Běloruský institut v Praze / Беларускі інстытут у Празе

21/04/2026

Некалькі дзён таму ў навуковым часопісе International Journal of Belarusian Glottodidactics (2024/8) выйшаў артыкул, падрыхтаваны нашымі калегамі — Інай Калітой і Нінай Скеп’ян — прысвечаны дзейнасці Беларускага інстытута ў Празе.
У публікацыі разглядаюцца:
▪️ гісторыя стварэння інстытута
▪️ асноўныя напрамкі яго працы
▪️ даследчыя, адукацыйныя і выдавецкія ініцыятывы
▪️ роля інстытута ў развіцці беларускай гуманітарнай навукі і міжнароднага супрацоўніцтва

13/04/2026

Шаноўныя калегі і сябры Беларускага інстытута ў Празе,
мы рады падзяліцца з вамі доўгачаканым вынікам нашай працы!
У Варшаўскім навуковым выдавецтве Campidoglio выйшла наша кніга:
Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611.
Гэта першае ў беларускай гістарыяграфіі комплекснае выданне крыніц, якія паўсталі ў езуіцкім асяродку Полацка напрыканцы XVI – пачатку XVII ст. У кнізе аб’яднаны як вядомыя, так і непублікаваныя раней лацінскія дакументы, што захоўваюцца сёння ў архівах розных краін Еўропы.
У том увайшлі:
· litterae annuae (гадавыя справаздачы),
· гісторыі заснавання Полацкага калегіума,
· кароткія каталогі,
· навуковыя каментарыі і археаграфічныя апісанні,
· беларускія пераклады лацінскіх тэкстаў.
Гэтыя крыніцы дазваляюць зазірнуць у штодзённае жыццё Полацка, даведацца пра канфесійную канкурэнцыю, пра гісторыю адукацыі і паглядзець на культурныя працэсы вачыма саміх езуітаў.
Прэзентацыі кнігі плануюцца, аб гэтым вам загадзя паведамім на нашай старонцы.
Для тых, хто не можа дачакацца прэзентацыі – кнігу ўжо можна набыць. Гл. спасылку ў першым каментары.

30/03/2026

24 сакавіка ў Лужыцкім семінары ў Празе пры поўнай зале адбылася прэзентацыя знойдзеных фрагментаў Кнігі Суддзяў Францыска Скарыны.

Сябра інстытута, дактарант Univerzita Karlova Аляксандр Паршанкоў Aliaksandr Parshankou прадставіў сваю знаходку шырокай публіцы і патлумачыў яе значэнне, падкрэсліўшы, што яна з’яўляецца важнай крыніцай для рэканструкцыі ўроцлаўскага эпізоду біяграфіі Францыска Скарыны.

У мерапрыемстве таксама прынялі ўдзел дац. Томаш Хоскавец і дац. Ілля Лямешкін, якія асвятлілі пытанні распаўсюджання перакладаў Бібліі на славянскія мовы і асобна падкрэслілі значэнне прадстаўленай знаходкі.

Прысутныя мелі магчымасць убачыць арыгінальныя фрагменты, а таксама іншыя каштоўныя артэфакты эпохі.

Мерапрыемства было арганізавана пры падтрымцы Пражскага магістрата.

Dne 24. března proběhla v Lužickém semináři v Praze prezentace nově nalezených zlomků Knihy soudců Františka Skoriny.

Člen institutu a doktorand Univerzita Karlova Aliaksandr Parshankou představil svůj objev veřejnosti a objasnil jeho význam. Zdůraznil, že se jedná o důležitý pramen pro rekonstrukci vratislavské epizody Skorinova života.

Na akci vystoupili také doc. Tomáš Hoskovec a doc. Ilja Lemeškin, kteří se věnovali šíření překladů Bible do slovanských jazyků a zároveň poukázali na význam tohoto nálezu.

Přítomní měli možnost zhlédnout originální fragmenty i další zajímavé artefakty dané doby.

Akce se konala za podpory Magistráta hlavního města Prahy.

