31/01/2026
Μετά την δημοσίευση της τιμής που μου έκανε η Γαλλική Δημοκρατία στις 19 Ιανουαρίου 2026 αναγορεύοντάς με στον βαθμό του Αξιωματικού στο Τάγμα Γραμμάτων και Τεχνών, Συνάδελφοι και Φίλοι μού ζητούν αντίγραφο της ομιλίας που έκανα κατά την τελετή της παρασημοφόρησής μου. Δημοσιεύω εδώ την ελληνική μετάφραση, γιατί η ομιλία έγινε στα γαλλικά.
ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ
ΣΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΟΦΟΚΛΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΧΩΤΑΤΗ ΠΡΕΣΒΗ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, ΚΥΡΙΑ CLÉLIA CHÉVRIER KOLACKO
ΛΕΥΚΩΣΙΑ, ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΠΡΕΣΒΕΩΣ, 19 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2026, 7.00 μμ.
Εξοχωτάτη κυρία Πρέσβη της Γαλλικής Δημοκρατίας,
Eξοχώτατε κύριε Πρέσβη της Ελληνικής Δημοκρατίας,
Κυρία Υφυπουργέ Πολιτισμού,
Αγαπητοί Συνάδελφοι, Φίλες και Φίλοι,
Σας ευχαριστώ που με τιμάτε με την παρουσία σας απόψε.
Εξοχωτάτη,
Θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου για την τιμή που μου κάνει η Γαλλία σήμερα. Απευθύνω τις θερμές μου ευχαριστίες στην Υπουργό Πολιτισμού και Επικοινωνίας, κυρία Rachida DATI, η οποία με τίμησε διορίζοντάς με στον βαθμό του Aξιωματικού στο Τάγμα των Γραμμάτων και των Τεχνών.
Η Γαλλία είναι για μένα μια δεύτερη πατρίδα. Ένα μεγάλο μέρος της νεότητάς μου έζησα στο Στρασβούργο και στο Παρίσι, όπου και αποπεράτωσα τις πτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές μου, καθώς και την διδακτορική μου διατριβή στην Αρχαιολογία και την Ιστορία της Τέχνης. Είχα την τύχη να λάβω παιδεία από καθηγητές ελληνιστές περιωπής, όπως ο Olivier Masson, Gérard Siebert, J.C. Baumelard, Jean-Michel Spieser και Jean-Claude Lepage οι οποίοι έλαβαν επίσης μέρος στις εξεταστικές επιτροπές του μεταπτυχιακού και της διδακτορικής μου διατριβής. Ο Claude Lepage, Διευθυντής Σπουδών στην École Pratique des Hautes Études και Αντεπιστέλλον Μέλος της Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, με προσκάλεσε στην συνέχεια να διδάξω στην εν λόγω σχολή την βυζαντινή τέχνη της Κύπρου με το καθεστώς του Προσκεκλημένου Διευθυντή Σπουδών (Dirécteur d’Études invité).
Η απονομή του παράσημου του Αξιωματικού στο Τάγμα Γραμμάτων και Τεχνών με ενθαρρύνει να συνεχίσω την συνεισφορά μου στους τομείς της επιστημονικής έρευνας, των γραμμάτων και των τεχνών, καθώς και στην προβολή της γαλλικής γλώσσας και πολιτισμού όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και σε διεθνές επίπεδο μέσω των δημοσιεύσεών μου, των ανακοινώσεων σε διεθνή συνέδρια και δημοσίων διαλέξεων. Είχα επίσης την χαρά να διοργανώσω τέσσερεις εκθέσεις εικόνων στην Γαλλία.
Η ελληνική και γαλλική γλώσσα και πολιτισμοί συμβίωσαν και αλληλοεπηρεάστηκαν στην πάροδο των αιώνων, κυρίως στον κυπριακό μεσαιωνικό χώρο κατά την βασιλεία της δυναστείας των Λουζινιανών (1192-1489). Αυτή η ιστορική πραγματικότητα προσφέρει στις δύο χώρες μας ένα πλούσιο πεδίο συνεργασίας και αλληλοκατανόησης στο οποίο θα συνεχίσω ευχαρίστως να είμαι αφιερωμένος. Ταυτόχρονα, δεν παραβλέπω την συνεισφορά που οι ιστορικοί των πολιτισμών και ειδικά οι πανεπιστημιακοί οφείλουν να προσφέρουν στην κοινωνία των πολιτών.
