30/05/2026
De Franse verlichtingsdenker Voltaire schreef in 1770 in een brief aan Frederik II van Pruisen: "Twijfel is geen prettige toestand, maar zekerheid is absurd." Hij uitte hiermee felle kritiek op religieus dogmatisme, intellectuele arrogantie en blind geloof.
Voltaire schreef deze specifieke woorden op 28 november 1770 in een brief aan de Pruisische kroonprins, dikwijls geassocieerd met Frederik de Grote. Met deze uitspraak wilde hij de basisprincipes van de Verlichting en het scepticisme verdedigen.
In die tijd claimden de kerk en absolute heersers de absolute waarheid in pacht te hebben. Voltaire vond het absurd dat mensen zo onwankelbaar overtuigd konden zijn van dogma's die niet wetenschappelijk of rationeel te bewijzen waren.
Hij bepleitte dat een denkend mens altijd moet blijven twijfelen en kritische vragen moet blijven stellen. Twijfel mag dan psychologisch oncomfortabel of onprettig aanvoelen, het is volgens hem de enige rationele houding om tot echte wijsheid te komen.
Absurde zekerheid leidt in de ogen van Voltaire tot intolerantie, fanatisme en religieuze vervolging. De uitspraak diende dus als een filosofische waarschuwing: het is beter om te leven met de onzekerheid van de rede, dan met de gevaarlijke illusie van een absolute, dogmatische waarheid.
Lees in de comments waar en wanneer ons eerstvolgende filosofische café zal plaatsvinden.
