04/02/2025
The Times выпусціла матэрыял пра беларускую мастачку Ксішу Ангелову і выставу партрэтаў беларускіх палітвязняў у Эдынбургу
Тварам да твару з тымі, хто адважыўся гаварыць
Часам у выяўленчым мастацтве, як і ў іншых сферах жыцця, вы чуеце гісторыі, якія настолькі балючыя, што іх амаль немагчыма слухаць. Тым не менш, такія гісторыі неабходна расказваць. Наша агульная чалавечнасць, уся наша боль і годнасць – а таксама наша гонар – патрабуюць гэтага. Гісторыя беларускай мастачкі Ксішы Ангеловай, яе сям’і і, урэшце, яе краіны – адна з такіх гісторый.
Падчас Вялікага тэрору, які пачаўся ў 1936 годзе, прадзед Ангеловай, эканаміст Мікалай Казіміравіч Кісялевіч, быў арыштаваны і сасланы ў Карлаг, Казахстан. Бабуля Ангеловай, Вера Шмакоўская, была лекарам, якая ратавала зняволеных. Іх лёс – толькі мікраскапічны прыклад сістэматычнага знішчэння савецкім рэжымам цэлых сем’яў і слаёў грамадства.
Ангелава вырашыла намаляваць больш за 1000 партрэтаў беларускіх палітвязняў, таму што «я хацела разарваць ланцуг болю і маўчання». Яна стварае вобразы тых, хто быў або застаецца ў зняволенні ў Беларусі. Сярод іх – журналісты, навукоўцы, настаўнікі, медыкі і іншыя, чый адзіны «прысуд» – гэта іх імкненне да праўды.
Гэтыя партрэты глыбокія, інтымныя і знаёмыя, афарбаваныя ў некалькі змрочных чорных тонаў. Іх героі належаць да самых розных узростаў і сацыяльных пластоў. Інтэрнэт-блогер і актывіст Ігар Лосік – адзін з тых, хто адлюстраваны, як і журналістка Кацярына Андрэева, якой далі восем гадоў турмы за тое, што яна асвятляла падзеі, пратэсты супраць выбараў 2020 года. Контраст паміж дамашняй абстаноўкай і пакутніцкай гісторыяй іх жыцця ўражвае сваёй выразнасцю.
……………
Аб’ядноўваючы ўсе гэтыя карціны, выстава ўяўляе сабой нешта большае, чым проста сума яе частак. Дзякуючы бачанні і мэтанакіраванасці мастачкі мы можам стаць сведкамі гэтых злачынстваў. Падтрымліваючы невінаватых людзей, якія проста апынуліся ў няправільны час у няправільным месцы, мастацтва выконвае сваю працу – і гэта самае важнае, што яно можа зрабіць.