02/10/2026
د افغانستان یو هېر شوی علمي او فرهنګي شخصیت؛ پروفیسور دکتور قیامالدین راعي برلاس
د افغانستان د علمي، ادبي او فرهنګي تاریخ په اوږدو کې داسې شخصیتونه تېر شوي چې نومونه یې باید د راتلونکو نسلونو له حافظې ونه وځي.
له دغو شخصیتونو څخه یو هم پروفیسور دکتور قیامالدین راعي برلاس و؛ هغه علمي او ادبي شخصیت چې د محمد اسماعیل مخدوم زوی و، د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي له استادانو څخه پاتې شوی او وروسته د خپلو علمي زده کړو د پراختیا لپاره ترکیې ته تللی و. د ژوند وروستۍ دوره یې په استانبول کې تېره کړه او په ۲۰۱۶ کال کې یې له دې نړۍ سترګې پټې کړې.
۲۴ ساعت
پروفیسور راعي برلاس یوازې استاد نه و؛ هغه د ادبیاتو، بیدلپوهنې، ژبې او فرهنګي مطالعاتو په برخه کې څېړنې کړې وې. د هغه د «بیدلشناسي» مفصله څېړنه په سویډن کې خپره شوې او وروسته د ډاکټر فیضالله ایماق په فرهنګي اثر کې هم شامله شوې ده.
د هغه د علمي میراث یوه بله مهمه برخه د ”لغات مستعمل تورکي و مغولي در زبان پشتو“ تر عنوان لاندې څېړنه ده، چې په پښتو ژبه کې یې د ترکي او مغولي لغاتو د شتون او ریښو څېړنه کړې وه.
د ”برلاس“ نوم هم ځانګړی تاریخي اهمیت لري. برلاس د منځنۍ آسیا د چغتایي ـ تیموري دورې له مشهورو قبایلي نومونو څخه دی او امیر تیمور له همدې برلاس قبیلې سره تړاو درلود.
له همدې امله، د پروفیسور قیامالدین راعي برلاس نوم د افغانستان د علمي او فرهنګي تاریخ ترڅنګ د برلاس د تاریخي میراث د څېړنې لپاره هم ځانګړی ارزښت لري.
البته، د علمي امانتدارۍ له مخې باید ووایو چې تر اوسه داسې مستقیمه سرچینه نه ده موندل شوې چې پخپله پروفیسور راعي برلاس خپل قومي هویت په صراحت سره ”مغول“ بللی وي. له همدې امله د هغه د قومي نسبت په اړه لا نورو اسنادو، کورنۍ شجرې او شخصي لیکنو ته اړتیا ده.
موږ باید خپل علمي او تاریخي شخصیتونه پیدا، وپېژنو او د هغوی میراث راتلونکو نسلونو ته وسپارو.
پروفیسور دکتور قیامالدین راعي برلاس — د علم، ادب، ژبې او فرهنګي څېړنې یو نوم.
مرکز فرهنگی قوم مغول افغانستان MCCA.