Σε ένα μεταβαλλόμενο και ασταθή κόσμο, στην αυγή της τρίτης χιλιετίας, ζούμε την μετάβαση σε μια καινούργια εποχή. Οι παρούσες κρίσεις και οι μεταλλαγές, η απόρριψη και η αποδόμηση του κλασικού πνεύματος είναι ως επί το πλείστον εσκεμμένες. Οι λαοί και οι πολιτισμοί του Κόσμου αναμειγνύονται και συγκεράζονται και είναι του συρμού να ονομάζουμε τις κοινωνίες μας «πολυπολιτισμικές». Σε μία εποχή όπου η παγκοσμιοποίηση προχωρεί, δυστυχώς το ηθικό πλαίσιο που υπαγορεύεται από τις θρησκείες και την κλασική φιλοσοφία απορρίπτεται συχνά. Μία εποχή σημαδεμένη από τις επιδράσεις της μετανεωτερικότητας, από την άρνηση της προγονικής παράδοσης και του κλασικού πνεύματος, οδηγεί πολύ συχνά στην αποδόμηση της εθνικής συνείδησης, γλώσσας και πολιτισμού, προς όφελος μιας πολυπολιτισμικότητας που στερείται ηθικής, ισοπεδώνει τα πάντα και προάγει τον αθεϊσμό. Η κρίση των αξιών και η απομάκρυνση από κάθε ηθική τάξη πραγμάτων είναι πασιφανείς. Η διαφθορά κορυφώνεται παντού. Η θρησκεία και η συγκριτική ιστορία των θρησκειών, η φιλοσοφία, η λογική και τα μαθήματα που αναπτύσσουν την κριτική σκέψη πρέπει να κερδίσουν μια καθοριστική θέση στην παιδεία μας. ‘Εχουμε ανάγκη από νοήμονες πολίτες προικισμένους με ανώτερη κριτική σκέψη.
Παράλληλα με αυτές τις αποσυνθέσεις/αποδομήσεις, παρατηρείται μία ακραία αύξηση της βιομηχανίας και της παραγωγής υλικών αγαθών για την καθημερινή ζωή προς όφελος μιας υπερκαταναλωτικής κοινωνίας. Πρόκειται για κοινωνίες πολωμένες στην ύλη με άνισο τρόπο σε σχέση με την διανόηση και την πνευματικότητα.
Ωστόσο, μέσα σε αυτή την εξέλιξη, παρατηρείται η ταχεία πρόοδος καινοτόμων τεχνολογιών οι οποίες μας έχουν ήδη εισαγάγει στην εποχή του ψηφιακού πολιτισμού, που προϋποθέτει την αποϋλοποίηση ή άλλως πως ειπείν εξαΰλωση, δηλαδή την μετάβαση από το υλικό στο άυλο, ήτοι από το απτό στο μη απτό. Για παράδειγμα, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, σε ψηφιακή άυλη μορφή, μπορεί να χωρέσει σε ένα ή και περισσότερους εξωτερικούς σκληρούς δίσκους, που μπορούμε να τους μεταφέρουμε στο χέρι.
Επιπλέον, το διαδίκτυο μεταβάλλεται διαρκώς σε φορέα της παγκόσμιας παντογνωσίας. Η ραγδαία εξελισσόμενη τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει νέους ορίζοντες, προοιωνιζόμενη έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό στο άμεσο μέλλον.