09/03/2026

Пайшоў з жыцця легендарны беларускі гісторык Георгій Якаўлевіч Галенчанка

Георгій Якаўлевіч нарадзіўся 28 лютага 1937 года. Ён прайшоў шлях ад бібліятэкара да вядучага навуковага супрацоўніка Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, стаў доктарам гістарычных навук.
Імя Георгія Галенчанкі неразрыўна звязана з вывучэннем гісторыі беларускага кнігадрукавання, перадусім з даследаваннем творчасці Францыска Скарыны. Ён быў аўтарам шматлікіх навуковых прац, у тым ліку дагэтуль актуальнай манаграфіі «Францыск Скарына: беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар». Георгій Якаўлевіч быў адным з тых даследчыкаў, хто аднаўляў і папулярызаваў гістарычную спадчыну Беларусі, унёс значны ўклад у развіццё беларускай бібліяграфіі.

Георгій Якаўлевіч быў не толькі бліскучым навукоўцам, але і настаўнікам цэлых пакаленняў беларускіх гісторыкаў. Ёсць усе падставы гаварыць пра стварэнне ім уласнай навуковай школы. Яго вучні ўспамінаюць яго як чалавека з незвычайнай энергіяй, глыбокімі ведамі і здольнасцю захапіць слухачоў сваёй працай.

Шчырыя спачуванні родным і блізкім вялікага гісторыка.

06/03/2026

У Варшаве выйшаў найноўшы, 25-ы нумар Acta Albaruthenica, часопіса, які поўнасцю прысвечаны беларускай тэматыцы - мове, літаратуры ды гісторыі. Артыкулы даступныя анлайн ніжэй.

24/12/2025

Прыйшла Каляда — адчыняй варата! ✨
Няхай Каляды прынясуць у ваш дом святло, цяпло і добры настрой,
а Новы год — новыя сілы, надзею і радасць супольнай працы.
З цёплымі каляднымі пажаданнямі —
Беларускі інстытут у Празе

Christmas has arrived — open the gates! ✨
May Christmas bring warmth, light, and kindness to your home,
and may the New Year bring new energy, hope, and joyful cooperation.
With warm festive wishes,
Belarusian Institute in Prague

29/11/2025

Шаноўныя калегі!
Запрашаем вас прыняць удзел у міжнароднай канферэнцыі, прысвечанай развіццю мовы ў постімперскіх краінах у іх гістарычным развіцці. Канферэнцыя аб’яднае даследчыкаў з розных дысцыплін і геаграфічных кантэкстаў, каб абмеркаваць моўную палітыку, адукацыйныя практыкі, культурныя трансфармацыі і ролю акадэмічнай супольнасці ў фарміраванні нацыянальных ідэяў.
📚 Усе дэталі ўдзелу і патрабаванні да заяўкі — у першым каментары.
Будзем рады вашаму ўдзелу і акадэмічнаму дыялогу!

28/11/2025

Dear colleagues,
We kindly invite you to participate in an international conference dedicated to the development of language in post-imperial countries within their historical trajectories. The event brings together researchers from different disciplines and regions to discuss language policies, educational practices, cultural transformations, and the role of academic communities in shaping national identities.
📚 You will find all application details and submission guidelines in the first comment.
We look forward to your participation and to fruitful scholarly discussions!

