፤

በመንግስት ቁጠባ ቤት እየኖረች ሌላ 500 ከ.ሜ ቦታ ባለዉ ቤት ዉስጥ ያለዉን ሰዉ አፈናቅላ ምክትል ፕሬዝዳንት ከሚኖርበት ቤት አጠገብ ቪላ ገንብታ ጨርሳለች፤ ባለቤቷ በዳሌ እና ወንሾ ወረዳዎች የቡና ሳይት ከአቶ ደስታ ለዳሞ ጋር ገምብቷል።
ወ/ሮ ሀገረጽዮን ምንም ነገር አልተጋገረችም፤ ምክኒያቱም ሁለት ነፍስ አላት፤ ከቀናት በኃላ ስሟን ለማጠለሸት የተነሱ አሉባልታ ናቸዉ ተብላ በጋሼ ትፀድቃለች፡፡

ሌሎች በስፋት የተነሱ ጉዳዮች እንደተጠበቁ ሆኖ፤ ሰዉ ቢኖር መነሳት የነበረባቸዉ ቁልፍ ጉዳዮች፤

አቶ ደስታ ለዳሞ የሚኖሩበት ቤተመንግስት በስንት ብር ታደሰ?!

አድስ ቤተመንግስት በተጋነነ ዋጋ ለማደስ እንዴትስ ተቻለ ?
የሀዋሳ ከተማ ማስተዳደር የማይችሉ ሌቦች፤ ደካሞች እና ጎሰኞች የከተማ ነዋሪዎችን በጎሳ፤ በብሔር እና በጥቅማጥቅም ጎራ ከፍሎ ሲበድሉ ዝም ለማለት ምክንያቱ ምንድነዉ ?

ለዚህ ሁሉ ተጠያቂ ልሆን የሚችል ማነዉ ?

የክልሉ አስተባባርዎችን የሚጠይቅ እና የሚያስጠይቅ ማነዉ ?

አቶ አብረሃም ማርሻሎ የክልሉ ብልፅግና ቅ/ጽ/ቤት ኃላፊ ነዉ ዉይስ የቶ ደስታ ለዳሞ የከብት ጠባቂ ነዉ ?

የአለታ ልጆች ከአቶ አብርሃም ማርሻሎ የሚባል ቀሳፍ በሽታ የሚድኑት መቼ ነዉ ?

የአቶ ደስታ ለደሞ የለብነት፤ የጎሰኝነት፤ የበቀልተኝነት፤ የአጭበርባርነት፤ የስነምግባር ብልሽት ጥጉ እስከየት ነዉ
የስዳማ ህዝብ ለጠ/ሚ ዐቢይ የሠራዉ ጥፋት ምንድነዉ ?

በቀጣይት ወደ ሀዋሳ ከተማ እንዲመጡ የታጩት
1. አቶ ብሩክ ሰለሞን ዋና ከንቲባ እና
2. አቶ ብርሃኑ ትሴ የኮንስትራክስን እና የከተማ ልማት መምሪያ

የዛሬው ውሎ መረጃ እንደ ደረሰን ሌሎቹን የሚናቀርብ ይሆል፡፡


ምንጭ Luwa Media

Sidama Daily News Magazine