09/10/2026
Πανεπιστημιακές κλινικές: Επτά αλλαγές στο νομοσχέδιο. Προς ποια κατεύθυνση; Καλύτερα ή χειρότερα;
Τις τελευταίες ημέρες ακούμε ότι όλοι συμφωνούν πως οι πανεπιστημιακές κλινικές είναι αναγκαίες, ότι καθυστέρησαν πολύ (ισχύει!), ότι ο ασθενής πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο και ότι προτεραιότητα είναι η ποιότητα της κλινικής εκπαίδευσης, της φροντίδας και της έρευνας.
Οι επτά αλλαγές που προτείνονται πριν από την κατ’ άρθρο συζήτηση του νομοσχεδίου είναι οι πιο κάτω:
1. Η διοίκηση παραμένει στα νοσηλευτήρια.
■ Δηλαδή, αυτό ακριβώς που συμβαίνει και σήμερα;, Με τα νοσηλευτήρια να έχουν τη διοικητική ευθύνη και τα πανεπιστήμια να φιλοξενούνται για σκοπούς κλινικής εκπαίδευσης και έρευνας;
■ Τι αλλάζει, λοιπόν, με τη δημιουργία πανεπιστημιακών κλινικών; Η εκπαίδευση και η έρευνα θα αποτελούν απλώς δραστηριότητες που φιλοξενούνται στους χώρους του νοσοκομείου, και όχι οργανικά στοιχεία της λειτουργίας του;
■ Πώς διασφαλίζεται η ουσιαστική συμμετοχή των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων στη διακυβέρνηση, στον στρατηγικό σχεδιασμό και στις αποφάσεις που επηρεάζουν αυτή την κοινή αποστολή;
2. Όχι σε «νοσοκομείο εντός νοσοκομείου».
Απολύτως σωστό! Ακριβώς αυτό πρέπει να αποφύγουμε.Η πανεπιστημιακή κλινική δεν πρέπει να λειτουργεί ως ανεξάρτητη μονάδα μέσα στο νοσοκομείο.
Μόνο που αυτό προϋποθέτει ουσιαστική ενσωμάτωση της ακαδημαϊκής και κλινικής λειτουργίας.
■ Μήπως οι υπόλοιπες προτεινόμενες ρυθμίσεις, αντί να προωθούν αυτή την ενσωμάτωση, ενίσχυουν τον διαχωρισμό τους;
3. Καταμερισμός ευθυνών μεταξύ νοσηλευτηρίου, πανεπιστημίου και ιατρών.
Η σαφήνεια είναι αναγκαία.
■ Όμως, όταν η ακαδημαϊκή ευθύνη αποδίδεται στο πανεπιστήμιο και η κλινική αποκλειστικά στο νοσηλευτήριο, πού συναντώνται θεσμικά οι δύο λειτουργίες;
■ Και η αναφορά στην προσωπική επαγγελματική ευθύνη των ιατρών τι ακριβώς σημαίνει;
■ Μήπως υπονοεί ότι οι πανεπιστημιακοί ιατροί θα ασκούν κλινικό έργο εντός του νοσοκομείου χωρίς να καλύπτονται από το ίδιο πλαίσιο θεσμικής ευθύνης και προστασίας με τους υπόλοιπους ιατρούς του;
4. Υποχρεωτικές συμφωνίες συνεργασίας για στελέχωση, ωράρια, εφημερίες, κόστος, ασφάλιση, έρευνα κ.λπ.
Ναι! Ειναι αναγκαίες οι πρακτικές ρυθμίσεις.
■ Όμως, όταν η σχέση πανεπιστημίου και νοσοκομείου αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως συμφωνία παροχής υπηρεσιών, χρήσης υποδομών και κατανομής κόστους, πόσο απέχουμε από το μοντέλο ενός εξωτερικού συνεργάτη που απλώς δραστηριοποιείται μέσα στο νοσοκομείο;
■ Πως προβλέπεται η κοινή ανάπτυξη εκπαιδευτικών και ερευνητικών υποδομών, η διεπαγγελματική κλινική εκπαίδευση και η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επαγγελμάτων υγείας στην καθημερινή φροντίδα;
5. Κοινά κριτήρια για δημόσια και ιδιωτικά νοσηλευτήρια.
Το ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν πρέπει από μόνο του να καθορίζει την ποιότητα της εκπαίδευσης. Όμως, τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό μιας κλινικής ως πανεπιστημιακής δεν μπορεί να περιορίζονται στη γενική ποιότητα των νοσηλευτικών υπηρεσιών. Αλλά από την Πανεπιστημιακή του αποστολή στην εκπαίδευση, έρευνα και τεκμηριωμένη κλινική πρακτική.
■ Έχουν αποσαφηνιστεί τα ουσιαστικά ακαδημαϊκά πρότυπα που οφείλουν να πληρούν όλες οι πανεπιστημιακές κλινικές;
■ Θα αξιολογείται η εκπαιδευτική επάρκεια, η ερευνητική δραστηριότητα, η τεκμηριωμένη κλινική πρακτική, η διεπαγγελματική συνεργασία; Πόσα και ποια από αυτά;
■ Από ποιό φορέα; Από το ακαδημαϊκό ιδρυμα που θα "φιλοξενείται" στο νοσοκομείο; Από κάποιον εξωτερικό φορέα;
6. Μεταβατικές ρυθμίσεις και πιστοποίηση χωρίς μόνιμες εξαιρέσεις.