01/11/2025

Včera se v Praze uskutečnil výjimečný večer, který uspořádal Běloruský institut v Praze. Byl věnován těm, kterým sovětské represe chtěly vzít hlas – básníkům, spisovatelům a překladatelům meziválečného období.
V pohostinné atmosféře Božská Lahvice Lahvice Ніна Скеп'янNina Skepyan, Alena Tsikhanovich (Kovářová) a Siarhej Šupa hovořili o literárním a společenském životě v sovětském Bělorusku – o době, kdy běloruská kultura zněla mnoha hlasy a jazyky, dokud tuto mnohoznačnost nepřehlušila vlna represí.
🕯 Nina Skepyan zdůraznila, že literatura tohoto období vytvářela neopakovatelnou paletu jazyků a hlasů, která zmizela spolu se svými nositeli. Připomněla také československo-běloruské vztahy, jejich odraz v tehdejším tisku a cestu běloruské delegace (Janka Kupala, Zmiсer Žylunovič, Michas Čarot, Michas Zareckij aj.) do Československa v roce 1927. V Praze se setkali se svými krajany, mimo jiné s Tomášem Hrybem. Jak poznamenala badatelka, tato návštěva byla jakýmsi pokračováním Akademické konference z roku 1926.
📚 Alena Tsikhanovich vyprávěla o osudech některých spisovatelů, kteří se této delegace zúčastnili. Podle ní to byla právě návštěva Československa, která inspirovala Michasa Zareckaha k překladu „Osudů dobrého vojáka Švejka“ Jaroslava Haška do běloruštiny – díla, které se stalo mostem mezi běloruským a českým světem. Překlad první části vyšel už v roce 1931 v edici „Knihovna rudoarmějce“. Poté se připojila skupina spisovatelů, mezi nimiž byl i Todar Kľaštorni. Osud však rozhodl tragicky – během „Černé noci“ z 29. na 30. října 1937 byli oba překladatelé tohoto díla, Todar Kľaštorni a Michas Zareckij, popraveni.
Badatelka rovněž připomněla Uladzimira Žylku a Ihnata Dvarčanina – dva mladé Bělorusy, kteří ve 20. letech studovali a pracovali v Praze, ale pod vlivem sovětské propagandy opustili studia i slibnou kariéru, aby se vrátili do vlasti a zapojili se do „budování nové země“. Tento vlastenecký zápal se jim stal osudným – po několika letech byli oba zatčeni, obviněni z „nacionalismu“ a popraveni.
✡ Sjarhej Šupa otevřel téma vlasti a emigrace a připomněl tragický osud Mojše Kulbaka, který nedokázal zůstat v exilu, ale nenašel své místo ani v sovětském Bělorusku.
„Nejdřív Sověti zničili autory, kteří psali v jidiš, a pak nacistické Německo zničilo jejich čtenáře,“ poznamenal badatel.
Oleksandr Stukalo pohovořil o tragickém osudu ukrajinského básníka Maika Johansena, spojeného s Běloruskem a literárním sdružením „Maladnjak“. Básník sdílel osud svých běloruských i ukrajinských kolegů – byl popraven v roce 1937 v Sandarmochu.
Během večera zazněla próza Michase Zareckého, básně v jidiš v běloruských překladech, mimo jiné „רײַסן / Raysn“, a také verše Alese Dudara, Maika Johansena, Nasty Kudasovové a Andreje Khadanoviche.
🎻 Hudební část večera vytvořil Daniel Nováček (housle), který přednesl skladby Josefa S**a, Francesca M. Veraciniho, Igora Stravinského a Arcangela Corelliho, čímž dodal setkání zvláštní emocionální hloubku a jemný nádech smutku.