Επίσης, έχει αρχίσει η εισαγωγή του ψηφιακού νομίσματος, κάτι που, μαζί με το διαδίκτυο και την τεχνητή νοημοσύνη, θα οδηγήσει σε μεταρρύθμιση του οικονομικού συστήματος, και αυτό θα έχει συνέπειες στα πολιτεύματα. Αυτό που σήμερα αποκαλούμε «δημοκρατικό πολίτευμα» σίγουρα θα αναθεωρηθεί και θα μεταρρυθμιστεί υπέρ μίας άμεσης δημοκρατίας. Η γραφειοκρατία θα παραχωρήσει την θέση της στην απλότητα, την λιτότητα και την αποτελεσματικότητα, προς όφελος των πολιτών. Όταν, υπό το πρόσχημα της δημοκρατίας έχουμε φθάσει στην αυθαιρεσία, την ασυδοσία, την διαφθορά, την ατιμωρησία και την πλήρη κομματικοποίηση των πάντων, αυτό το πράγμα δεν είναι δημοκρατία, αλλά κομματοκρατία και ολιγαρχία, που δεν δίνει ίσες ευκαιρίες στους πολίτες που δεν είναι μέλη των πολιτικών κομμάτων.
Επιπλέον, αντιμετωπίζουμε σήμερα και άλλες απειλές που διαφαίνονται σε παγκόσμια κλίμακα:
τον κίνδυνο ενός τρίτου παγκοσμίου πολέμου, την κλιματική κρίση, την κρίση των αξιών και της ηθικής, καθώς και την κρίση των εθνικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων. Παράλληλα με αυτές τις προοπτικές, πολλές άλλες προκλήσεις διαφαίνονται, όπως η έλλειψη δίκαιης κατανομής του παγκόσμιου πλούτου, που αποτελεί την κύρια αιτία των μεταναστευτικών ροών. Ο ατομικισμός των κοινωνιών μας συνοδεύεται από την απώλεια της έννοιας της κοινωφέλειας και του δημοσίου συμφέροντος και της προσφοράς σε αυτό. Η ρευστότητα και η αστάθεια δεν επιτρέπουν στον πολίτη να χαρεί την μονιμότητα, την ασφάλεια, την γαλήνη και την ειρήνη.
Όταν το 2011 η Γαλλική Δημοκρατία με τίμησε με τον βαθμό του Ιππότη στο Τάγμα Γραμμάτων και Τεχνών, είχα προσεγγίσει στην ομιλία μου το θέμα της πολιτισμικής ταυτότητας της Ευρώπης σε σχέση με την πολυπολιτισμική τάση που επικρατεί στις μέρες μας. Το εξαχθέν συμπέρασμα ήταν ότι η Ευρώπη οφείλει να συνειδητοποιήσει ότι είναι αυτή που είναι χάρις στον ρόλο της ως φορέας και μεταδότης της ελληνορωμαϊκής κλασικής παράδοσης και κατά κύριο λόγο του ελληνικού και χριστιανικού πνεύματος, που της προσδίδουν την οικουμενική της διάσταση.
‘Εκτοτε, εργάστηκα εντατικά διεξάγοντας έρευνες στον καινοτόμο τομέα που αφορά την φυσική κληρονομιά και την σχέση της με την πολιτιστική κληρονομιά, ένα πεδίο επιστημονικής έρευνας που άνοιξε στην Κύπρο από το Κέντρο Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αλλά δυστυχώς δεν περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών ή στο ερευνητικό φάσμα κανενός κυπριακού πανεπιστημίου. Η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ του φυσικού και του πολιτισμικού γίγνεσθαι μας καθιστά ικανούς να κατανοήσουμε καλύτερα την κλιματική κρίση. Η φυσική κληρονομιά παραπέμπει κυρίως στο πρωταρχικό αυθεντικό τοπίο μέσα στο οποίο το ανθρώπινο βασίλειο μπόρεσε να δραστηριοποιηθεί και να διαχειριστεί το φυσικό περιεχόμενο του πλανήτη μας, που συντίθεται κυρίως από το χώμα, το νερό, τον αέρα, τον ορυκτό πλούτο, την χλωρίδα και την πανίδα. Η Γη περικλείεται από την ατμόσφαιρα, της οποίας η δραστηριότητα είναι αυτό που καλούμε «ατμοσφαιρικά φαινόμενα». Πέραν της ατμόσφαιρας, είναι το ουράνιο στερέωμα από όπου φθάνει το ηλιακό φως, τουτέστιν το κοσμικό πυρ, τόσο αναγκαίο για την ύπαρξη ζωής.