■ "Πιστοποίηση"; Από ποιον; Θα υπάρχει Φορέας Πιστοποίησης;
■ Και γιατί η συζήτηση επικεντρώνεται στο καθεστώς των δημοσίων δομών;
■ "Χωρίς μόνιμες εξαιρέσεις"; Τι ακριβώς σημαίνει αυτό στην πράξη;
■ Ότι ένα νοσηλευτήριο θα μπορεί να αποκτήσει αλλά και να χάσει τον χαρακτηρισμό του ως πανεπιστημιακού;
■ Υπό ποιες προϋποθέσεις, με ποια διαδικασία και βάσει ποιων κριτηρίων;
■ Και μετά τι; Μετακινούμε ακαδημαϊκό προσωπικό και φοιτητές, μαζί δομές και διαδικασίες, από το νοσοκομείο που τους "φιλοξενούσε" σε κάποιο άλλο;
7. Ρητή κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ασθενών.
Αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση! Η ενημέρωση, η συναίνεση, η ιδιωτικότητα και το δικαίωμα άρνησης συμμετοχής στην εκπαίδευση ή την έρευνα χωρίς επιπτώσεις στη φροντίδα.
■ Μήπως η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση κάθε νοσηλευτηρίου, πανεπιστημιακού ή μη;
ΤΕΛΙΚΑ.
Τι προκύπτει από τα επτά σημεία;
Τα έξι πρώτα φαίνεται να επικεντρώνονται κυρίως στη διευθέτηση διοικητικών αρμοδιοτήτων, επαγγελματικών και οικονομικών ευθυνών και ζητημάτων συμμετοχής των νοσηλευτηρίων. Το έβδομο αφορά τα δικαιώματα των ασθενών.
Όλα είναι ζητήματα που χρειάζονται ρύθμιση. Κανένα, όμως, δεν αντιμετωπίζει ευθέως το σημαντικότερο ερώτημα:
■ Πώς δημιουργούμε πραγματικά πανεπιστημιακά νοσοκομεία, και όχι απλώς νοσοκομεία στα οποία επιτρέπεται να δραστηριοποιούνται πανεπιστήμια;
Όπως δηλαδή γίνεται τώρα.
■ Τι είναι, τελικά, ένα πανεπιστημιακό νοσοκομείο;
Ένας απλός ορισμός θα ήταν: ένα νοσοκομείο στο οποίο
■ η κλινική πρακτική, η εκπαίδευση και η έρευνα αποτελούν ενιαία, οργανικά συνδεδεμένη αποστολή, και όχι παράλληλες δραστηριότητες υπό διαφορετικές διοικήσεις (κι όμως τα σημεία 1 και 2 το θέτουν υπό αμφισβήτηση).
■ όπου η ακαδημαϊκή και κλινική ευθύνη συνδέονται μέσα από κοινές δομές διακυβέρνησης, σαφείς αλλά αλληλοσυμπληρούμενες αρμοδιότητες και ενιαίο πλαίσιο ποιότητας, ασφάλειας και επαγγελματικής προστασίας (αυτό συγκρούεται τουλάχιστον μερικώς με τα σημεία 3 και 4).
■ όπου ο χαρακτηρισμός «πανεπιστημιακό» δεν εξαρτάται από το ιδιοκτησιακό καθεστώς ή απλώς τη γενική πιστοποίηση ενός νοσηλευτηρίου, αλλά από την τεκμηριωμένη ικανότητά του να επιτελεί την εκπαιδευτική και ερευνητική του αποστολή (τα σημεία 5 και 6 καταπιάνονται περισσότερο με το ιδιοκτησιακό καθεστώς παρά με τα κριτήρια, τον μηχανισμό και το φορέα αξιολόγησης).
■ όπου η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών δεν αποτελεί διακριτό στοιχείο της πανεπιστημιακής λειτουργίας, αφού αυτό αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε νοσοκομείου, πανεπιστημιακού ή μη (σημείο 7).
Είναι επίσης, και πρωτίστως, ένα νοσοκομείο ...
■ που επενδύει συστηματικά στη συνεχή βελτίωση της ποιότητας, της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας της φροντίδας, μέσα από την παραγωγή και αξιοποίηση επιστημονικής γνώσης, την κλινική και εφαρμοσμένη έρευνα, την καινοτομία και την ενσωμάτωση τεκμηριωμένων πρακτικών στην καθημερινή λειτουργία του.
■ που παρέχει υψηλού επιπέδου κλινική εκπαίδευση, προπτυχιακή και μεταπτυχιακή, συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη και ευκαιρίες εξειδίκευσης, με κατάλληλες υποδομές, εποπτεία και συστηματική αξιολόγηση.
■ που προάγει τη διεπαγγελματική εκπαίδευση και τη διεπιστημονική κλινική πρακτική όλων των επαγγελμάτων υγείας, όχι μόνο των ιατρών, αναγνωρίζοντας ότι η σύγχρονη φροντίδα απαιτεί επαγγελματίες που μαθαίνουν μαζί, ο ένας από τον άλλο και συνεργάζονται στην πράξη.
■ που αξιολογεί τα αποτελέσματά του, διαχέει τη γνώση και συμβάλλει στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και στη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας, στο ίδιο το Πανεπιστημιακό νοσοκομείο, όπως και αλλού επενδύοντας στη διάχυση της παραγόμενης γνώσης.
Αυτή είναι η ευρύτερη εκπαιδευτική, ερευνητική, κλινική και κοινωνική αποστολή του.
Αναθεωρημένο κείμενο προανήγγειλε ο Νεόφυτος Χαραλαμπίδης – Τι αλλάζει για τη διοίκηση των κλινικών, τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια και τους ασθενείς φορέων