01/11/2025

Учора ў Празе адбыўся асаблівы вечар, арганізаваны Беларускім інстытутам у Празе, прысвечаны тым, каго савецкія рэпрэсіі імкнуліся пазбавіць голасу — паэтам, пісьменнікам і перакладчыкам міжваеннага часу.
У гасціннай атмасферы Božská Lahvice Ніна Скеп’ян, Алена Ціхановіч (Kovářává) і Сяргей Шупа распавялі пра літаратурнае і грамадскае жыццё ў Савецкай Беларусі — пра час, калі беларуская культура гучала мноствам галасоў і моў, пакуль гэта шматгалоссе не было заглушана хваляй рэпрэсій.
🕯 Ніна Скеп'ян адзначыла, што літаратура таго перыяду стварала непаўторную палітру, якая знікла разам з яе носьбітамі. Выступоўца таксама ўзгадала пра чэхаславацка-беларускія сувязі, іх адлюстраванне ў савецкай перыёдыцы і пра паездку беларускай дэлегацыі (Янка Купала, Зміцер Жылуновіч, Міхась Чарот, Міхась Зарэцкі і інш.) у Чэхаславакію ў 1927 годзе. У Празе яны сустрэліся з суайчыннікамі, у тым ліку з Тамашам Грыбам. Як адзначыла даследчыца, гэты візіт стаў своеасаблівым працягам Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года.
📚 Алена Ціхановіч распавяла пра лёсы некаторых літаратараў, якія ўдзельнічалі ў гэтай дэлегацыі. На яе думку, менавіта візіт у Чэхаславакію натхніў Міхася Зарэцкага перакласці на беларускую мову першы том “Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка” Яраслава Гашэка — твор, што стаў мостам паміж беларускім і чэшскім светамі. Пераклад першай часткі пабачыў свет ўжо ў 1931 годзе ў серыі «Бібліятэка чырвонаармейца» і быў зроблены (sic!) з рускай мовы. Потым далучылася група пісьменнікаў, сярод якіх быў і Тодар Кляшторны. Лёс склаўся так, што ў "Чорную ноч" два перакладчыкі Тодар Кляшторны і Міхась Зарэцкі былі расстраляныя.
Даследчыца таксама ўзгадала Уладзіміра Жылку і Ігната Дварчаніна — двух маладых беларусаў, якія ў 1920-я гады навучаліся і працавалі ў Празе, але, паддаўшыся савецкай агітацыі, кінулі вучобу і паспяховую кар’еру, каб вярнуцца ў Беларусь і ўдзельнічаць у “будаўніцтве новай краіны”. Гэты патрыятычны парыў стаў для іх фатальным: праз некалькі гадоў яны былі рэпрэсаваныя і расстраляныя.
✡ Сяргей Шупа закрануў тэму Радзімы і эміграцыі, нагадаўшы пра трагічны лёс Мойшэ Кульбака, які не змог застацца ў выгнанні, але і не знайшоў сябе ў Савецкай Беларусі.
«Спачатку Саветы знішчылі аўтараў, якія пісалі на ідышы, а потым нацысцкая Германія знішчыла іх чытачоў», — адзначыў даследчык.
Stukalo распавёў пра трагічны лёс украінскага паэта Майка Ёгансэна (Іогансэна), звязанага з Беларуссю і літаратурным аб’яднаннем «Маладняк». Паэт падзяліў лёс сваіх беларускіх і ўкраінскіх калег, быў расстраляны ў 1937 годзе ў Сандрамосе.
Падчас вечара прагучала проза Міхася Зарэцкага, вершы на ідышы ў беларускіх перакладах, у тым ліку «רײַסן / Raysn», а таксама творы Алеся Дудара, Майка Ёгансэна, Насты Кудасавай і Андрэя Хадановіча.
🎻 Музычную частку вечара стварыў Даніэл Новачэк (скрыпка) — ён выканаў творы Ёзэфа Сука, Франчэска М. Верачыні, Ігара Стравінскага і Арканджэла Карэлі, надаўшы сустрэчы асаблівай эмацыйнай глыбіні і светлага суму.

21/10/2025

Srdečně vás zveme na VII. Mezinárodní festival běloruské knihy PRADMOVA, který letos zavítá i do Prahy! Není to jen kulturní událost, ale především setkání myšlenek, autorů, badatelů a čtenářů, kteří objevují Bělorusko v dialogu se světem.
PRADMOVA je největší mezinárodní festival intelektuální knihy, který se stal platformou pro podporu a popularizaci běloruské kultury mimo hranice země. Sdružuje autory, nakladatele, výzkumníky i čtenáře z různých zemí a vytváří prostor pro otevřený dialog, tvořivost a kulturní výměnu.
Festivalová programová linie zahrnuje diskuze a přednášky věnované národní historii, demokracii a inkluzivitě, analýze běloruské ženské a q***r literatury i méně známým kapitolám běloruského samizdatu.
Symbolicky letošní motto „Ptáci bez hnízd“ odkazuje na osobnost běloruské básnířky Larysy Heniuš – symbol nezdolnosti a věrnosti ideálům. Právě s Prahou a Československem je spjato mnoho důležitých okamžiků jejího života. Dva festivalové dny (25. a 26. října) se uskuteční v Беларуская клубоўня, kde sídlí Knihovna Larysa Heniuš.
24. října, 17:00 – zahájení programu prezentaci běloruského překladu románu Kristiny Sabaliauskaitė Silva Rerum (Second Culture, Dělnická 475/43, Praha 7–Holešovice);
25.–26. října od 10:00 – diskuze, literární prezentace, filmové projekce a setkání v Беларуская клубоўня (5. května 32, Praha 4–Nusle).
💬 Přijďte objevovat nové hlasy, příběhy a myšlenky současného Běloruska!
Vstup volný, dobrovolné příspěvky vítány.

Партнёры пражскай праграмы PRADMOVA — “Беларускі інстытут у Празе” і “Грамадзкае аб’яднаньне “Пагоня”.