Η ανθρώπινη δράση και δημιουργικότητα, που εκδηλώνονται στην παιδεία, τις θρησκείες, τα γράμματα και τις τέχνες, τις επιστήμες, τον αθλητισμό, την τεχνολογία, την βιομηχανία, την πολεοδομία και την αρχιτεκτονική, την στρατιωτική άμυνα, την πολιτική και την διπλωματία, τα ήθη και έθιμα, τις νοοτροπίες και τρόπο ζωής, συνθέτουν τον ανθρώπινο πολιτισμό και μετατρέπονται στην συνέχεια σε πολιτιστική κληρονομιά και παρακαταθήκη. Παράλληλα, αυτό που η Φύση δημιουργεί μετατρέπεται σε φυσική κληρονομιά, που προσβάλλεται στην εποχή μας από την αλόγιστη και άπληστη δραστηριότητα της Ανθρωπότητος. Προσβάλλεται κυρίως από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης του 19ου αιώνα, την οπλική στρατιωτική τεχνολογία και δη των ατομικών όπλων, καθώς και από τα χημικά προϊόντα που προσβάλλουν το περιβάλλον. Το τσιμέντο, η άσφαλτος, το μέταλλο, το γυαλί, το καυσαέριο, καθώς και το διοξείδιο του άνθρακα από τον καπνό των βιομηχανιών, των αυτοκινήτων και των αεροπλάνων πλημμυρίζουν καθημερινά τον χώρο όπου ζούμε. Μία πολύ αρνητική συνέπεια όλων αυτών είναι η μείωση του όζοντος στην ατμόσφαιρα, που είναι βασικός παράγοντας της υπερθέρμανσης του Πλανήτη.
Από τον καιρό της πρωταρχικής Δημιουργίας, ο άνθρωπος ανέλαβε την διαχείριση του Κόσμου, λέξη που σημαίνει ταυτόχρονα την τάξη του Σύμπαντος και το κόσμημα. Όλο το Σύμπαν είναι ένα πολύτιμο κόσμημα τέλειας τάξης και αλάνθαστης θείας ομορφιάς. Είναι προφανές ότι από την στιγμή που ο άνθρωπος ενεργοποιήθηκε μέσα στο αρχέγονο, καθαρό και αμόλυντο τοπίο, ξεκίνησε η σχέση και η αλληλεπίδραση μεταξύ του φυσικού και του πολιτισμικού γίγνεσθαι. Από τότε τίθεται το ερώτημα, επίκαιρο μέχρι και σήμερα, για το πώς μπορεί να διατηρηθεί με σοφία και πρόληψη η ισορροπία ανάμεσα σε αυτές τις δύο δράσεις. Μπόρεσε άραγε ο άνθρωπος να εξασφαλίσει αυτή την θεμελιώδη ισορροπία; Κρίνοντας από την τρέχουσα κατάσταση στον κόσμο, θα μπορούσε κανείς εύκολα να απαντήσει αρνητικά· εξ ου και το μείζον πρόβλημα της εποχής μας, που συνοψίζεται στην κλιματική κρίση, η οποία απειλεί τον πλανήτη με ολική καταστροφή. Θα καταφέρουμε κάποτε να τιθασεύσουμε την απληστία μας και να διασφαλίσουμε αυτή την πολυπόθητη ισορροπία, ώστε να εγγυηθούμε την συνέχιση της ανθρώπινης παρουσίας στη Γη; Οι πολιτικοί μας, η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα Ηνωμένα Έθνη και κυρίως οι πολίτες του Κόσμου οφείλουν να προβληματιστούν πάνω σε αυτό το κρίσιμο και θεμελιώδες ζήτημα, που αφορά τόσο το παρόν όσο και το μέλλον μας.
Κυρίες και κύριοι, επιτρέψτε μου να κλείσω αυτήν την ομιλία με ένα σημαντικό απόφθεγμα :
Οι λαοί που διδάσκονται από την ιστορία τους οδεύουν στον ορθό δρόμο.
Les peuples qui tirent des leçons de leur histoire empruntent la voie juste.
Σας ευχαριστώ για την παρουσία και την προσοχή σας.
